Klikzink
Op een boerderij is het dak vaak het grootste vlak van het hele erf. Een lig- of ligboxenstal, een kapschuur, een oude hooiberg met een nieuwe kap erop: het gaat om aaneengesloten vlakken van honderden vierkante meters, zonder dakkapellen, schoorstenen of andere obstakels die stof en blad vasthouden. Die schaal is precies waarom de vraag over schoonmaken hier anders ligt dan bij een woonhuis.
Bij een paneel dat op beugels boven het dak hangt, ontstaat een spleet van een paar centimeter tussen het dakvlak en de onderkant van het paneel. Daar waait blad in, daar landt duivenpoep, daar spoelt niets vanzelf doorheen omdat het water eronder blijft staan tot het verdampt. Op een boerderij, waar het dak vaak grenst aan bomen langs de erfverharding of aan een voedersilo waar vogels op afkomen, is dat een reëel probleem. Bij solarfels is er geen spleet. De cellen liggen in het vlak van de baan, op dezelfde hoogte als het staal ernaast. Er is geen ruimte onder de cel waar iets in kan blijven liggen en geen opstaande rand waar blad achter blijft haken. Regen die over de ene baan loopt, loopt gewoon door over de volgende, cel of geen cel.
Wat dat in de praktijk betekent, is dat een schuin dak zichzelf voor een groot deel schoonspoelt. Op een dak met voldoende helling, zoals bij de meeste stallen en schuren, neemt regenwater het meeste losse vuil vanzelf mee naar de goot. Stof van een onverharde erfweg, wat kaf van de oogst, dorre blaadjes: dat spoelt af zonder dat er iemand aan te pas komt. Dat is niet anders dan bij een gewoon stalen dak zonder cellen. Het enige verschil is dat er bij solarfels geen kier is waar het spul een houvast vindt om te blijven liggen tot het vastkoekt.
De cellen liggen mat en zijn geen glas dat glimt als er een laagje stof op zit. Een lichte waas van stof over het hele dakvlak, zoals je op een boerderij na een droge periode wel eens ziet, is voor het oog nauwelijks te onderscheiden van een schoon dak. Dat is anders dan bij een paneel op beugels dat een beetje glimt en waarop stof of aanslag meteen opvalt als een dof plekje. Op solarfels valt het pas op als het echt vervuild is, en dan gaat het meestal niet om stof maar om iets dat is blijven plakken.
Er zijn situaties op een boerderij waarin een dakvlak niet zichzelf schoonspoelt. Onder een boom die over het dak hangt, valt sap en blad dat kan aankoeken voor de regen er weer bij kan. Bij een dak dat vlak bij een mestsilo of een ventilatieopening van de stal ligt, kan stof met een vettige component neerslaan dat niet zomaar wegspoelt. En op een dakvlak met weinig helling, zoals soms bij een oudere aanbouw, blijft water en dus ook vuil langer liggen dan op een steil dak. In die gevallen is een keer per jaar schoonspuiten met de hogedrukreiniger, op afstand en met normale druk zoals je ook bij een gewoon plaatstalen dak zou doen, voldoende. Er is geen aparte behandeling nodig voor het deel met cellen: het is dezelfde ondergrond, dezelfde coating, en dus dezelfde aanpak als voor de rest van het dak.
Wat níet nodig is, is periodiek over het dak lopen om onder de panelen te kijken of te vegen. Die ruimte is er niet, dus die controle is er ook niet. Voor een boerderij waar het dak vaak op zichzelf staat, ver van het woonhuis en niet dagelijks bekeken wordt, is dat een reëel verschil. Een montageframe dat je niet hebt, is ook een plek die je niet moet nalopen.
Bij veel boerderijgebouwen ligt er een bestaande, soms wat oudere kapconstructie onder het dak. Een hooiberg die is omgebouwd tot werktuigenberging, een stal met een spantconstructie van dertig jaar oud: die draagt het gewicht van een stalen felsdak zonder probleem, maar is niet altijd berekend op extra puntbelasting van montageframes voor opgelegde panelen. Bij solarfels is er geen frame en geen extra puntbelasting. De bevestiging van de opwekking is de bevestiging van het dak zelf, met dezelfde klemmen onder de fels die er al zouden zitten als er geen cellen in zaten. Voor een bestaande constructie die je niet wilt verstevigen, is dat vaak reden om voor deze uitvoering te kiezen in plaats van voor opgelegde panelen op een oud dak.
Op veel boerderijen is de elektrische aansluiting aangelegd voor het gebruik van decennia geleden: een paar lampen, een melkinstallatie, misschien een ventilator. Grootschalige opwekking op het dak vraagt dan om een blik op wat de aansluiting en de bekabeling naar het net toe kunnen verwerken, los van hoe de cellen op het dak zelf functioneren. Dat is geen vraag die met schoonmaken te maken heeft, maar wel een vraag die meespeelt bij de keuze voor de omvang van het dakvlak dat je met cellen uitvoert. Hoeveel vermogen een bepaald dakvlak oplevert en of de bestaande aansluiting dat aankan, verschilt per situatie en per gebouw. Wij rekenen dat na op tekening, samen met de vraag hoe het schoonmaken en het onderhoud voor dat specifieke dak eruitzien.
Het gaat bij een boerderij vaak om een dak dat weinig aandacht krijgt tussen het ene en het andere seizoen door. Niemand klimt er wekelijks op om te kijken of er iets ligt. Een oplossing die zichzelf grotendeels schoon houdt door de vorm van het dakvlak zelf, zonder kieren, randen of frames waar vuil in kan blijven liggen, past bij een gebouw dat op die manier gebruikt wordt. Dat betekent niet dat het voor elk boerderijdak de beste keuze is. Bij een dakvlak dat toch nog jaren meegaat en dat niet aan vervanging toe is, ligt een los paneelsysteem op de bestaande dakbedekking voor de hand: goedkoper per wattpiek, en zonder dat je het hele dak eraf haalt voor iets dat er nog jaren bij kan. Solarfels loont vooral wanneer het dak zelf ook vervangen wordt, of bij nieuwbouw van een schuur of stal, omdat je dan één keer betaalt voor dak en opwekking samen in plaats van twee losse ingrepen na elkaar.
Wat het op een bepaald dakvlak precies gaat opleveren, en welk deel van het dak zich daarvoor het beste leent gezien de bestaande constructie en de aansluiting, verschilt van boerderij tot boerderij. Dat rekenen we uit op tekening van het specifieke gebouw.