Klikzink
Bij solarfels zit de bekabeling niet op het dak maar onder de felsbaan, in de ruimte tussen de stalen platen en de gordels of panlatten daaronder. Elke baan met cellen heeft een eigen kabel die vanaf de achterkant van de cellen naar een verzamelpunt loopt. Bij een boerderij, waar dakvlakken vaak twintig, dertig meter lang zijn zonder onderbreking, betekent dat een flink aantal kabels dat over die lengte wegloopt naar één of enkele plekken waar ze het dak verlaten. Hoe dat gebeurt, leggen we uit bij de aansluiting op de nok, maar de route daarvoor begint al veel eerder, onder de banen zelf.
Op een woonhuis met een schuine kap van een paar bij een paar meter is die route kort en overzichtelijk. Op een boerderijdak niet. Een varkensstal of een ligboxenstal heeft vaak één ononderbroken dakvlak dat over de volle lengte van het gebouw doorloopt, soms met een enkele doorbraak voor een lichtstraat of een ventilatiekoker. De kabels van de banen aan het ene eind van het dak moeten dezelfde route af als die aan het andere eind, en die route loopt allemaal onder hetzelfde vlak. Dat vraagt om een dakopbouw waarin voor die kabels ook echt ruimte is, met voldoende hoogte tussen de gordels en de onderzijde van de felsbaan, en met doorvoeren op vaste afstanden zodat de bundel niet ergens moet worden platgedrukt tussen twee daksecties.
Bij een oude constructie is dat niet altijd vanzelfsprekend. Veel boerderijen hebben een dakconstructie die decennia geleden is neergezet voor een eenvoudig dakbeschot met pannen of golfplaten erop, zonder rekening te houden met wat er ooit onder zou moeten lopen. Bij vervanging van zo'n dak wordt de bekabeling meegenomen in het ontwerp van de nieuwe opbouw, met de kabelgoten en doorvoeren al ingetekend voordat de eerste baan wordt gelegd. Dat is het moment waarop dit onderdeel het makkelijkst goed te regelen is: niet achteraf inpassen, maar vooraf meenemen op tekening.
Bij een paneel dat boven op een bestaand dak wordt gelegd, ligt de bekabeling grotendeels bovenop het dakvlak of net onder de panelen, in het luchtruim dat de montageframes vrijhouden. Die kabels liggen in de buitenlucht, aan zonlicht en weersinvloeden blootgesteld, en zijn met wat moeite ook terug te vinden en te vervangen zonder dat er iets van het dak zelf open moet. Bij solarfels ligt dat om. De kabel zit onder de stalen plaat, uit de zon en uit het zicht, beschermd door het dakvlak dat er ook voor zorgt dat het gebouw droog blijft. Dat is prettig voor de levensduur van de kabel, want een kabel die niet aan uv en temperatuurwisselingen wordt blootgesteld, veroudert minder snel. Het is minder prettig als er ooit iets aan die kabel moet gebeuren, want dan is de route naar die kabel de felsbaan zelf, niet een frame dat je zo optilt.
Op een boerderij met een groot, aaneengesloten dakvlak telt dat verschil harder dan op een klein huis. Als een kabelbundel over vijftien meter onder de banen doorloopt en er ergens een verbinding losraakt of vocht binnendringt, is de zoektocht naar de plek langer dan bij een dak van vier bij zes meter. Daarom wordt bij grotere daken gewerkt met vaste inspectiepunten, plekken waar meerdere kabels samenkomen en waar een storing als eerste zichtbaar wordt in de monitoring, zoals ook beschreven bij het overzicht van welke felsbaan minder doet. Vanuit die punten kan de zoektocht worden versmald tot een deel van het dakvlak in plaats van de hele lengte.
Boerderijen hebben vaak een elektrische aansluiting die is aangelegd voor het bedrijf zoals het er vroeger uitzag, met een verbruik dat paste bij de stallen en machines van destijds. Die aansluiting is niet altijd gebouwd op het vermogen dat een dakvlak vol zonnecellen kan opwekken. Dat raakt niet direct aan de bekabeling onder de baan zelf, die blijft hetzelfde ongeacht wat er verderop in het net gebeurt, maar het raakt wel aan hoe die kabels worden samengebracht en waar ze het dak verlaten. Bij een dak dat in delen wordt aangelegd, bijvoorbeeld omdat eerst de helft van de stal een nieuw dak krijgt en de rest later volgt, is het verstandig om de verzamelpunten en de doorvoerroute zo te plannen dat een volgend deel zonder graafwerk kan worden aangesloten. Hoe dat in de praktijk gaat, staat beschreven bij uitbreiden met zonnecellen op een boerderijdak, en het begint al bij de keuze waar de eerste kabelbundel het dak verlaat.
Neem een ligboxenstal van vijftig meter lang met een zadeldak. Beide dakvlakken zijn in banen van 475 millimeter breed gelegd, van goot tot nok, met de zoncellen verspreid over het grootste deel van het oppervlak. Onder elke baan met cellen loopt een kabel naar het dichtstbijzijnde verzamelpunt, van waaruit een dikkere bundel verder naar de doorvoer gaat. Bij een dak van die lengte kan het verstandig zijn met meerdere verzamelpunten te werken in plaats van met één punt aan het uiterste eind, zodat geen enkele kabel de volle dakleng moet afleggen. Dat is een keuze die op tekening wordt gemaakt, voordat de eerste plaat wordt gewalst, en die meebepaalt hoeveel ruimte er in de dakopbouw nodig is en waar precies.
Wat je hier niet kunt lezen, is hoeveel kabel er nodig is of wat een dergelijke opbouw extra kost aan werk vergeleken met een dak zonder cellen. Dat verschilt per dakvlak, per bestaande constructie en per gekozen indeling van de banen, en dat rekenen we uit op tekening in plaats van dat we er hier een getal aan hangen dat voor het volgende dak toch weer anders uitpakt. Wel is zeker dat de bekabeling meegenomen moet worden vanaf het eerste ontwerp van de dakopbouw, niet als iets dat achteraf nog ergens tussen wordt gepropt.
Voor een boerderij met een oude kapconstructie en een dakvlak dat in één stuk doorloopt, is dat vroege gesprek over ruimte en routing net zo belangrijk als de keuze van de banen zelf. Wie dat overweegt, kan het bestaande dakplan naar Klikzink sturen, Boylestraat 22 in Ede, en het wordt bekeken of de constructie de ruimte biedt die de kabels onder de baan nodig hebben, zonder dat daar kosten aan hangen.