Klikzink
Een dak met een gladde, gesloten oppervlakte biedt mos weinig aangrijpingspunt. Er is geen naad tussen paneel en dakbedekking waar vocht blijft staan, geen opstaande rand waarachter blad en zand zich verzamelen, geen luchtspleet onder een paneel waarin het rustig en vochtig genoeg is voor mosgroei. Bij een felsdak met geïntegreerde zonnecellen is het dakvlak zelf de bekleding, niet iets dat erop ligt. Dat scheelt een aantal plekken waar mos normaal begint.
Dat betekent niet dat een rijtjeshuis met dit dak nooit vervuiling ziet. Het betekent dat de vervuiling zich verplaatst naar de plekken waar het dakvlak wel een overgang heeft: de fels zelf, de aansluiting op de nok, en bij een rijtjeshuis vooral de randen tegen de scheidingsmuren met de buren. Een rijtjeshuis heeft typisch een dakvlak dat aan twee kanten tegen een opgaande muur aan zit, van de eigen woning of van de buren. Op die overgang van dakvlak naar muur ligt vaak een randafwerking of een inwendige hoek. Daar hoopt zich sneller vocht, blad en stof op dan op het vlakke deel van de baan, gewoon omdat de wind daar minder greep heeft en er minder afspoeling is bij regen. Op een doorsnee rijtjeshuis is dat de eerste plek waar je aanslag of een dun laagje mos zou zien, niet midden op het dakvlak.
Bij een vrijstaand huis of een schuur kun je de baanbreedte en de plaatsing van de cellen vaak vrij indelen over het hele dakvlak. Bij een rijtjeshuis niet. De felsbanen lopen van goot tot nok in een vaste werkende breedte van 475 mm, en aan beide zijkanten van het dak stopt het dakvlak waar de scheidingsmuur met de buren begint. Hoe breed dat dakvlak precies is, en of het een geheel aantal banen van 475 mm netjes vult of dat er aan een kant een smallere baan nodig is, bepaalt hoeveel cellen er inpassen en waar de randbanen zonder cellen liggen. Bij een smal rijtjeshuis van bijvoorbeeld vijf meter breedte is dat een paar banen minder dan bij een breder tussenhuis, en dat verschil zie je terug in hoeveel dakvlak daadwerkelijk stroom opwekt.
Die randbanen tegen de scheidingsmuur zijn ook precies de plekken die door vervuiling het meest te lijden hebben, om een simpele reden: schaduw en luwte van de eigen muur of de muur van de buren zorgen voor een plek die minder snel droogt na regen. Vocht dat blijft staan is de voorwaarde voor mos, niet de zonnecel zelf. Een cel die nooit droog wordt omdat hij in de hoek tegen de muur ligt, is gevoeliger voor een vuillaag dan een cel midden op het dakvlak die bij elke bui wordt schoongespoeld.
Een laagje stof of pollen op een gladde, hellende ondergrond spoelt bij normale regen grotendeels weg. Dat is bij dit dak niet anders dan bij een paneel op een schuin dak. Waar het wel verschil maakt: omdat de cellen hier in het vlak liggen en niet op een aparte drager met een eigen hellingshoek, is er geen los onderdeel dat je even kunt schoonvegen zonder de rest van het dak te raken. De cel is onderdeel van de baan, de baan is onderdeel van het dak. Een dun laagje mos of aanslag op een cel gaat net als bij elk zonnepaneel ten koste van de opbrengst van die ene baan, in verhouding tot hoeveel licht het laagje tegenhoudt. Hoeveel dat precies is, in kilowattuur of in procenten, hangt af van de dikte van de vervuiling, de hellingshoek van het dak en hoe vaak het regent. Dat is niet iets wat we in het algemeen kunnen noemen; dat verschilt per dakvlak en per uitvoering, en dat rekenen we liever uit op tekening dan dat we er hier een getal aan hangen dat voor uw dak niet klopt.
Een rijtjeshuis heeft meestal een vaste, niet al te steile kaphelling, vergelijkbaar met de buren links en rechts. Hoe steiler een dakvlak, hoe sneller regenwater vuil en losse mosdeeltjes meeneemt, en hoe minder kans mos krijgt om zich vast te zetten voordat het wegspoelt. Bij een vlakker dak, of bij een dakvlak dat aan de noordzijde ligt en dus minder vaak helemaal droogt, ligt dat anders. Voor een rijtjeshuis met een gangbare helling en een zuid- of zuidwestgerichte kap is de combinatie van gladde felsbanen en een redelijke hellingshoek meestal voldoende om mos weinig kans te geven op het middendeel van het dakvlak. Aan de randen, waar de muur van de buren schaduw en luwte geeft, blijft altijd wat meer aandacht nodig, simpelweg omdat daar de natuurlijke afspoeling minder is.
Bij een tussenwoning in een rij van vergelijkbare huizen zie je vaak dat het eigen dakvlak evenveel vervuiling krijgt aangewaaid als de buren, gewoon omdat de wind niet bij de erfgrens stopt. Blad van een boom een paar huizen verderop landt net zo goed op uw dakvlak als op dat van de buren. Het verschil met een dak met opgelegde panelen is dat er bij dit dak geen kier onder de panelen is waar dat blad in kan blijven liggen en vervolgens vochtig een voedingsbodem voor mos wordt. Het blad ligt op een gladde plaat en waait of spoelt er in de meeste gevallen weer af. Bij de randen tegen de scheidingsmuur, waar minder wind komt, kan een blaadje wel eens iets langer liggen blijven, en dat is precies de plek waarop het de moeite waard is om af en toe een blik te werpen, vooral in het najaar.
Of mos en vervuiling op uw rijtjeshuis een rol van betekenis spelen, hangt af van de oriëntatie van de kap, de begroeiing in de buurt en hoe smal het dakvlak precies is tussen de twee scheidingsmuren. Een smal dakvlak heeft verhoudingsgewijs meer randlengte tegen de buren per vierkante meter dakoppervlak dan een breed dakvlak, en dus relatief meer van die luwe, moeilijker te reinigen hoek. Dat is geen reden om van dit dak af te zien, maar wel iets wat we meenemen als we de indeling van de banen en de plaatsing van de cellen op tekening uitwerken voor uw specifieke woning. Hoeveel dakvlak er precies beschikbaar is tussen de twee scheidingsmuren, hoeveel volledige banen daarin passen en waar de overgangen liggen, bepalen we aan de hand van de maatvoering van uw dak, niet aan de hand van een gemiddelde rijtjeswoning.
Wie dit overweegt voor een tussenwoning of een hoekwoning kan de maatvoering van het dakvlak aanleveren, met de precieze breedte tussen de scheidingsmuren en de kaphelling. Daarmee rekenen we uit hoeveel banen er passen, waar de randen zonder cellen komen te liggen en welke aansluiting bij uw situatie past.