Klikzink
Een rijtjeshuis heeft meestal maar één dakvlak dat meetelt: het schuine vlak voor of achter, ingeklemd tussen twee scheidingsmuren met de buren. Dat vlak is smal, vaak niet meer dan vijf tot zeven meter breed, en aan beide kanten zit een bouwkundige grens waar de dakbedekking tegen een muur, een loodslab of een bouwmuurtje aansluit. Bij een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen is dat geen detail dat je achteraf oplost, het is de eerste vraag die de tekening beantwoordt: hoeveel banen van 475 mm passen er tussen die twee randen, en hoeveel daarvan kunnen een cel bevatten.
De werkende breedte van de baan ligt vast. Op een dakvlak van bijvoorbeeld 6,20 meter breed past een vast aantal hele banen plus een restmaat aan een van de twee kanten. Die restbaan is smaller dan de rest en krijgt in de regel geen cel, simpelweg omdat de plaat te smal wordt om er nog winst uit te halen. Bij een rijtjeshuis, waar het dakvlak al aan de kleine kant is, telt die ene restbaan zwaarder dan bij een vrijstaand huis met een dakvlak van tien meter breed. Vandaar dat wij een dakvlak van een rijtjeshuis nooit standaard invullen. We rekenen de indeling uit op tekening: waar de restbaan valt, hoeveel volle banen met cel er overblijven, en of het lonender is om de restbaan links te leggen of rechts, afhankelijk van waar een schoorsteen, dakraam of hemelwaterafvoer al ruimte opeist.
Het dakvlak van een rijtjeshuis heeft vaak ook nog een dakkapel, een loden schoorsteendoorvoer of een ventilatiepijp die precies in het midden van het beschikbare vlak staat. Op een breed dak schuif je daar simpelweg om, op een smal dak kost zo'n obstakel een hele baan aan opwekkend oppervlak, misschien twee. Dat is geen reden om ervan af te zien, het is een reden om het van tevoren te weten. Een architect of aannemer die met een blote schatting rekent, komt er bij een rijtjeshuis eerder naast dan bij een breed dak, omdat de marge kleiner is.
De twee randen waar het dakvlak tegen de buren aansluit, zijn bouwkundig gezien de gevoeligste plekken van het hele vlak, los van de opwekking. Daar zit de overgang naar het gemeenschappelijke bouwmuurtje, vaak met een loodslab of een gezette rand die het water van het ene dak weghoudt van het andere. De felsbaan naast die rand is een gewone baan, met of zonder cel, die aansluit op het bestaande randwerk zoals elke felsbaan dat doet. Er verandert niets aan die aansluiting door de aanwezigheid van cellen elders in het vlak: de rand blijft een rand, de plaatafwerking blijft dezelfde blinde bevestiging onder de fels. Wat wel verandert, is dat je bij het intekenen van de banen rekening houdt met de kap van de buren. Bij twee rijtjeshuizen naast elkaar met vergelijkbare dakhelling loopt de lijn van de banen esthetisch het rustigst door als de indeling van beide daken op elkaar is afgestemd, ook als ze niet gelijktijdig worden aangelegd. Dat is geen technische eis, maar iets wat we in de praktijk wel meenemen als de opdrachtgever er waarde aan hecht.
Een smal dakvlak betekent minder banen en dus minder cellen dan op een breed dakvlak, dat is wiskunde, geen verkooppraat. Wat dat voor de opwekking van een specifiek huis betekent, hangt af van de exacte breedte, de dakhelling, de oriëntatie op de zon en de obstakels die we net noemden. Daar plakken we geen kengetal op: geen wattpiek per vierkante meter, geen rendementspercentage, geen terugverdientijd. Dat verschilt per uitvoering en per dakvlak en wij rekenen het uit op tekening, niet op basis van een vuistregel die voor een rijtjeshuis toch weer anders uitpakt dan voor een twee-onder-een-kap.
Wat we wel kunnen zeggen: bij een rijtjeshuis loont de geïntegreerde uitvoering het meest op het moment dat het dak toch aan vervanging toe is, of bij nieuwbouw van een blok rijtjeshuizen. Je vervangt dan de dakbedekking en de opwekking in één bewerking, met één dakdekker op de steiger, in plaats van eerst een nieuw dak te leggen en later een aannemer voor panelen op beugels terug te laten komen. Bij een bestaand rijtjeshuis met een dak dat nog jaren meegaat, is de rekening anders: dan is een regulier paneel op beugels op het bestaande dak vaak de logischer eerste stap, en is dit iets om te bewaren voor de volgende dakvervanging.
Deze pagina gaat over de vorm en de maat van het dakvlak van een rijtjeshuis, niet over de techniek erachter. Hoe de bekabeling van de banen naar binnen gaat bij een rijtjeshuis met een kleine zolder of een inpandige meterkast, hoe het dak waterdicht blijft rond de scheidingsmuren, wat er gebeurt als één baan defect raakt, en hoe onderhoud en het schoonmaken in de praktijk verlopen bij dit type woning: dat staat allemaal op de pagina's die daarover gaan. Ook de kleur en de glans van de cellen ten opzichte van de banen ernaast, en hoe dat optisch samenkomt op een klein dakvlak, is uitgewerkt op zinklook.com.
Als je een rijtjeshuis of een blok rijtjeshuizen op tafel hebt, sturen we op basis van de dakmaten een indelingstekening terug: waar de volle banen liggen, waar de restbaan valt, welke banen een cel krijgen en welke niet, en hoe dat samenvalt met bestaande doorvoeren of een dakkapel. Dat is geen verkoopplaatje maar een werktekening waarmee een aannemer verder kan rekenen en bestellen. Meedenken op die tekening kost niets, en juist bij een smal dakvlak, waar elke baan telt, is dat de stap die voorkomt dat je achteraf ontdekt dat er één cel minder in zat dan gehoopt.