Klikzink
Een schoorsteen werpt geen vaste schaduw. 's Ochtends valt de rand ergens anders dan om vier uur 's middags, en in de winter ligt de schaduw langer en lager over het dakvlak dan in de zomer. Diezelfde beweging geldt voor een boom naast het perceel of een dakkapel die verder naar voren steekt dan de rest van de kap. Het gevolg is dat een deel van het dakvlak op elk moment van de dag ergens anders bezet is door schaduw, en dat andere deel schuift mee.
Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen ligt elke baan op zichzelf. Een baan die in de schaduw van de schoorsteen ligt, levert op dat moment minder op dan de baan ernaast die wel vrij ligt. Er is geen paneel dat als geheel wordt platgelegd door één donkere hoek; het dakvlak is opgedeeld in de breedte van elke baan, 475 millimeter, en de belemmering raakt alleen wat er daadwerkelijk overheen valt. Een schoorsteen van een meter breed beperkt dus een strook van ongeveer die breedte, niet de rest van het dakvlak ernaast.
Bij panelen op beugels ligt dat anders, en dat is precies waar die oplossing wint. Een standaardpaneel is ruim een meter breed en twee meter lang, en is intern verdeeld in cellen die in serie staan. Valt er een schaduwrand over een klein deel van dat paneel, dan daalt de opbrengst van het hele paneel mee, soms tot het niveau van de zwakste cel in die rij. Bij een installatie met veel panelen in serie kan dat effect zich uitbreiden naar de rest van de string. Wie een schoorsteen op het dak heeft en met paneel op beugels werkt, doet er dus goed aan de aansluiting en de indeling van de strings zo te plannen dat het beschaduwde paneel niet de rest omlaag trekt. Bij een felsbaan met cellen is die zorg kleiner, simpelweg omdat elke baan al smaller en losser van de andere is.
Dat is de kern van het verschil, maar het is niet het hele verhaal. Panelen op beugels hebben iets dat een felsbaan met cellen niet heeft: afstand tot het dakvlak. Onder een paneel zit lucht, en die tocht koelt de cellen enigszins. Cellen die in het dakvlak zelf liggen, zoals bij de felsbaan, liggen dichter op de constructie en krijgen dat koeleffect niet. Bij volle zon scheelt dat een fractie in opbrengst per paneel, ten gunste van de losse panelen. Het is geen argument tegen de felsbaan, maar het hoort bij een eerlijke vergelijking: de standaardoplossing heeft hier een klein natuurkundig voordeel dat de integrale oplossing niet heeft.
Het echte verschil zit in geld en snelheid, niet in schaduw alleen. Een paneel op beugels is goedkoper per wattpiek en gaat sneller op het dak. De montage is bekend, de onderdelen zijn standaard, en een dakdekker of installateur die het al honderd keer heeft gedaan, doet het in een dagdeel. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen betaal je voor het dak en de opwekking in één laag, en dat loont vooral als het dak toch aan vervanging toe is of bij nieuwbouw. Op een bestaand, goed dak een nieuwe felsbaan leggen om de zonnecellen erin te krijgen, is een dure omweg. Daar wint de standaardoplossing gewoon, punt.
Bij paneel op beugels gaat de bevestiging vaak door het dakvlak heen, met een beugel die op de gording of de dakplaat is verankerd en waar het paneel bovenop rust. Iedere doorvoer is een plek waar water een weg naar binnen kan zoeken als de afdichting ooit tegenvalt, en het is een plek die na jaren opnieuw nagelopen moet worden. Dat is geen dagelijks risico, maar het is er wel, en het telt op naarmate er meer panelen en dus meer bevestigingspunten op het dak liggen. Bij de felsbaan zit de bevestiging onder de fels, in de klik van de baan zelf, en gaat er geen schroef door het dakvlak. Wie een schaduwprobleem heeft en daarom nadenkt over de indeling van panelen, moet dus ook meewegen dat elk extra paneel, elke extra rij, ook extra doorvoeren betekent.
Er is nog een praktisch verschil dat vaak vergeten wordt: onderhoud en zicht. Een schaduwrand die over een deel van het dak schuift, brengt vaak ook blad en vuil mee, want een boom die schaduw geeft, laat ook bladeren vallen. Onder panelen op beugels blijft een luchtspleet waar blad en vocht zich kunnen verzamelen, en dat is lastiger schoon te maken dan een vlak dakoppervlak. Bij de felsbaan ligt het oppervlak vlak door, zonder ruimte erachter waar iets kan blijven liggen, wat het schoonhouden simpeler maakt op plekken waar toch al meer bladval te verwachten is vanwege de boom die de schaduw veroorzaakt.
Er is ook een esthetisch punt, dat niet direct met opbrengst te doen heeft maar wel met de keuze. Een dakkapel die schaduw werpt, is meestal ook een dakkapel die al opvalt in het silhouet van het dak. Panelen op beugels naast zo'n kapel voegen nog een laag toe die van de grond af zichtbaar is als een apart element boven het dakvlak. Een felsbaan met cellen blijft in het vlak liggen, op dezelfde lijn als de banen zonder cellen, en voegt geen zichtbare tweede laag toe naast de kapel die er al staat. Voor een architect die het silhouet van het dak wil bewaren, telt dat mee naast de vraag hoe schaduw de opbrengst raakt.
Wanneer schaduw op het dak onvermijdelijk is door een schoorsteen, een boom die niet weg mag of een dakkapel die er al staat, is de vraag niet alleen welke techniek het meest oplevert onder die schaduw. Het is ook een vraag van budget en van moment. Nieuwbouw of een dak dat aan vervanging toe is, maakt de felsbaan met cellen een logische stap, ook met een schaduwplek erop, omdat je één constructie krijgt voor dak en opwekking samen. Een bestaand, gezond dak met een schoorsteen die al jaren op dezelfde plek staat, is meestal beter af met paneel op beugels, slim ingedeeld in strings die de schaduw omzeilen, tegen een lagere investering per wattpiek.
Wat het precies wordt op een gegeven dak, met een gegeven schoorsteen of boom op een gegeven plek, is niet in algemene regels te vangen. Klikzink rekent dat uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering, zonder kosten voor dat meedenken vooraf.