Klikzink
Op elk gebouw met opwekking op het dak moet je het vlak spanningsloos kunnen maken. Bij brand, bij onderhoud aan de installatie, of gewoon omdat een monteur op het dak moet werken en niemand het risico wil lopen dat er nog stroom door de bekabeling loopt. Die voorziening heet de veiligheidsschakelaar, ook wel de noodstop of de DC-schakelaar, en hij hoort op elk dak met opwekking, of dat nu panelen op beugels zijn of een felsbaan met geïntegreerde cellen.
De schakelaar zit tussen het dakvlak en de omvormer, meestal net voor de doorvoer naar binnen, op een plek die bereikbaar is zonder dat iemand het dak op moet. Bij een garagebedrijf is dat vaak een punt op de gevel of net binnen de werkplaats, dicht bij de plek waar de bekabeling het gebouw binnenkomt. De brandweer moet hem kunnen vinden en bedienen zonder eerst een dak te moeten beklimmen, en dat betekent dat de plek en de bewegwijzering ervan onderdeel zijn van het ontwerp, niet een detail dat achteraf wordt ingevuld.
Als de schakelaar wordt omgezet, wordt de DC-zijde van de installatie onderbroken. Dat is het stuk tussen de cellen in het dakvlak en de omvormer, waar nog gelijkstroom loopt die niet zomaar uitgaat door de hoofdschakelaar van het pand om te zetten. Bij een garagebedrijf met een laadpaal op het terrein is dat onderscheid van belang, want het opladen van voertuigen loopt via een ander circuit dan de opwekking op het dak. De veiligheidsschakelaar van het dak zet het dak uit. Het laadpunt heeft zijn eigen afschakeling, en die twee moeten niet met elkaar verward worden, ook niet door iemand die in paniek op zoek is naar de goede knop.
Bij een paneleninstallatie op beugels loopt de bekabeling los over het dak, van paneel naar paneel, naar een verzamelpunt en dan naar binnen. Die kabels liggen zichtbaar op het dakvlak en zijn relatief makkelijk te lokaliseren en, in noodgeval, fysiek te bereiken of door te knippen als het echt niet anders kan. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen ligt de bekabeling grotendeels verwerkt in en onder de banen zelf, op de manier die op de pagina over hoe de stroom naar binnen komt wordt beschreven. Dat betekent dat je niet kunt vertrouwen op het zicht van bovenaf om te zien waar spanning staat. De schakelaar is dan niet een extra veiligheid naast het zicht op de installatie, hij is de enige manier om zeker te weten dat het vlak spanningsloos is. Een brandweerman die op een garagedak met paneelsysteem staat kan in het ergste geval nog zien welke kabel waarheen loopt. Op een felsdak met geïntegreerde opwekking is dat vlak in het niets te onderscheiden van een dak zonder opwekking, en dat is precies waarom de schakelaar en de bewegwijzering ervan hier zwaarder wegen dan bij een opzetsysteem.
Een voorbeeld uit de praktijk: een garagebedrijf met een werkplaats van twintig bij dertig meter, een showroom aan de voorzijde en een dakvlak dat volledig is uitgevoerd met felsbanen inclusief cellen. De hoofdverdeler zit in een technische ruimte achter de werkplaats, samen met de omvormer en de aansluiting voor de laadpalen op het parkeerterrein. De veiligheidsschakelaar voor het dak is daar geplaatst, naast de hoofdschakelaar van het pand, met een apart bordje erbij zodat niemand de twee verwisselt. Bij een controle door de brandweer is dat precies het punt waar zij naar vragen: niet hoe mooi het dak is, maar of ze in tien seconden kunnen vinden waarmee ze het vlak uitzetten.
Een garagebedrijf verbruikt de stroom meestal overdag, tijdens werktijden, wanneer de werkplaats, de compressoren, het gereedschap en steeds vaker ook de laadpalen aan staan. Dat is ook het moment waarop de opwekking op het dak actief is, want zonlicht en bedrijfstijd vallen bij dit gebouwtype grotendeels samen. Dat is gunstig voor het gebruik van de stroom, maar het betekent ook dat de installatie vrijwel de hele werkdag onder spanning staat op de momenten dat er mensen in en rond het gebouw aan het werk zijn. Bij onderhoud aan de installatie, bijvoorbeeld wanneer een monteur bij de omvormer moet zijn of een baan op het dak vervangen moet worden, is de schakelaar het punt waarmee dat deel van de installatie eerst spanningsloos wordt gemaakt voordat er gewerkt wordt. Dat is geen uitzonderlijke handeling, het is een vaste stap voordat iemand aan het systeem werkt, op dezelfde manier als een elektricien eerst een groep uitschakelt voordat hij een wandcontactdoos vervangt.
Bij garagebedrijven staat er vaak meer dan één laadpaal op het terrein, voor eigen voertuigen, voor klantauto's die in onderhoud zijn, of voor het opladen van elektrische auto's die verkocht worden. Die laadpunten hebben een eigen aansluiting en een eigen afschakelpunt, los van de opwekking op het dak. Dat is bewust zo ingericht: als er iets misgaat bij een laadpaal, wil je niet dat daarvoor het hele dak uitgezet moet worden, en omgekeerd wil je bij een storing op het dak niet dat de laadpalen zonder noodzaak uitvallen. Bij het ontwerp van de technische ruimte wordt daarom meestal met de installateur afgesproken waar welk schakelpunt komt, zodat iedereen die met het pand werkt, van eigen personeel tot de brandweer, in één blik ziet welke schakelaar welk deel van de installatie bedient.
In het dagelijkse gebruik bedient bijna niemand de veiligheidsschakelaar. Hij wordt gebruikt door een monteur die aan de installatie werkt, door de brandweer bij een incident, of door de installateur bij oplevering en periodieke controle. Voor het overige staat hij aan en blijft het dak doen wat het moet doen: stroom leveren zolang de zon erop staat. De schakelaar is dus geen bedieningselement voor dagelijks gebruik, hij is een voorziening voor het moment dat iets misgaat of dat er gewerkt moet worden, en juist daarom moet zijn plek vooraf vastliggen en op tekening staan, niet iets zijn dat achteraf ergens tussen de meterkast wordt gepropt.
De plek van de veiligheidsschakelaar, net als de plek van de omvormer, wordt in het voortraject bepaald samen met de installateur en de elektricien, niet door Klikzink zelf. Wat wij aanleveren is het dakvlak met de geïntegreerde opwekking, uitgevoerd in de vertrouwde klikfels met de cellen mat en donker in het vlak verwerkt. Hoe de bekabeling van dat vlak naar de schakelaar en de omvormer loopt, hangt af van de indeling van het gebouw en wordt per situatie met de tekening in de hand doorgesproken. Wie daar met een concreet gebouw zit, garagebedrijf of niet, kan die tekening naar Klikzink in Ede sturen. Wij denken mee over het dakvlak zelf; de aansluiting op de rest van de installatie wordt in overleg met de installateur ingevuld.