Klikzink
Een boerderijdak is meestal groot, vlak doorlopend en zonder veel obstakels. Geen dakkapel, geen schoorsteen in het midden, geen ingewikkelde hoeken. Precies dat maakt boerderijen tot een van de gebouwtypen waar een dak dat zelf stroom opwekt goed past. De oppervlakte is er, de dakvlakken liggen vaak zuidelijk of zuidwestelijk georiënteerd door de bouwwijze van vroeger, en de afstand tussen nok en goot is groot genoeg om een fors deel van het dak te benutten zonder dat je in de buurt van de randen komt.
Wat wel meespeelt, en wat dit gebouwtype onderscheidt van een nieuwbouwwoning of een bedrijfshal, is de constructie eronder en de aansluiting ernaast. Veel boerderijdaken staan op een kapconstructie die er al decennia ligt, soms ouder dan de huidige eigenaar. Bij vervanging van het dak is dat het moment om te kijken wat de gordels en spanten aankunnen, en of de bestaande dakbedekking sowieso vervangen moet worden. Een felsbaan met de cellen erin verwerkt vraagt namelijk niet meer draagvermogen dan een gewone stalen dakbedekking; er komt geen los montagesysteem bovenop dat extra gewicht en extra bevestigingspunten met zich meebrengt. Dat scheelt bij een oudere kapconstructie net het verschil tussen wel en niet kunnen.
De aansluiting op het net is het tweede punt dat bij boerderijen vaker een rol speelt dan elders. Veel erven zijn ooit aangesloten op een beperkte capaciteit, gebaseerd op wat een woonhuis en misschien een schuur nodig hadden, niet op een dak vol opwekking. Of een grotere aansluiting nodig is, en wat de netbeheerder daarin toestaat, is iets wat per erf en per regio verschilt en waar wij niet over kunnen oordelen; dat is een gesprek met de netbeheerder en de installateur. Wat wij wel kunnen aangeven is hoeveel vermogen een dakvlak van een gegeven omvang en oriëntatie kan leveren, zodat dat gesprek met concrete cijfers gevoerd kan worden in plaats van met een schatting.
Grote aaneengesloten oppervlakte, oude constructie, beperkte aansluiting: dat is de combinatie die een boerderijdak typeert, en die combinatie werkt niet overal in dezelfde richting. Het loont het meest wanneer het dak toch al aan vervanging toe is of wanneer er nieuw gebouwd wordt. Dan betaal je één keer voor de dakbedekking en de opwekking samen, in plaats van eerst een nieuw dak en later daarop nog een montagesysteem met panelen. Ligt er een dak dat nog jaren meekan, dan is een systeem op beugels vaak de logischere stap, en dat geldt voor een boerderij net zo goed als voor elk ander gebouw.
Op een boerderij valt de omvang van het dakvlak meer op dan bij een woonhuis, en dat is precies waar dit systeem zijn werk doet. De felsbanen lopen van goot naar nok door, in dezelfde matte donkere kleur, met of zonder cellen, zodat het hele vlak als één geheel oogt in plaats van als dak met iets erop. Bij een lang doorlopend dakvlak, zoals je op veel boerderijen ziet, is dat verschil met een paneelveld op beugels groter dan bij een klein dakje: er is simpelweg meer vlak om te laten zien wat een egaal dak betekent. Voor wie zich vooral afvraagt hoe dat er in kleur en glans uitziet, staat dat uitgewerkt op zinklook.com; hier gaat het vooral om de schaal waarop dat bij een boerderij speelt.
Een boerderijdak bestaat vaak uit twee grote vlakken, soms met een lagere aanbouw ernaast, zoals een voormalige stal of werktuigenberging die inmiddels een andere bestemming heeft. Elk vlak kan in principe zijn eigen string vormen, met een eigen deel van de opwekking. Dat is relevant omdat een boerderij vaak niet één simpel zadeldak is maar een samenstel van vlakken met verschillende oriëntaties en soms verschillende hellingshoeken, ontstaan door verbouwingen door de jaren heen. Voor elk vlak apart is te berekenen wat het oplevert en of het de moeite waard is om mee te nemen, en dat gebeurt op tekening, per dakvlak, niet met een vaste vuistregel voor het hele erf.
De lengte van de banen is voor een boerderij meestal geen probleem: de felsbanen worden op maat gewalst en kunnen de volle lengte van dakvoet tot nok beslaan zonder overlappende naad. Bij een dak van tien meter of langer, zoals je op grotere boerderijen aantreft, betekent dat minder naden en dus minder plekken waar water samen zou kunnen komen. Op plekken waar het dak van vorm verandert, bijvoorbeeld bij een hoekkeper waar het hoofdgebouw aansluit op een lagere aanbouw, wordt gewerkt met de gebruikelijke felsdetails; dat is bouwtechniek die al lang bestaat en die niet verandert door de aanwezigheid van cellen in de baan.
Deze pagina gaat over wat een groot boerderijdak eigen maakt: de schaal van het vlak, de staat van de constructie eronder en de vraag wat de bestaande aansluiting aankan. Andere onderdelen van hoe het systeem werkt, zoals de manier waarop de bekabeling van het dak naar binnen gaat, hoe het waterdicht blijft rond de cellen, wat er gebeurt als één baan beschadigd raakt, welk onderhoud nodig is, hoe je het schoonmaakt, wat schaduw van bijvoorbeeld een naastgelegen schuur of boom doet, hoe het systeem hagel en storm doorstaat, hoe het zit met brandveiligheid, wat een verzekeraar ervan vindt, wie voor welk onderdeel garant staat, waar de omvormer een plek krijgt en of je per baan kunt zien wat hij levert, staan uitgewerkt op de pagina's die daar specifiek over gaan. Voor een boerderij gelden die antwoorden op hoofdlijnen hetzelfde als voor elk ander gebouw met dit systeem; het bijzondere aan een boerderij zit in de schaal en de constructie, niet in de techniek van de aansluiting of het onderhoud.
Op een erf waar het dak ook praktisch gebruikt wordt, bijvoorbeeld met een hooizolder of een werkruimte direct onder de kap, speelt de vraag wat er met het dakvlak gebeurt bij vervanging vaak samen met andere verbouwplannen: isolatie aanbrengen die er nog niet was, een nieuwe gebruiksfunctie voor de ruimte eronder, of het hele gebouw geschikt maken voor iets anders dan de oorspronkelijke agrarische functie. In die gevallen wordt het dak toch al open gelegd of vervangen, en dat is het moment waarop opwekking in het dakvlak zelf zonder extra bouwstap meegenomen kan worden. Wordt het dak niet vervangen en is er vooral behoefte aan extra vermogen op een bestaand dak, dan ligt een regulier systeem op beugels voor de hand; dat is sneller te plaatsen en niet gebonden aan het moment van dakvervanging.
Voor een boerderijproject is het bruikbaarst om te beginnen met een tekening van het dakvlak of de dakvlakken zoals ze nu zijn, inclusief oriëntatie, hellingshoek en eventuele obstakels zoals een schoorsteen of dakraam. Daarmee is te berekenen welk deel van het dak voor opwekking in aanmerking komt en wat dat oplevert aan vermogen, zodat dat getal meegenomen kan worden in het gesprek met de netbeheerder over de aansluiting. Dat rekenwerk kost niets en is de manier om van een algemeen idee naar een concreet plan voor dit specifieke erf te komen.