Klikzink
Een vakantiepark is bijna nooit één groot dak. Het is een verzameling van tientallen of honderden kleine daken, elk met zijn eigen kap, zijn eigen richting en vaak zijn eigen stukje bos ernaast. Dat maakt schaduw op zo'n park een ander verhaal dan bij een loods of een kantoorpand met één vlak dakvlak.
Een schoorsteen op een huis werpt een schaduw die met de zon meedraait, kort in de middag en lang in de vroege ochtend en late avond. Een dakkapel doet hetzelfde, en op een vakantiepark is de grootste schaduwbron meestal geen bouwdeel maar de begroeiing zelf. Bungalows staan tussen bomen, dat is vaak precies de reden dat mensen er willen slapen, en diezelfde bomen leggen een schaduwvlek die over het dakvlak trekt zodra de zon van oost naar west beweegt.
Bij een gewoon paneel op beugels is dat vervelend omdat een paneel uit een reeks cellen bestaat die elektrisch met elkaar verbonden zijn. Valt er schaduw op één hoek, dan kan dat de opbrengst van een groter deel van dat paneel meetrekken, soms van de hele string waarin het hangt. Bij een dakvlak dat zelf de stroom opwekt, ligt dat net iets anders, omdat de cellen in de baan zelf verwerkt zitten en per baan werken. Een baan die in de schaduw van een tak ligt, levert die uren minder op, maar de rest van het dakvlak blijft gewoon doorwerken.
Op een bedrijfshal ligt vaak één dakvlak van duizenden vierkante meters, met misschien één luchtkanaal of één klimaatunit die schaduw geeft. Op een vakantiepark ligt het aantal vierkante meters ongeveer even hoog, verdeeld over dertig, vijftig of honderd losse kapjes. Elk dakje heeft zijn eigen oriëntatie, zijn eigen hoek naar de zon en zijn eigen buren, bomen, een hoger dak ernaast, een schoorsteen van het huisje zelf.
Dat betekent dat schaduw op een vakantiepark nooit voor het hele park in één berekening te vangen is. Het huisje aan de rand van het bos ligt anders dan het huisje op het open middenterrein. Een dak op het zuiden onder hoge dennen krijgt in de vroege ochtend een lange schaduw van de stam, en tegen de middag bijna geen schaduw meer omdat de zon dan boven de boom staat. Een dak dat naar het westen kijkt en aan de bosrand staat, kan juist in de namiddag, als de zon het laagst en de opwekking op dat moment het interessantst is, langzaam onder de schaduw van de kruinen schuiven.
Daarom is de eerste stap bij een vakantiepark altijd kijken per dakvlak, niet per park. Wij tekenen de bomen, de hoogte van de kap ernaast en de looprichting van de zon in, en rekenen per huisje uit wat een realistisch beeld is. Voor het ene huisje kan dat betekenen dat het hele dakvlak inzetbaar is, voor het andere dat een rand van het dak, dicht bij de bosrand, minder oplevert dan het middenstuk.
Het tweede punt dat een vakantiepark anders maakt, is het verbruik zelf. Een kantoor gebruikt stroom op werkdagen, een woonhuis min of meer het hele jaar gelijk verdeeld. Een vakantiepark gebruikt zijn stroom vooral in de periode dat de huisjes vol liggen, en dat is doorgaans de periode dat de zon ook het meeste doet: de maanden met lange dagen, veel zonuren en dus veel opwekking op het dak.
Dat maakt de schaduwvraag interessanter dan alleen een technisch vraagstuk. Een boom die in december kaal is en in juli vol in blad staat, gedraagt zich het hele jaar anders. In de winter, als de bezetting laag is en het dak sowieso weinig hoeft op te wekken, geeft een kale boom nauwelijks schaduw. In de zomer, als de huisjes vol liggen en de zon het hoogst staat, geeft dezelfde boom volop schaduw, maar dan staat de zon ook hoger, waardoor de schaduw korter en directer onder de kruin valt in plaats van schuin over het hele dakvlak. Bladverliezende bomen en naaldbomen gedragen zich daarin verschillend, en dat nemen we mee als we een dak beoordelen.
Het gevolg is dat schaduw op een vakantiepark niet één vast probleem is dat je één keer oplost, maar iets dat per seizoen verschuift. Dat is precies waarom een berekening op basis van een foto of een kaart niet genoeg is: de stand van de bomen in juni is niet de stand in januari, en het verbruikspatroon van het park volgt de zomer, niet de winter.
Omdat een baan zelfstandig werkt, is de praktische vraag bij schaduw niet of het dak bruikbaar is, maar hoe je het indeelt. Een dakvlak met een vaste schaduwstrook langs de bosrand kan zo ingedeeld worden dat juist dat gedeelte met gewone banen zonder cellen wordt uitgevoerd, en de banen met cellen op het deel liggen dat vrij van schaduw blijft. Dat is dezelfde matte, donkere fels als de rest van het dak, zoals ook te lezen is bij een dak dat zelf stroom maakt op een vakantiepark, alleen ligt de indeling dan zo dat de opwekking op het zonnigste deel van het vlak zit.
Bij een huisje met een enkele schoorsteen is dat vraagstuk kleiner en overzichtelijker: de schaduw van een schoorsteen is smal en kort, en raakt meestal een beperkt aantal banen op een vast punt van het dakvlak. Bij een huisje tussen hoge bomen is het vraagstuk groter, en juist dan loont het om vooraf op tekening te bepalen welk deel van het dak de meeste zon krijgt door het seizoen heen, in plaats van achteraf te ontdekken dat een deel van het dak structureel in de schaduw ligt.
Er zijn daken op een vakantiepark waar geen indeling tegen opweegt. Een huisje dat het hele jaar in de slagschaduw van een hoger gelegen dak of een dichte groep hoge bomen ligt, wekt weinig op, hoe je de banen ook verdeelt. In die gevallen is het eerlijke advies om dat dak over te slaan of alleen het deel te gebruiken dat wel vrij ligt, en de rest gewoon als dak uit te voeren zonder cellen. Dat kan met dezelfde felsbaan, in dezelfde kleur en lijn, zodat het dakvlak er nog steeds als één geheel uitziet.
Wat het per dakvlak concreet oplevert aan opwekking, en of het financieel de moeite waard is om een deel van een schaduwrijk dak toch te benutten, is niet met een algemene vlakke rekensom te zeggen. Dat verschilt per huisje, per boom en per oriëntatie, en juist daarom rekenen wij dat uit op tekening voordat er iets besteld wordt.