Klikzink
Een felsdak met geïntegreerde zonnecellen heeft geen bevestigingspunten die het dakvlak doorboren. De klemmen zitten onder de fels, de cellen liggen in de baan zelf. Maar de stroom die in het dak wordt opgewekt, moet er wel uit. Er blijft dus één plek over waar een kabel het dakvlak verlaat en het gebouw binnenkomt. Dat is het enige gat dat er nog is, en bij een zorginstelling wordt precies dat gat met meer aandacht gekozen dan bij een willekeurig ander gebouw.
Bij een school of een kantoor is een doorvoer een technische keuze die je op tekening even aanwijst. Bij een zorginstelling telt mee dat het gebouw vaak in bedrijf blijft tijdens de bouw, dat er onder het dak ruimtes liggen waar apparatuur draait die niet zonder stroom mag komen te zitten, en dat een gebouwbeheerder de komende twintig jaar precies moet kunnen aanwijzen waar die ene doorvoer zit voor als er ooit onderhoud aan gepleegd moet worden. Dat is iets anders dan de vraag hoe de stroom vanaf de doorvoer naar de meterkast of de omvormer loopt; die route is aan de orde op de pagina die daar specifiek over gaat. Hier gaat het om het gat zelf: waar het zit, waarom daar, en hoe het dicht blijft.
De voorkeur gaat uit naar een doorvoer onder de nok. Dat is de plek waar het dakvlak het minst wordt belast door regen die eroverheen stroomt, en het is ook de plek waar een doorvoer het makkelijkst is in te passen zonder dat hij in het zicht ligt vanaf de begane grond of vanaf de ramen van patiëntenkamers. Een gat halverwege een dakvlak is altijd een compromis: hoe hoger op het dak, hoe minder water erover moet en hoe kleiner de kans dat er ooit iets misgaat op die plek.
Bij een bestaand gebouw met een bestaande dakdoorvoer, voor een rookgasafvoer, een ventilatiekanaal of een oude installatie die vervangen wordt, wordt gekeken of die doorvoer kan worden meegebruikt. Eén doorvoer die twee functies dient is beter dan twee doorvoeren die elk hun eigen randafwerking, hun eigen kraag en hun eigen onderhoudspunt hebben. Bij een verpleeghuis waar het platte gedeelte van het dak een oude loze leidingschacht had die niet meer in gebruik was, is die schacht hergebruikt voor de kabel van de felsbanen op het hellende dakvlak ernaast. Dat scheelde een nieuwe doorboring en het scheelde een nieuwe post op de onderhoudslijst van de installateur.
Waar dat niet kan, wordt een nieuwe doorvoer gemaakt met een vooraf vervaardigde kraag die om de kabel sluit en die onder de bovenliggende rij dakbedekking of onder de nokafdekking verdwijnt. De regel is steeds dezelfde: het water dat over het dak naar beneden loopt, mag nooit de kans krijgen om tegen de doorvoer aan te lopen. Het moet er altijd overheen of eromheen kunnen, met de doorvoer als een obstakel dat hoger ligt dan de waterstroom, niet als een obstakel dat in de weg staat.
Bij nieuwbouw van een zorginstelling wordt er vaak in fasen gewerkt: een deel van het gebouw is al in gebruik terwijl een ander deel nog wordt afgebouwd. Bij renovatie ligt het nog scherper, want dan draait de hele instelling door terwijl het dak boven de hoofden van bewoners en personeel wordt vervangen. Dat betekent dat de volgorde van werken op het dak niet vrij is. De aannemer kan niet, zoals bij een leegstaand pand, het hele dakvlak openleggen en pas aan het einde van de dag weer dicht maken.
Voor de kabeldoorvoer betekent dat concreet dat hij als een van de laatste handelingen wordt gemaakt, niet als een van de eerste. Eerst liggen de felsbanen, blind bevestigd, waterdicht op zichzelf. Pas als het dakvlak zelf al regenwerend is, wordt de ene doorvoer gemaakt en direct afgewerkt, zodat het gebouw op geen moment een groter risico op lekkage heeft dan strikt nodig is. Bij een revalidatiecentrum waar een vleugel met therapieruimtes onder het te vernieuwen dakvlak in gebruik bleef, is de doorvoer op een ochtend gemaakt en dezelfde ochtend afgedicht, met de kabel al klaarliggend zodat er geen nacht overheen ging waarin het gat open lag.
Een zorginstelling heeft vrijwel altijd noodstroomvoorzieningen, een eigen aggregaat of een aansluiting die dubbel is uitgevoerd, precies omdat apparatuur voor bewaking, koeling van medicijnen of beademing niet zonder stroom mag vallen. Dat verandert niets aan hoe de felsbanen zelf werken, maar het verandert wel de planning van het werk aan de doorvoer en aan de kabel die daar doorheen gaat.
Bij een dak met opgelegde panelen ligt de bekabeling los over het dakvlak, in kabelgoten die aan de bevestigingsconstructie hangen, en die aansluiting kan meestal op een moment worden gemaakt dat de rest van de installatie daar geen last van heeft. Bij een felsdak ligt de kabel vanaf het begin in de constructie van het dak zelf verwerkt, en de aansluiting van die kabel op de rest van het elektrisch systeem wordt afgestemd met de technische dienst van de instelling, niet losstaand door de dakdekker gepland. Bij een ziekenhuis waar dat niet goed was afgestemd, moest een geplande schakeling een dag worden uitgesteld omdat de doorvoer net op het moment gereed kwam dat er een storing werd getest op de noodstroomvoorziening. Dat is te voorkomen door de volgorde van werken vooraf te bespreken met de installatietechnicus van het gebouw, niet pas op de dag zelf.
Bij een dak met paneelvelden op een montageframe zijn er per veld meerdere kabels die vanaf de panelen naar een verzamelpunt lopen en van daar met één of enkele stamkabels het dak verlaten. Er is dus vaak al sprake van meerdere doorvoeren, of van één ruime doorvoer waar meerdere kabels doorheen gaan, en die doorvoer ligt los van de dakconstructie zelf: hij zit in een dakdoorvoerstuk dat apart is aangebracht, naast de bevestigingspunten van de panelen.
Bij een felsdak met geïntegreerde cellen is er geen apart montagesysteem en dus ook geen tussenstation op het dak waar kabels samenkomen voordat ze naar binnen gaan. De banen zijn met elkaar verbonden in het vlak, en de opgewekte stroom van een heel dakvlak komt samen bij die ene doorvoer onder de nok. Dat is meteen ook de reden waarom die ene doorvoer bij dit gebouwtype zo'n uitgesproken aandacht krijgt: er is geen tweede of derde gat om op terug te vallen als de eerste positie toch niet praktisch blijkt. De locatie wordt daarom op tekening vastgelegd voordat er íets aan het dak gebeurt, in overleg met de installateur die de kabel aan de binnenzijde moet oppakken en met de technische dienst die weet welke ruimtes onder dat deel van het dak liggen en wat daar aan apparatuur staat.
Die afstemming, wie waarvoor de tekening aanlevert en hoeveel dat scheelt in doorlooptijd, verschilt per gebouw en per fasering van de bouw. Klikzink rekent dat uit op basis van de tekening van het specifieke dakvlak, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn.