Klikzink
Een boerderijdak is meestal een groot, aaneengesloten vlak. Geen dakkapellen, geen schoorstenen die het vlak onderbreken, gewoon een lange rechte helling van nok naar goot, vaak dertig meter of langer. Dat maakt het dak geschikt voor felsbanen met geïntegreerde zonnecellen, maar het roept ook een vraag op die bij een rijtjeshuis minder zwaar telt: als er daar, midden op dat grote vlak, iets misgaat met één baan, wat merk je daar dan van, en wat moet er gebeuren om het op te lossen.
Eerst het onderscheid dat hier het belangrijkst is. Een felsbaan met zonnecellen is twee dingen in één: het is dakbedekking en het is een stroomopwekker. Als een baan beschadigd raakt, een tak die er bij storm doorheen slaat, een botsing met een ladder, een fout tijdens onderhoud aan een andere installatie op het dak, dan zijn dat ook twee vragen. Is het dak nog dicht, en werkt de stroomopwekking van die baan nog.
Bij een gewoon paneel op beugels ligt een string van meerdere panelen in serie. Valt er één paneel uit, dan kan een hele string terugvallen in vermogen of wegvallen, afhankelijk van de bekabeling. Bij de felsbanen werkt dat net zo: de banen met cellen zijn ook elektrisch met elkaar verbonden, en welke banen er precies samen op één string zitten bepaalt wat je merkt van een beschadigde baan. Dat is per dakvlak anders ingedeeld, dus een uitspraak als 'je verliest maar één baan aan opwekking' of 'je verliest een hele rij' kunnen we niet in het algemeen doen. Wat we wel kunnen zeggen: de indeling in strings wordt zo gekozen dat een beschadiging aan één baan niet de opwekking van het hele dakvlak platlegt. Hoe die indeling er voor een specifiek boerderijdak uitziet, rekenen we uit op tekening, en dat leggen we ook vast zodat bekend is welke baan bij welke string hoort voordat er iets misgaat.
Wat vaak meespeelt bij boerderijen is de bestaande aansluiting. Veel boerderijen hebben een aansluiting die ooit is aangelegd voor een woning en een schuur, niet voor een dakvlak vol opwekking. Dat verandert niets aan wat er gebeurt als een baan stuk is, maar het is een reden om bij het ontwerp van de string-indeling ook te kijken naar wat de aansluiting en de omvormer aankunnen, en waar die omvormer het handigst staat. Dat lees je uitgebreider op de pagina over waar de omvormer komt bij een boerderij; hier gaat het puur om wat een beschadigde baan doet met het dak en de stroom.
De fels die de banen met elkaar verbindt, is de waterkering. Zolang de fels intact is en de plaat niet is doorboord of ingescheurd, blijft het dak op die plek dicht, ook als de zonnecel in die baan niet meer werkt. Een cel die niet meer opwekt, wil niet zeggen dat er een gat in het dak zit. Andersom geldt het ook: een deuk of kras in het staal van de baan is niet automatisch een probleem voor de opwekking, zolang de cellaag zelf niet beschadigd is.
Bij een echte beschadiging, denk aan een tak die door het staal is geslagen bij storm of een ladder die is omgevallen tegen het dakvlak, moet er wel naar gekeken worden. Dat is niet anders dan bij een gewoon stalen dak: een beschadigde baan wordt vervangen, niet gerepareerd met kit of tape, want dat houdt het op de lange termijn niet dicht. Wat hagel en storm precies met het dakvlak kunnen doen, staat uitgewerkt op de pagina daarover; hier gaat het om de stap die volgt op zo'n beschadiging.
Om één baan te vervangen moet die baan los van de banen ernaast, en dat betekent dat de fels aan beide kanten open moet. Bij een felsdak zit dat systeem zo in elkaar dat een baan losgemaakt en vervangen kan worden zonder het hele dakvlak eraf te halen, net zoals je bij een gewoon stalen felsdak een beschadigde baan kunt vervangen. Het verschil met een gewoon felsdak is dat er in de vervangende baan ook weer de elektrische aansluiting gemaakt moet worden naar de banen ernaast, zodat de string weer sluit. Dat is werk voor een monteur die zowel het dakwerk als de elektrische kant kent, niet iets wat je aan de plaatselijke dakdekker alleen overlaat.
Bij een boerderijdak met zijn lengte van dertig meter of meer betekent dit in de praktijk dat er een steiger of dakligger nodig is om bij de beschadigde plek te komen, precies zoals bij een reparatie aan een gewoon stalen dak op diezelfde hoogte. De vervangende baan wordt op maat gewalst, dezelfde werkende breedte en dezelfde matte kleur als de rest van het dakvlak, zodat het na vervanging niet opvalt welke baan is vervangen. Terwijl die ene baan eruit ligt, ligt de string waar hij deel van uitmaakt tijdelijk stil qua opwekking, maar de rest van het dakvlak blijft doordraaien. Hoe lang die ene string stilligt hangt af van hoe snel de vervangende baan beschikbaar is; bij spoed is dat sneller te regelen dan bij een geplande vervanging die meelift met ander onderhoud.
Een praktijkvoorbeeld maakt het concreet. Stel een varkensschuur met een dakvlak van veertig meter lang, ingedeeld in acht strings van steeds een deel van de banen. Een storm blaast een dakplaat van de naastgelegen loods los, die tegen het dakvlak van de schuur terechtkomt en één baan met cellen beschadigt. Die string van vijf banen valt terug in opwekking of valt helemaal weg, afhankelijk van waar in de string de schade zit. De overige zeven strings blijven ongestoord opwekken. De boer of de installateur ziet dat terug in de monitoring, waarover je meer leest op de pagina over of je per baan kunt zien wat hij doet, en kan op basis daarvan beslissen of vervanging spoed heeft of kan wachten tot er toch een aannemer op het dak moet zijn voor iets anders.
Dit is een van de punten waarop een boerderijdak met veel opwekking op zich een andere afweging vraagt dan een klein dakvlak op een woonhuis. Hoe groter het dakvlak en hoe meer strings erop liggen, hoe kleiner het aandeel van de opwekking dat wegvalt bij schade aan één baan, mits de string-indeling daar goed op is afgestemd. Dat is precies waarom we die indeling per dakvlak uitrekenen op tekening in plaats van een vast schema te gebruiken: een boerderijdak van veertig meter met een oude, beperkte aansluiting vraagt om een andere verdeling dan een nieuwbouwstal met een aansluiting die op meer vermogen is voorbereid.
Wie overweegt om een bestaand boerderijdak te vervangen of een nieuwe stal te bouwen met dit systeem, kan bij ons een tekening van het dakvlak insturen. We rekenen dan uit hoe de banen en de strings verdeeld worden, wat een beschadiging aan één baan in dat specifieke geval betekent voor de opwekking, en wat vervanging van een baan in de praktijk kost aan tijd. Dat kost niets en scheelt achteraf een hoop giswerk.