Klikzink
Een boerderij die nieuw wordt gebouwd of waarvan het dak toch aan de beurt is, heeft iets wat weinig andere gebouwen hebben: een groot, aaneengesloten dakvlak zonder dakkapellen, schoorstenen of andere onderbrekingen. Precies die eenvoud maakt een felsdak met geïntegreerde zonnecellen hier interessant, want de vraag is niet of er een dak komt en losstaand daarvan of er panelen op moeten. Het dak moet er sowieso komen. De enige vraag is welk dak.
Dat onderscheid is de kern van deze pagina. Bij een bestaand gebouw met een dak dat nog jaren meekan, leg je zonnepanelen op beugels op een dak dat er al ligt. Dat is een aparte investering naast het dak. Bij nieuwbouw of bij vervanging van een dak dat toch versleten is, val je die tweede investering niet toe: je betaalt één keer voor een dakbedekking die meteen ook de stroom levert. Het verschil zit dan niet in dak plus panelen tegenover alleen dak, maar in een gewone felsbaan tegenover een felsbaan met cellen erin. Dat verschil rekenen we uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering, want een vast bedrag per vierkante meter bestaat niet.
Bij veel boerderijen, ook bij nieuwbouw op een bestaand erf, staat er een kapconstructie die niet gebouwd is met het gewicht van een paneelveld in gedachten. Gordingen en spanten zijn berekend op een dakbedekking, niet op een tweede laag beugels, rails en panelen die daar met klemmen aan hangen. Bij vervanging van een bestaande boerderijkap komt dat gewicht dus nadrukkelijk in beeld: kan de bestaande constructie dat extra opgelegde gewicht dragen, of moet er eerst verstevigd worden voordat er één paneel ligt.
Een felsbaan met geïntegreerde cellen voegt vrijwel niets toe aan het gewicht van het dak zelf. De cel ligt in het vlak van de baan, niet erboven, en er komt geen aparte draagconstructie voor bij. Voor een oude of matig gedimensioneerde kap is dat een reëel verschil: je vervangt de dakbedekking door een dakbedekking, niet door een dakbedekking plus een opbouw die apart beoordeeld moet worden. Bij een complete nieuwbouwkap speelt dit gewichtsargument minder, omdat de constructie dan sowieso op maat wordt berekend, maar ook daar scheelt het een aparte post in de constructieberekening.
Het tweede punt dat bij boerderijen vaak terugkomt, is de elektrische aansluiting. Op veel erven is de aansluiting ooit gedimensioneerd op een woonhuis en een schuur met wat verlichting en gereedschap, niet op een dakvlak van honderden vierkante meters dat stroom gaat terugleveren. Bij nieuwbouw is dat het moment om de aansluiting opnieuw te laten doordenken: welke capaciteit is nodig, waar komt de omvormer, en is er ruimte om in fases uit te breiden als het bedrijf verder groeit. Dat is dezelfde vraag die bij een dak op beugels speelt, maar bij nieuwbouw ligt de aansluiting nog open, en dat is de gelegenheid om het meteen goed te regelen in plaats van achteraf te verbouwen aan een net dat net is aangelegd.
Omdat het dakvlak bij een boerderij vaak in één keer wordt gedekt, is ook de opbrengst per dakvlak groter dan bij een woonhuis met een paar dakkapellen ertussen. Dat betekent niet dat de aansluiting daar automatisch op is voorbereid. Een agrariër die een nieuwe rundveestal bouwt met een dakvlak van vijftig bij twintig meter, ontdekt soms pas bij de aanvraag van de aansluiting dat het net ter plaatse beperkt capaciteit heeft voor teruglevering. Dat is geen reden om van een dak met geïntegreerde cellen af te zien, maar wel een reden om die vraag vroeg in het traject te stellen, ruim voordat de dakbedekking wordt besteld.
Eerlijk gezegd is dit product niet voor elke boerderij de juiste keuze, en het is goed dat vooraf te zeggen. Een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen kost per wattpiek meer dan een gewoon paneel op beugels. Dat verschil is te verdedigen wanneer je het dak toch moet maken, want dan vergelijk je dak-met-opwekking met dak-zonder-opwekking-plus-apart-paneelveld, en dan valt het voordeel vaak in het voordeel van de geïntegreerde variant uit. Staat er op de boerderij een dak dat nog vijftien jaar goed is, dan is die vergelijking anders. Dan leg je panelen op een dak dat er al ligt, en dan is een systeem op beugels vrijwel altijd de nuchtere keuze, simpelweg omdat je dan niet betaalt voor een nieuwe dakbedekking die je niet nodig had.
Dat betekent ook dat het weinig zin heeft om vooruit te lopen op een dakvervanging die pas over tien jaar aan de orde is, alleen om nu al geïntegreerde cellen te kunnen leggen. Wie een ligboxenstal heeft met een asbestdak dat binnen een paar jaar toch gesaneerd moet worden, combineert die sanering wel logisch met een nieuw dak inclusief opwekking. Wie een dakvlak heeft dat er nog goed bij ligt, wacht met deze keuze tot het moment dat het dak sowieso vervangen wordt, en zet in de tussentijd desnoods een regulier systeem op beugels neer als de stroom nu al nodig is.
Grote aaneengesloten vlakken hebben nog een praktisch voordeel dat weinig te maken heeft met geld: de felsbanen lopen bij een boerderijdak vaak in lange, ononderbroken lijnen van goot tot nok, zonder de vele hoekjes en inbouwstukken die een woonhuis met dakkapellen en schoorstenen wel heeft. Dat maakt de aanleg overzichtelijker en het aanzicht rustiger, omdat de cellen op één lijn liggen met de banen ernaast over de volle lengte van het dakvlak, zonder onderbrekingen. Voor een boerderij waar het aanzicht van het erf en het silhouet van de kapschuur er ook toe doen, is dat een reden die los staat van de stroomopbrengst, maar wel meespeelt in de afweging.
Bij nieuwbouw is er bovendien de vrijheid om de dakvorm en de oriëntatie van het dakvlak al in het ontwerp mee te nemen. Een boerderij die nieuw wordt getekend, kan de langste dakhelling naar het zuiden leggen zonder dat een bestaande situatie dat in de weg zit. Dat is geen onderdeel van dit product op zich, maar het is wel de reden waarom nieuwbouw en dakvervanging de momenten zijn waarop deze keuze het meest oplevert: je legt de basis voor het dak en de opwekking in één ontwerpstap, in plaats van achteraf te passen en te meten op een dakvlak dat er al ligt.
Wie een nieuwe boerderij bouwt of een oud dak vervangt, bepaalt samen met de aannemer en de leverancier van de kapconstructie welk deel van het dakvlak met cellen wordt uitgevoerd en welk deel met gewone felsbanen zonder cellen. Dat hoeft niet het volledige dakvlak te zijn: bij een groot dakvlak is het denkbaar dat alleen de zuidgerichte helft met cellen wordt gelegd en de noordkant met gewone banen, in dezelfde kleur en op dezelfde lijn, zodat het dak in aanzicht één geheel blijft. Die verdeling, net als de vraag hoeveel vermogen het net ter plaatse aankan en wat de bestaande of nieuwe constructie mag dragen, leggen we vast op tekening voordat er iets besteld wordt. Dat meedenken op tekening kost niets en voorkomt dat er achteraf nog wijzigingen nodig zijn aan een dak dat al ligt.