Klikzink
Iedereen die met een felsbaan met zonnecellen aan de slag gaat, wil eigenlijk maar één ding weten: hoeveel stroom levert dit op. Dat is een terechte vraag, en toch geven we op deze pagina geen kilowattpiek per vierkante meter en geen terugverdientijd. Niet omdat we het antwoord verstoppen, maar omdat er geen antwoord bestaat dat voor elk dak klopt. De opbrengst van een dakvlak met geïntegreerde zonnecellen hangt af van een reeks keuzes en omstandigheden die per project verschillen, en een getal dat we hier zouden noemen, zou voor het ene dak te optimistisch zijn en voor het andere te voorzichtig. Wat we wel kunnen doen is uitleggen welke factoren de opbrengst bepalen, zodat je zelf kunt inschatten waar je aan toe bent voordat we het voor jouw dakvlak doorrekenen.
Oriëntatie en hellingshoek zijn de eerste twee factoren, en die liggen al vast voordat er één plaat gelegd is. Een dakvlak op het zuiden onder een hellingshoek die past bij de breedtegraad levert nu eenmaal meer op dan een noordkant of een vlak dak. Dat geldt voor elk zonnesysteem, met beugels of geïntegreerd, en daar verandert de techniek niets aan. Wat bij solarfels wel verandert, is dat de cellen in het vlak van de baan liggen en dus exact dezelfde hoek en richting hebben als het dak zelf. Er is geen mogelijkheid om de panelen een paar graden anders te zetten dan het dakvlak, zoals bij een opbouwsysteem soms wel gebeurt om de opbrengst te optimaliseren. Bij een geïntegreerd systeem is het dak de installatie, en dat is precies waar de eenvoud en de beperking tegelijk zitten.
Schaduw is de derde factor, en die wordt vaak onderschat. Een schoorsteen, een dakkapel, een boom aan de erfgrens of een naastgelegen gebouw kan een deel van het dakvlak een groot deel van de dag in de schaduw zetten. Bij een baan met zonnecellen werkt dat net zo door als bij een los paneel: een beschaduwde cel levert minder op, en afhankelijk van de schakeling kan dat ook de rest van de baan beïnvloeden. Voor we een dakvlak indelen, kijken we daarom altijd naar wat er in de buurt staat en welke schaduw er in de loop van het jaar overheen valt. Dat bepaalt mede welke banen we met cellen uitvoeren en welke niet, en dat is precies het soort werk dat op tekening gebeurt, niet op basis van een vast schema.
Dan is er de indeling van het dakvlak zelf. Niet elke baan op een dak hoeft cellen te hebben. Bij een schilddak met een klein driehoekig vlak, of bij een dak met veel doorbrekingen voor dakramen en ventilatiekanalen, blijft er soms weinig vlak over dat geschikt is. In dat geval leveren we een dak waarin een deel van de banen cellen heeft en de rest gewoon staal is, in dezelfde kleur en op dezelfde lijn, zodat het dakvlak optisch één geheel blijft terwijl alleen het bruikbare deel daadwerkelijk stroom levert. Die indeling, en daarmee de opbrengst, verschilt van dak tot dak en soms van vlak tot vlak op hetzelfde gebouw.
Een voorbeeld uit de praktijk maakt dat concreet. Bij een vrijstaande woning met een zadeldak, zuidkant vrij van schaduw, kan bijna het volledige dakvlak van cellen worden voorzien; alleen de baan direct naast de schoorsteen laten we dan meestal leeg omdat die een deel van de dag in de schaduw ligt. Bij een rijtjeswoning met een dakkapel in het midden van het dakvlak ontstaat een heel ander beeld: de banen aan beide zijden van de dakkapel krijgen cellen, de baan erboven niet, omdat die te weinig opbrengt om het verschil met een gewone stalen baan te rechtvaardigen. In beide gevallen is het dak nog steeds herkenbaar als solarfels, maar de hoeveelheid opgewekte stroom per vierkante meter dakvlak ligt merkbaar anders. Dat verschil kunnen we alleen laten zien op een tekening van het specifieke dak, niet in een algemene tekst.
Er is nog een afweging die niet met zonuren of schaduw te maken heeft, maar met geld, en die is minstens zo belangrijk voor de vraag of dit voor jouw project de juiste keuze is. Solarfels is duurder per wattpiek dan een los paneel op beugels boven een bestaand dak. Je betaalt voor een dakbedekking die ook opwekt, in plaats van voor een dakbedekking plus een systeem erbovenop, en die combinatie is bij nieuwbouw of bij een dak dat toch aan vervanging toe is vaak de logische keuze: je betaalt in feite één keer voor twee functies. Ligt er nog een dak dat jaren meekan, dan is een set panelen op beugels vrijwel altijd de goedkopere weg naar dezelfde hoeveelheid stroom. Wij zeggen dat liever hardop dan dat we net doen alsof geïntegreerd altijd beter is. Het is een andere keuze, met een ander doel: een dak dat er rustig en egaal uitziet en waarbij de opwekking geen zichtbaar toegevoegd element is, niet per se een dak dat de hoogste opbrengst per euro levert.
Onderhoud speelt ook een rol in de opbrengst over de jaren, al is dat meer een kwestie van in stand houden dan van verhogen. Stof, mos en bladresten op een dakvlak verminderen de opbrengst net zo goed bij geïntegreerde cellen als bij opgebouwde panelen, en een hellend dak reinigt zichzelf grotendeels door regen en de gladheid van het staal. Wat er verder over reiniging en levensduur van de banen te zeggen is, staat op de pagina over onderhoud en levensduur; hier is vooral van belang dat een schoon dakvlak een voorwaarde is voor een opbrengst die aansluit bij wat op tekening berekend is, niet een manier om er meer uit te halen dan waarvoor het systeem ontworpen is.
Waar we dus wel iets over kunnen zeggen, is de methode. Wij rekenen de opbrengst uit op basis van de tekening van het specifieke dakvlak: de oriëntatie, de hellingshoek, de obstakels die schaduw geven, de indeling van banen met en zonder cellen, en de uitvoering die daarbij past. Dat gebeurt voordat er iets besteld wordt, en het kost niets om dat een keer te laten doorrekenen, ook als je uiteindelijk voor een andere oplossing kiest, zoals dakvervanging zonder zonnecellen of een gewoon paneel op een bestaand dak. Aanleveren van een dakplattegrond of een foto van de situatie is voor ons voldoende om een eerste inschatting te maken van wat een dakvlak realistisch kan opleveren, en welk deel van het dak daarvoor in aanmerking komt.
Wie overweegt om dit toe te passen bij een dak dat er sowieso aan toe is, of bij een nieuwbouwproject waar het dak nog op de tekentafel ligt, kan die tekening naar ons opsturen. Dan kijken we mee naar de indeling van het vlak, de schaduwsituatie en de uitvoering die daar het beste bij past, en komt er een concreet beeld van de opbrengst voor dat ene dak, in plaats van een getal dat voor geen enkel dak precies klopt.