Klikzink
Een rijtjeshuis heeft een dakvlak dat aan twee kanten wordt afgesloten door de scheidingsmuur met de buren. Dat is meteen de eerste bepalende factor voor alles wat hier volgt: het dakvlak is smal, het ligt ingeklemd, en de rand waar wind normaal grip zou kunnen krijgen ligt voor een groot deel verscholen achter de muren van het huis ernaast. Wat er precies overblijft aan windbelasting en wat hagel doet met een cel die in het stalen dakvlak zelf ligt, is de vraag die deze pagina beantwoordt.
Bij een dak met paneel op beugels zit het paneel los boven het dakvlak. Er is een randje lucht onder het paneel, een rand aan de zijkant, en die rand is precies waar wind grip krijgt. Bij storm ontstaat onderdruk aan de achterkant van een opstaand vlak, en die onderdruk trekt aan de bevestiging. Hoe meer rand, hoe meer aangrijpingspunt.
Bij de felsbaan met de cellen erin is die rand er niet. De cel ligt in het vlak van de baan, op dezelfde hoogte als het staal ernaast, en de baan zelf is blind bevestigd met klemmen onder de fels. Er steekt niets op, er hangt niets los, en er is dus ook geen paneelrand waar de wind onder kan grijpen. Wat overblijft is de windbelasting die elk dakvlak van staal ondervindt, ongeacht of er cellen in zitten: de druk op het vlak als geheel, opgevangen door de klemmen en de ondergrond waarop het dak is gelegd. Bij een rijtjeshuis is dat vlak smal en aan twee kanten ingesloten door de bebouwing van de buren, wat de blootstelling aan zijwind al beperkt vergeleken met een vrijstaand huis met vier open randen.
Dat betekent niet dat storm hier geen aandacht verdient. Het betekent dat de aandacht verschuift van de paneelrand naar de opbouw van het dak als geheel: hoe de banen aan de nok en aan de goot zijn afgewerkt, hoe de aansluiting op de scheidingsmuren is gemaakt, en hoe de ondergrond onder het staal is uitgevoerd. Dat zijn dezelfde vragen die bij elk stalen dak spelen, met of zonder cellen erin. De cellen zelf voegen aan de kant van storm dus weinig risico toe, omdat ze niet als los onderdeel op het dak liggen maar als onderdeel van de baan die er al ligt.
Hagel raakt een dak plat van boven. Bij een paneel op beugels is dat paneel het bovenste, meest blootgestelde vlak: glas boven een frame, met een luchtspouw erachter die bij een harde klap kan doorbuigen. Bij de felsbaan ligt de cel in het staal, op hetzelfde niveau als de rest van de baan, gedekt door de coating die ook de rest van het dak beschermt. Een hagelkorrel die op de baan valt, valt op staal met daarin een cel, niet op een glasplaat die los boven het dak hangt.
Dat maakt het verschil niet nul. Een cel is en blijft een ander materiaal dan het staal ernaast, en hoe die twee samen een hagelklap opvangen is iets waar de fabricage van de baan rekening mee houdt, niet iets waar we op deze pagina een cijfer over verzinnen. Wat we wel kunnen zeggen: er is bij deze uitvoering geen tweede laag glas die los boven het dakvlak staat en die bij een zware hagelbui als eerste kapot kan. De cel maakt deel uit van de plaat zelf. Bij een gewoon paneel op een bestaand dak zit onder het glas een luchtspouw en een montageframe; bij hagel is dat glas het zwakste onderdeel van de constructie. Bij de felsbaan is de baan de constructie, en de cel ligt erin, niet erboven.
Voor een rijtjeshuis is dit relevant omdat het dakvlak vaak niet heel groot is, en een klein dakvlak betekent dat elke baan die je erin legt meetelt. Bij een klap die één baan raakt, blijft de rest van het dak intact, en bij een felsdak geldt dat voor de banen met cellen net zo goed als voor de banen zonder.
Bij een rijtjeshuis bepalen twee dingen hoeveel banen er passen en hoe de randen worden afgewerkt: de breedte van het dakvlak en de aansluiting op de scheidingsmuren links en rechts. De werkende breedte van de baan is 475 mm, en bij een smal dakvlak betekent dat soms dat er een baan aan de rand net iets anders uitvalt dan een baan in het midden, om precies tussen de twee muren te passen. Dat is een kwestie van de baan op maat laten walsen voor dat specifieke dakvlak, niet van een standaardmaat die overal past.
De aansluiting op de scheidingsmuur is bovendien de plek waar het dakvlak overgaat in een verticaal vlak, en daar moet het dak waterdicht blijven zonder dat er iets doorheen geschroefd wordt dat de blinde bevestiging van de rest van het dak doorbreekt. Bij storm is dit ook de plek waar windbelasting zich kan opstapelen, omdat de muur van de buren een korte, harde overgang vormt waar de wind tegenaan kan duwen. Hoe die overgang wordt afgewerkt, met welke randstroken en welke bevestiging, is iets wat op tekening wordt bepaald voor dat ene dak, niet iets wat voor elk rijtjeshuis hetzelfde is. Twee rijtjeshuizen naast elkaar in dezelfde straat kunnen een net iets andere dakbreedte hebben, een andere schoorsteen, een andere positie van de dakkapel, en dat verandert waar de banen met cellen het beste vallen.
De kern van deze pagina is niet dat storm en hagel hier geen risico zijn. Het is dat het risico van een andere aard is dan bij een paneel dat los op een dak ligt. Geen opstaande rand betekent geen paneelrand om aan te grijpen bij storm. Een cel die in het staal ligt in plaats van erboven te hangen, betekent dat hagel op dezelfde ondergrond valt als de rest van het dak, niet op een kwetsbaarder tweede laag. Voor een rijtjeshuis, met een smal dakvlak ingeklemd tussen twee buren, is de blootstelling aan zijwind al beperkter dan bij een vrijstaand huis, en de aandacht bij storm gaat vooral naar de randen bij de scheidingsmuren, niet naar de cellen zelf.
Wat we hier niet doen is een getal noemen voor hoeveel weerstand deze baan biedt tegen een hagelkorrel van een bepaalde grootte, of tegen een windsnelheid van een bepaald aantal meter per seconde. Dat verschilt per uitvoering, per dakhelling en per de precieze opbouw van dat ene dakvlak, en een getal dat we hier zouden verzinnen zou niet kloppen voor jouw dak. Wat we wel doen is het uitrekenen op tekening: hoeveel banen er in dat smalle vlak tussen de twee buren passen, hoe de randen bij de scheidingsmuren worden afgewerkt, en welke opbouw daarbij past. Dat kost niets, en het is de enige manier om van een algemeen verhaal over storm en hagel naar een antwoord te komen dat klopt voor dat ene dak.