Rijtjeshuis verduurzamen: dak vervangen en zonnepanelen

Een rijtjeshuis verduurzamen gebeurt meestal in stappen. Eerst de vloer, dan de spouw, dan nieuwe kozijnen, en op een gegeven moment zonnepanelen op het dak dat er nog ligt. Die volgorde is te begrijpen: elke stap staat op zichzelf en levert direct iets op. Maar het dak wordt daardoor vaak het laatste onderdeel dat wordt aangepakt, terwijl het eigenlijk het eerste zou moeten zijn.

De reden is simpel. Als het dak aan vervanging toe is en er liggen al panelen op, moeten die eraf, ergens tijdelijk staan of worden afgevoerd, en er weer op. Dat is werk dat je twee keer betaalt: één keer voor de montage nu, één keer voor de demontage en herplaatsing later. Bij een rijtjeshuis met een klein dakvlak weegt die kostenpost relatief zwaar, omdat de vaste kosten van steiger, kraan of hoogwerker niet meeschalen met de oppervlakte. Een dakdekker die voor tien vierkante meter dezelfde voorbereiding moet treffen als voor dertig, rekent dat door.

Als het dak sowieso aan de beurt is, om lekkage, om einde levensduur van de oude bitumen of pannen, of gewoon omdat de rest van de schil al is aangepakt en het dak achterblijft, dan is dat het moment om isolatie, afwerking en opwekking in één bouwstroom te combineren. Je betaalt dan één keer voor het dakvlak en één keer voor de stroom die eruit komt, in plaats van twee aparte projecten met twee keer voorrijkosten, twee keer stelpost en twee keer risico op een verkeerde inschatting van wat er onder de oude dakbedekking vandaan komt.

Het dakvlak van een rijtjeshuis

Bij een tussenwoning in een rij is het dakvlak meestal smal en ligt het tussen twee scheidingsmuren die vaak iets boven het dakvlak uitsteken. Dat bepaalt in de praktijk meer dan de oppervlakte alleen. De werkende breedte van een baan bij dit systeem is 475 mm, en bij een dakvlak van bijvoorbeeld vier meter breed past er een bepaald aantal hele banen naast elkaar, met een resterend stuk dat tegen de muur aansluit. Dat resterende stuk bepaalt of er een volledige baan met cellen past of dat er een baan zonder cellen moet worden bijgezet om de breedte precies te maken.

Bij een dakvlak dat aan twee kanten tegen een scheidingsmuur aan zit, zoals bij de meeste tussenwoningen in een rijtjeshuis, is er dus aan twee zijden een aansluitdetail nodig, en dat aansluitdetail kost een deel van de breedte die anders voor een cel beschikbaar zou zijn. Bij een hoekwoning is er meestal maar aan één kant zo'n aansluiting en aan de andere kant een gewone dakrand, wat iets meer ruimte geeft voor volledige banen met cellen naast elkaar. Het scheelt in de praktijk een baan of twee, en bij een klein dakvlak is dat verschil relatief groot.

Dit is precies waarom wij dit soort dingen op tekening uitrekenen in plaats van op een vaste maatvoering te leunen. Twee rijtjeshuizen die er van de straat af identiek uitzien, kunnen een net iets andere spantafstand of muurdikte hebben, en dat verschil telt op bij een dakvlak waar elke baan meetelt. Een tekening van de bestaande situatie, met de exacte breedte tussen de muren en de plek van doorvoeren zoals een schoorsteen of ventilatiekanaal, is de enige manier om te weten hoeveel banen met cellen er werkelijk passen en wat dat in opwekking betekent voor dat specifieke dak.

Isolatie, kozijnen en dak in dezelfde bouwstroom

Bij een rijtjeshuis dat in één keer wordt verduurzaamd, zit de winst niet alleen in het niet twee keer betalen voor montage. Er is ook een praktische kant: de aannemer die de kozijnen vervangt en de dakdekker die het dak aanpakt, staan vaak toch al met steiger en materieel op de stoep. Als de opwekking in dezelfde ronde meegaat, is dat één keer overlast voor de bewoners, één keer een steiger die de straat versmalt, en één keer een periode waarin het huis openligt.

Er is ook een technische kant. Bij nieuwe isolatie onder het dakvlak verandert vaak de opbouw van de dakconstructie, en dat is precies het moment om te bepalen waar de bekabeling van de opwekking naar binnen gaat en waar de meterkast of aansluitpunt zich bevindt. Dat regelen terwijl het dak toch open ligt, is eenvoudiger dan het achteraf door een dichte, geïsoleerde constructie moeten trekken.

Wanneer je beter wacht

Dit systeem is duurder per wattpiek dan een paneel op beugels boven op een bestaand dak. Dat is geen kleine kanttekening maar het uitgangspunt: je betaalt voor een dakbedekking die tegelijk stroom opwekt, en die combinatie is alleen voordelig als je het dak toch moet vervangen of als je van een nieuwbouwwoning uitgaat. Ligt het huidige dak van het rijtjeshuis er nog goed bij en is er geen aanleiding om het binnen een paar jaar te vervangen, dan is een set panelen op het bestaande dak vrijwel altijd de goedkopere en snellere weg naar zonnestroom. Er is dan geen reden om op een nog goed dak vooruit te lopen op een vervanging die nog niet aan de orde is.

De afweging kantelt zodra er toch werk aan het dak gepland staat, of wanneer de rest van de schil al is aangepakt en het dak het zwakke, oude onderdeel is dat achterblijft. Dan ligt het voor de hand om dat werk te combineren met opwekking in het dakvlak zelf, in plaats van straks een dak te leggen waar later opnieuw beugels doorheen moeten.

Wat dit voor een rijtjeshuis in de praktijk betekent, hangt af van de precieze maten van het dakvlak, de plek van de scheidingsmuren en of het om een tussenwoning of een hoekwoning gaat. Dat rekenen wij uit op tekening, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn. Een maatvoering van de bestaande situatie is voldoende om te laten zien hoeveel banen met cellen er passen en hoe de aansluiting bij de buren wordt opgelost.