Klikzink
Een carport of overkapping staat meestal vrij van het huis of ander gebouw, zonder muur of dakvlak dat schaduw geeft van een schoorsteen, dakkapel of buurpand. Dat is meteen de eerste vraag die je jezelf moet stellen: heeft dit dak eigenlijk wel te maken met schaduw die per baan verschilt, of ligt het hele vlak vrijwel de hele dag in de volle zon. Bij een boom naast de oprit, een lantaarnpaal, een schutting of het huis zelf dat 's ochtends een schaduwstrook over een deel van het dak legt, is dat verschil er wel. En dan wordt de vraag relevant of je een optimizer per baan wilt.
Een optimizer is een klein regelblok dat per baan of per klein aantal banen de opbrengst regelt, los van de rest van het vlak. Zonder die regelaar werken de banen die in serie staan als één geheel: de zwakste schakel bepaalt wat de hele string doet. Eén baan in de schaduw van een boomtak trekt dan de opbrengst van de banen ernaast mee naar beneden, ook als die vrij in de zon liggen. Met een optimizer per baan wordt dat verschil opgevangen. De baan in de schaduw levert minder, de rest blijft leveren wat hij kan. Wat schaduw daadwerkelijk doet met de opbrengst van een enkele baan staat uitgebreider beschreven op de pagina daarover, en dat is de achtergrond die je nodig hebt om te begrijpen waarom een optimizer wel of niet zin heeft.
Bij een carport is de opstelling vaak overzichtelijk: één schuin vlak, één richting, geen hoeken of dakkapellen die het beeld ingewikkeld maken. Juist daardoor is het meestal ook makkelijker te beoordelen of schaduw een probleem wordt. Staat de carport vrij op het erf, ver van bomen en bebouwing, dan is de kans klein dat één baan structureel anders belicht wordt dan de rest. Dan is een optimizer per baan een kostenpost zonder duidelijk nut. Staat de carport tegen een schutting, onder een boom, of gedeeltelijk in de slagschaduw van het huis, dan is de situatie anders en loont het om per baan te regelen wat er gebeurt.
Een carport heeft geen tweede laag eronder zoals een woonhuis dat wel heeft. Er is geen isolatie, geen onderconstructie met sporen en gordingen die als vanzelf ruimte bieden voor bekabeling, en meestal geen zolder of kruipruimte waar je ongezien een kabel kunt wegleggen. De optimizer, de bekabeling en de rest van de installatie liggen dus zichtbaarder en de weg naar binnen is langer dan bij een dak op een woning. Hoe die kabel vanaf het dakvlak naar het punt komt waar de stroom het gebouw binnengaat, staat toegelicht op de pagina over hoe de stroom naar binnen komt bij een carport, en dat is een andere vraag dan waar de optimizer zelf voor dient. De optimizer regelt de opbrengst per baan, de bekabeling brengt die opbrengst naar de omvormer en vandaar het gebouw in of naar het laadpunt.
Dat laatste is bij een carport vaak de reden waarom er überhaupt aandacht is voor per-baan-regeling. Een carport wordt regelmatig gecombineerd met een laadpunt voor de auto die eronder staat. In die combinatie telt elke wattpiek die je uit het dak haalt, ook als het er maar een beperkt aantal vierkante meters zijn. Een carport heeft nooit de oppervlakte van een dak op een woning of loods, dus als een deel van dat kleine oppervlak in de schaduw ligt, is het verlies relatief groter. Bij een groot dak op een woonhuis valt zo'n verlies eerder weg in het totaal; bij een carport van een paar banen breed voel je het sneller in de opbrengst die naar de auto had kunnen gaan.
Bij een gewoon paneel dat op een bestaand dak, ook een carportdak, wordt gelegd, is een optimizer of losstaande micro-omvormer per paneel een bekende en veelgebruikte oplossing. Elk paneel is dan al een los, fysiek herkenbaar blok met eigen aansluiting, en er per paneel een regelaar bijzetten is een kleine stap. Bij de felsbaan van dit dak ligt dat anders, omdat de zonnecel in de baan zelf is verwerkt en de baan onderdeel is van het waterdichte dakvlak. Een optimizer werkt hier op het niveau van de baan of een groepje banen, niet op het niveau van een los, uitwisselbaar paneel. Dat is technisch een net wat andere inpassing, en het is ook de reden dat wij dit per situatie op tekening beoordelen: hoeveel banen, welke richting, welke schaduwbronnen, en of het verschil in opbrengst de extra apparatuur en bekabeling rechtvaardigt.
Een tweede verschil is de plek waar de regeleenheden komen te hangen. Bij een paneel op beugels is er ruimte onder het paneel, tussen paneel en dakvlak, waar een optimizer discreet wegvalt. Bij een felsbaan die zelf het dakvlak vormt, ligt er niets onder de baan om iets in weg te werken; de regelaar moet dus elders een plek krijgen, meestal bij de rand van het dakvlak of in de buurt van waar de kabels samenkomen richting de omvormer. Bij een carport zonder wanden is die plek vaak zichtbaarder dan bij een huis met een dakrand, gootlijst of spouw om iets weg te werken. Dat is geen probleem, maar het is wel iets wat je van tevoren met de aannemer moet doordenken, niet iets wat je achteraf oplost met een extra kastje ergens tegen een paal.
De afstand naar binnen speelt hier ook mee. Bij een carport moet de kabel vaak een stuk verder, van het dakvlak naar de meterkast van het huis of naar het laadpunt zelf, dan bij een dak dat direct op het gebouw ligt. Elke extra regelaar in de keten betekent een extra aansluitpunt op die route, en dat is iets om in de doorrekening mee te nemen als je een carport met een laadpunt combineert. Waar precies de omvormer voor deze opstelling het beste komt, hangt af van die afstand en van de plek van de meterkast, en dat lichten wij toe op de pagina over waar de omvormer komt.
De vuistregel is eenvoudig te formuleren, ook al is de uitkomst per situatie anders. Een vrijstaande carport, in de volle zon, zonder bomen, schuttingen of gebouwen die een deel van het dak structureel beschaduwen, heeft weinig baat bij een optimizer per baan. De banen leveren dan allemaal ongeveer evenveel en regelen per baan voegt kosten toe zonder dat er ergens een verlies wordt teruggewonnen. Een carport die half in de schaduw van een boom staat, tegen een schutting aan gebouwd is, of onder een deel van het jaar de slagschaduw van het huis krijgt, heeft daar wel iets aan: het verlies van de beschaduwde baan blijft beperkt tot die baan, in plaats van dat het de rest van het dak meetrekt.
Hoeveel dat in wattpiek of euro's oplevert, durven we hier niet te noemen; dat verschilt per uitvoering, per oriëntatie en per schaduwpatroon op de locatie, en dat is precies waarom wij dat op basis van de tekening en de situatie ter plekke doorrekenen. Wat we wel met zekerheid kunnen zeggen is dat het de moeite waard is om bij een carport met een deel dat structureel anders belicht wordt, de vraag over de optimizer expliciet te stellen voordat het dak wordt vastgelegd, niet erna.