Klikzink
De zonnecellen liggen in het dakvlak, maar de stroom die ze leveren moet nog een weg afleggen voordat er iets mee gedaan kan worden in het gebouw. Die weg loopt via de omvormer. Dit onderdeel zet de gelijkstroom uit de felsbanen om in wisselstroom die aangesloten kan worden op het net van het gebouw. Bij een zorginstelling is de plek van dat kastje geen bijzaak. Het bepaalt hoe de kabels lopen, hoeveel er onderweg verloren gaat en, niet onbelangrijk, hoe het werk uitgevoerd kan worden zonder dat de zorg in het gebouw stilvalt.
Een omvormer wordt het liefst dicht bij de meterkast geplaatst en met een zo kort mogelijke kabel naar het dak. Bij een woonhuis is die afstand meestal een paar meter, bij een zorginstelling zelden. Een verpleeghuis of ziekenhuis heeft vaak een groot, uitgestrekt dakvlak boven meerdere vleugels, terwijl de meterkast of het schakelstation op één punt in het gebouw zit. Dat betekent dat de kabel van het dak naar de omvormer, of van de omvormer naar de meterkast, tientallen meters kan worden. Elke meter kabel kost een beetje spanning, dus bij grote afstanden wordt er vaker gekozen voor meerdere kleinere omvormers verspreid over het dak in plaats van één grote omvormer bij de meterkast. Dat is een keuze die op tekening gemaakt wordt, per gebouw, en niet iets dat we vooraf met een vast getal kunnen invullen.
De plek wordt ook bepaald door wat er onder het dak zit. Op een schuine kap boven een zorgvleugel is er niet altijd een toegankelijke ruimte direct onder het dakvlak. Dan wordt gekeken naar een technische ruimte, een zolder of een schacht waar de kabels wel bij kunnen komen zonder dat er een pad dwars door een afdeling of een patiëntenkamer nodig is. Bij een bestaand gebouw dat in gebruik blijft, is dat vaak de doorslaggevende factor: niet de kortste kabel, maar de route die het minst in de weg zit.
Een omvormer geeft warmte af zolang hij aan het werk is, dat is inherent aan het omzetten van stroom. Bij een woning hangt hij vaak in een garage of bijkeuring waar dat geen probleem is. Bij een zorginstelling ligt dat gevoeliger, omdat de ruimtes waar hij terecht kan komen soms technische ruimtes zijn die ook andere apparatuur bevatten, of ruimtes die aansluiten op een gang waar mensen doorheen lopen. De omvormer moet kunnen ventileren, dus hij komt niet in een afgesloten kastje zonder luchtcirculatie en niet direct naast apparatuur die zelf ook warmte kwijt moet. Bij een groot dak met meerdere omvormers telt die warmteafgifte ook op: vijf kleine omvormers in één ruimte vragen om een andere ventilatie dan één omvormer in een garage.
Bij panelen die op een dak worden gelegd, verandert er aan de omvormer weinig ten opzichte van een dak dat zelf stroom opwekt. De omvormer is in beide gevallen een apart onderdeel, los van het dakvlak, met dezelfde vraag naar plek, warmteafgifte en kabellengte. Het verschil zit niet in de omvormer zelf, maar in de aanleg van de bekabeling op het dak. Bij panelen op beugels lopen de kabels vaak over de onderconstructie naar één verzamelpunt, zichtbaar of half verstopt onder de panelen. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen ligt de bekabeling binnen het bouwkundig pakket van het dak zelf, wat betekent dat de route naar de omvormer al bij de aanleg van het dak wordt meegenomen in plaats van er later bovenop gelegd te worden. Dat verandert niets aan wat de omvormer doet, maar wel aan het moment waarop de kabelroute wordt vastgelegd: bij nieuwbouw of vervanging van het dak, niet achteraf.
De grootste praktische afweging bij een zorginstelling is niet de techniek van de omvormer, maar de volgorde van het werk. Een zorginstelling kan niet een weekend dicht om het dak aan te pakken. Er liggen mensen in bedden, er draait apparatuur die stroom nodig heeft, en de stroomvoorziening mag onder geen beding onderbroken worden, ook niet voor een paar minuten. Dat bepaalt hoe de aansluiting van de omvormer op het net wordt gepland.
In de praktijk betekent dat vaak dat het werk in fasen gebeurt: een deel van het dak wordt aangepakt terwijl de rest in bedrijf blijft, en de aansluiting van een nieuwe omvormer op het bestaande net gebeurt op een moment dat vooraf is afgestemd met de technische dienst van de instelling, buiten de uren dat er kritieke apparatuur op afhankelijk is. Bij een ziekenhuis is dat anders dan bij een kleinschalige woonvoorziening, maar het uitgangspunt is hetzelfde: de opwekking mag nooit een risico worden voor de stroom die het gebouw al nodig heeft om te functioneren. Daarom wordt de omvormer aangesloten via een eigen groep, met een eigen zekering, zodat een storing aan de opwekking geen storing wordt voor de rest van het gebouw.
Wanneer een dak zelf stroom maakt of wanneer panelen op het dak liggen, verandert dat uitgangspunt niet. Wat wel verandert, is dat bij nieuwbouw of bij vervanging van het hele dak deze afweging al in het bouwproces zit, terwijl bij het achteraf plaatsen van panelen dezelfde zorgvuldigheid nodig is, maar dan als apart project op een dak dat al in gebruik is.
De plek van de omvormer, de afstand tot de meterkast en de warmte die hij afgeeft zijn factoren die per gebouw verschillen en die we op tekening uitwerken, niet iets waar een vast getal op te plakken is. Bij een klein dakvlak is de keuze eenvoudig, bij een uitgestrekt dak boven een zorginstelling met meerdere vleugels ligt er meer werk in het bepalen van de beste plek en het aantal omvormers. Wat vast staat, is dat de opwekking van stroom nooit een reden mag zijn om de bestaande voorziening in het gebouw in gevaar te brengen. Wie hierover verder wil praten, kan het dakvlak en de indeling van het gebouw aan ons voorleggen; wij rekenen door waar de omvormer het beste past en wat dat betekent voor de aanleg.