Onderhoud aan een boerderijdak met zonnecellen

Een boerderijdak is meestal groot, vlak en zonder veel onderbrekingen. Geen dakkapellen, geen schoorstenen om heen te werken, geen ingewikkelde hoeken. Juist op zo'n dakvlak valt goed te zien wat het verschil is tussen panelen op een frame en een felsbaan waarin de cellen in het dakvlak zelf zitten.

Panelen op beugels staan een paar centimeter boven het dak. Onder die panelen, tussen het frame en het dakvlak, verzamelt zich vuil dat nergens vanzelf wegkomt. Op een boerderij is dat geen abstract probleem. Er waait stro over het erf, er hangt stof van voer en mest, er broeden vogels graag in de ruimte onder een paneel omdat het droog is en uit de wind. Die ruimte moet periodiek schoon, anders gaat het rendement van juist die panelen omlaag, ligt er een vogelnest tegen de bedrading aan, of verzamelt zich vocht dat niet weg kan.

Bij een felsbaan met de cellen erin is die tussenruimte er niet. De cel ligt in het vlak van de baan, op dezelfde hoogte als het staal ernaast. Regen spoelt eroverheen zoals over de rest van het dak. Er is geen frame waar stro achter blijft haken, geen holte waar een spreeuw een nest in bouwt, geen rand waar bladafval blijft liggen tot de wind hard genoeg waait. Het dakvlak gedraagt zich, wat vervuiling betreft, als een gewoon hellend dak. Dat is minder dan bij panelen op een frame, maar het is niet nul.

Wat er dan wel nodig is

Ook een felsdak zonder verhoogd frame vangt stof, pollen en, bij een boerderij, meer landbouwstof dan een dak in de stad. Bij intensieve veehouderij komt daar een fijne laag uit de stallen bij, die zich met vocht vermengt tot een dun filmlaagje op het dak. Dat filmlaagje is niet schadelijk voor de fels of de coating, maar het kan op de cellen zelf een beetje opbrengst kosten als het lang blijft liggen zonder dat regen het wegspoelt.

In de praktijk is dat geen reden voor een onderhoudscontract met vaste beurten. Het is een reden om het dak, bijvoorbeeld bij de jaarlijkse ronde langs goten en dakdoorvoeren die op een boerderijbedrijf toch al gebeurt, even mee te bekijken. Ligt er een dikke laag stof op een deel van het dakvlak dat weinig hellingshoek heeft en dus minder goed zelfreinigend is, dan is een keer afspuiten met de watertuinslang voldoende. Er is geen ladder met frame nodig om tussen rijen panelen te komen: het dakvlak is één doorlopend oppervlak en is daardoor ook makkelijker te inspecteren vanaf de grond, met een verrekijker of een drone, dan een dak met opgetilde panelen waar je onderdoor moet kijken.

De felsverbindingen zelf, de klikverbinding en de klemmen onder de fels, zijn hetzelfde onderhoudsarme systeem als bij een felsdak zonder cellen. Er zit geen kit, geen rubber en geen schroefverbinding in die na een aantal jaar vervangen moet. Sendzimir verzonken staal met een matte coating is gemaakt om decennia mee te gaan zonder herbehandeling. Onderhoud aan het dak zelf, los van de opwekking, is dus wat het bij een gewoon stalen felsdak ook is: nagenoeg niets, buiten het periodiek controleren van goten en aansluitingen op dakdoorvoeren.

De oude constructie eronder

Bij veel boerderijen is het dak vervangen zonder dat de onderliggende gordingen en spanten zijn aangepakt. Dat is voor een felsdak met geïntegreerde opwekking meestal geen probleem, het gewicht van deze felsbaan wijkt niet veel af van een gewone stalen felsbaan. Waar het wel toe doet, is bij de keuze voor onderhoud op langere termijn. Een oude kapconstructie kan hier en daar wat werken bij temperatuurwisselingen, en dat kan op termijn invloed hebben op de felsverbindingen als het dak daar niet op is berekend. Dat is iets wat wij op tekening bekijken voordat een dakvlak wordt uitgevoerd, niet iets wat na oplevering met periodiek onderhoud wordt opgevangen.

De elektrische aansluiting is een ander punt waar oude bebouwing meespeelt, al gaat het daarbij niet om onderhoud in de zin van schoonmaken of controleren, maar om wat er op een boerderij vaak al aanwezig is. Veel agrarische aansluitingen zijn ooit aangelegd voor het bedrijf zoals het toen was, met een bepaald vermogen voor stallen, verlichting en misschien een melkinstallatie. Een dakvlak dat zelf stroom opwekt, verandert daar niets aan als onderhoudspost, maar het is wel de reden waarom wij bij dit type gebouw altijd vragen naar de bestaande aansluiting voordat we een dakvlak dimensioneren. Dat hoort bij de tekening, niet bij het onderhoud na oplevering.

Wat een boer in de praktijk merkt

Een agrariër die het dak van een ligboxenstal of een kapschuur laat vervangen, wil na de oplevering vooral met iets anders bezig zijn dan met dakonderhoud. Dat is precies waarom het aantrekkelijk is dat er, buiten het incidenteel afspoelen van een stoffig dakvlak en de gewone controle van goten, weinig bij komt. Er is geen los frame dat na een storm scheef kan staan, geen kabelgoot tussen de panelen die kan verstoppen met bladafval, geen strook onder de panelen die apart schoon moet. Het dakvlak is het dak, en het onderhoud daarvan is het onderhoud van een stalen felsdak: incidenteel, niet periodiek.

Of een dakvlak in een specifiek geval meer of minder onderhoud vraagt dan hier beschreven, hangt af van de ligging, de hellingshoek, de nabijheid van stof- of ammoniakbronnen en de staat van de bestaande constructie. Dat rekenen we uit op tekening, per dakvlak, samen met de andere keuzes die bij dit type gebouw spelen. Een eerste beoordeling van het dakvlak en de bestaande situatie kost niets.