Klikzink
Een rijtjeshuis heeft meestal niet veel dakvlak om mee te werken. Aan twee zijden zit het dak vast tegen de scheidingsmuur met de buren, en die twee muren bepalen samen hoeveel banen er in de breedte passen. Bij een standaard rijtjeshuis met een werkende breedte van 475 mm per baan is dat vaak een aantal van rond de tien tot vijftien banen, afhankelijk van de kapbreedte en de exacte plaats van de bouwmuren. Dat is meteen de reden waarom de vraag wat er gebeurt als er één baan stuk is, hier net iets scherper speelt dan op een vrijstaand huis met een breed dakvlak. Er is minder ruimte om iets te compenseren, en de banen liggen dicht op elkaar tussen twee vaste grenzen.
Elke felsbaan met zonnecellen werkt op zichzelf. De cellen in die ene baan zijn de eenheid die opwekt, en die eenheid is niet afhankelijk van de banen ernaast om te functioneren. Als een baan beschadigd raakt, door bijvoorbeeld een vallende tak, een val van een ladder tijdens onderhoud aan een schoorsteen, of gewoon slijtage na jaren, dan valt in de praktijk het deel van het systeem uit dat op die specifieke baan zit. Hoe de rest van de string daarop reageert, hangt af van hoe de banen elektrisch zijn geschakeld, en dat wordt per dakvlak op tekening bepaald. Er is dus geen vast antwoord te geven dat voor elk rijtjeshuis hetzelfde is; het verschilt per uitvoering en per schakeling, en dat rekenen wij uit voordat het dak wordt gelegd.
Belangrijker voor de bewoner van een rijtjeshuis is een andere vraag: blijft het dak dicht. Het antwoord daarop is onafhankelijk van de elektrische kant van de zaak. De fels van 35 mm haaks en de blinde bevestiging onder de fels zorgen voor de waterdichtheid, en die functie verandert niet door schade aan de zonnecel in het vlak van de baan. Een gescheurde of beschadigde cel is in de meeste gevallen een probleem van de opwekking, niet van de afdichting. Het dak lekt daardoor niet automatisch als er ergens een baan beschadigd is. Wel geldt: bij zware mechanische schade, zoals een gat door de plaat heen, is de afdichting op die plek natuurlijk ook aangetast, net zoals dat bij een gewone stalen felsbaan zonder zonnecellen het geval zou zijn.
Hier komt de beperkte breedte van een rijtjeshuis echt in beeld. Een felsbaan zit vast aan zijn buren door de klikfels, en om één baan uit het midden van een dakvlak te vervangen, moet je in de praktijk de fels van de aangrenzende banen losmaken om bij de beschadigde baan te komen. Bij een breed dakvlak is dat een kwestie van een paar banen opzij werken. Bij een rijtjeshuis met bijvoorbeeld twaalf banen tussen twee bouwmuren is er simpelweg minder ruimte om te schuiven, en ligt de baan die vervangen moet worden vaak dicht tegen een van die muren aan. Dat maakt het werk niet onmogelijk, maar het vraagt wel dat de aannemer die het uitvoert bekend is met hoe de klikfels in elkaar grijpt en hoe de aansluiting op de scheidingsmuur is uitgevoerd, want die aansluiting wil je niet beschadigen tijdens het vervangen van een baan die er middenin ligt.
In de praktijk betekent dit dat het vervangen van één baan op een rijtjeshuis vaak neerkomt op het losnemen van een aantal banen aan één kant, tot aan de dichtstbijzijnde muur of tot aan een andere logische onderbreking in het dakvlak, de beschadigde baan eruit halen, een nieuwe baan van dezelfde breedte en kleur erin leggen, en de rest teruglegen. Omdat de banen op maat gewalst worden, is een vervangende baan geen paneel dat ergens los op voorraad ligt; die wordt besteld op de maat van dat specifieke dakvlak. Voor een rijtjeshuis met een standaardmaat scheelt dat weinig, maar het is wel de reden dat een vervanging niet binnen een uur klaar is zoals het wisselen van een paneel op beugels dat soms kan zijn.
Bij een dakvlak met losse panelen op beugels ligt het net anders. Een kapot paneel wordt losgekoppeld, de beugels blijven staan, en er wordt een nieuw paneel op geklikt. Dat gaat sneller omdat het paneel een toegevoegde laag boven het dak is en niet het dak zelf. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen is de baan het dak, dus vervangen van die baan is werk aan de dakbedekking zelf, met alles wat daarbij komt: de fels los, de aansluiting weer waterdicht krijgen, de baan weer strak in lijn met de rest. Voor een rijtjeshuis met een dak dat er verder nog jaren mee moet, is dat een reële overweging. Het is niet per se een nadeel dat het systeem zo in elkaar zit, want diezelfde blinde bevestiging zonder doorboringen is ook de reden dat er geen schroefgaten in het dakvlak zitten die na jaren kunnen gaan lekken. Maar het betekent wel dat schade aan een baan iets meer voorbereiding vraagt dan schade aan een los paneel.
Voor een rijtjeshuis waar het dak toch aan vervanging toe is, of dat nieuw gebouwd wordt, is dit een ander verhaal dan voor een rijtjeshuis met een dak dat nog jaren meekan. Je legt dan één keer een nieuw dak neer dat meteen de opwekking bevat, in plaats van een bestaand dak te laten liggen en er panelen bovenop te zetten. De vraag wat er gebeurt bij schade aan één baan is dan onderdeel van een grotere afweging over onderhoud en levensduur van het hele dakvlak, niet een losstaand risico dat je apart moet afwegen tegen een systeem op beugels. Wat het kost om dat te rekenen in wattpiek, rendement of terugverdientijd durven we hier niet te zeggen; dat verschilt per uitvoering, per oriëntatie van het dakvlak en per de exacte breedte tussen de twee bouwmuren, en dat is precies waarom we het op tekening uitrekenen voordat er iets wordt bijgehaald.
Voor wie dit dakvlak in gedachten heeft, met de scheidingsmuren aan beide kanten en een beperkte breedte, is het verstandig om de plattegrond gewoon aan te leveren. Dan is te zien hoeveel banen er precies passen, waar de aansluitingen op de bouwmuren komen, en wat een eventuele vervanging van één baan in de praktijk zou betekenen voor dat specifieke dak.