Klikzink
Een zonnecel levert minder naarmate hij warmer wordt. Dat geldt voor elk type paneel, los van hoe het op het dak zit. Het verschil zit in de lucht eronder. Een paneel op beugels staat een paar centimeter boven het dakvlak, met ruimte waar wind doorheen kan. Die luchtlaag voert warmte af. Een geïntegreerde felsbaan heeft die ruimte niet: de baan met de cellen erin ligt direct op de dakopbouw, net als elke andere felsbaan op dat dak.
Dat is geen nadeel dat je oplost, het is een ander uitgangspunt. De baan is dak en opwekking in één, en een dak ligt nu eenmaal op iets. Wat daaronder zit, bepaalt hoeveel warmte er wordt vastgehouden en hoeveel er weg kan. Bij een loods is die opbouw meestal simpel: damprem, isolatie, een ondersteunende constructie, en daarboven de felsbanen. Hoe die laag isolatie is uitgevoerd en hoe goed de onderconstructie kan ventileren, bepaalt mee hoe warm het onder de cellen wordt op een hete julidag.
Bij een loods speelt een aantal dingen samen die het verhaal anders maken dan bij een woning. Het dakvlak is groot en vaak vrij vlak, zonder dakkapellen of schoorstenen die schaduw of luchtstroming verstoren. Het gebouw erachter is meestal onverwarmd of alleen plaatselijk verwarmd, wat betekent dat er van onderaf weinig extra warmte tegen het dakvlak opbouwt zoals dat bij een bewoonde zolderverdieping kan gebeuren. En het volume onder het dak is groot: een hal van een paar duizend kubieke meter warmt trager op dan een kleine geïsoleerde kap.
Wat vooral telt, is wanneer een loods stroom verbruikt. In een hal met machines, een compressor, transportbanden of verlichting die de hele werkdag aanstaat, ligt het verbruik overdag, tussen de vroege ochtend en de late middag. Dat is precies het venster waarin de zon ook op het dak staat en de cellen het meeste opwekken. Bij een woonhuis moet de opgewekte stroom vaak worden opgeslagen of teruggeleverd omdat de bewoners er niet zijn; bij een loods wordt een groot deel van wat er wordt opgewekt, meteen zelf gebruikt in het pand. Dat verandert niets aan hoe warm een cel wordt, maar het verandert wel wat die warmte in de praktijk betekent voor de opdrachtgever: het gaat niet om een paar procent meer of minder opbrengst op papier, het gaat om stroom die op het moment dat hij wordt gemaakt ook wordt gebruikt.
Een voorbeeld uit de praktijk: een distributieloods met een zaagtanddak van pakweg twee hectare, waar de vorkheftrucks worden opgeladen en de sorteerband de hele dag draait. Het verbruik piekt tussen negen uur ochtends en vijf uur 's middags, met een kleine dip rond de lunch. Op een heldere dag in juni is dat exact het moment waarop het dakvlak het warmst wordt en de cellen het meest onder druk staan om hun rendement te leveren. Dat de cellen dan iets minder scherp presteren dan op een koele voorjaarsochtend, weegt in de praktijk minder dan het feit dat de stroom die er wél is, rechtstreeks de sorteerband voedt in plaats van dat hij moet wachten op een avondpiek die bij deze loods niet bestaat.
De warmte die zich onder de baan verzamelt, verdwijnt niet vanzelf, ook niet bij een groot en open gebouw. De isolatielaag onder de felsbanen is er in de eerste plaats om het pand te isoleren, niet om cellen koel te houden, maar de manier waarop die laag is opgebouwd heeft wel invloed op hoe snel warmte via de onderconstructie kan weglopen. Bij een goed geventileerde spouw tussen isolatie en dakplaat kan een deel van de warmte via die spouw afvoeren, ook zonder dat daar expliciet iets voor is ingebouwd. Bij een dichte, sterk isolerende opbouw zonder enige luchtcirculatie blijft er meer warmte onder het dakvlak hangen.
Dat is precies waarom we dit nooit los van de tekening beoordelen. Twee loodsen met identieke felsbanen kunnen verschillend presteren simpel omdat de een een geventileerde spouw heeft en de ander een volledig dichte sandwichopbouw. Hoeveel dat in wattpiek per vierkante meter uitmaakt, verschilt per dakvlak, per isolatiepakket en per ligging van het dak ten opzichte van de zon. Wij rekenen dat uit op basis van de tekening van het gebouw, niet op basis van een vast getal dat we hier zouden kunnen noemen.
Voor een opdrachtgever die een nieuwe loods laat bouwen of een bestaand dak vervangt, is dit vooral relevant om de juiste vraag te stellen aan de aannemer die de dakopbouw ontwerpt. Een dakvlak dat sowieso al goed geïsoleerd en verstandig opgebouwd wordt, zonder onnodige warmteval onder de dakplaat, is ook een beter dakvlak voor geïntegreerde opwekking. Dat is geen extra eis die het product stelt, het is gewoon een kenmerk van een degelijk uitgevoerd dak.
Voor een loods met een zeer beperkt of onregelmatig stroomverbruik, waar machines maar een paar uur per dag draaien of waar de vraag vooral 's avonds ligt, telt het argument van directe zelfconsumptie minder. Dan is de vraag of geïntegreerde opwekking de juiste keuze is minder een vraag over warmte en meer een vraag over wanneer het dak zelf aan vervanging toe is. Ligt er een dak dat nog jaren meegaat, dan is een systeem op beugels vaak logischer: het kan los van de dakvervanging worden geplaatst en de luchtlaag die daarbij ontstaat, is in zo'n situatie juist een reëel voordeel. Moet het dak van deze loods binnenkort toch vervangen worden, dan valt die vergelijking anders uit, omdat je dan voor twee dingen tegelijk betaalt in plaats van voor twee dingen na elkaar.
Wat we voor een specifieke loods kunnen doen, is de dakopbouw, de oriëntatie en het te verwachten verbruikspatroon naast elkaar leggen en op tekening laten zien wat dat betekent voor het dakvlak in kwestie. Dat is nauwkeuriger dan een algemene uitspraak over warmte en rendement, en het is de enige manier waarop we hier geen getal verzinnen dat voor deze loods misschien helemaal niet klopt.