Klikzink
Op een kantoordak staat meestal meer dan alleen dak. Liftmachinekamer, luchtbehandelingskast, rookluik, een dakopstand voor de trappenhuisontsluiting, soms een reclamezuil of een antenne-installatie. Al die opstelplaatsen werpen schaduw, en die schaduw verschuift met de stand van de zon door de dag en door het jaar. Bij een dakvlak met geïntegreerde zonnecellen in de felsbanen is dat een ander vraagstuk dan bij een set panelen die los op een schuin dak liggen, en de optimizer per baan is het antwoord daarop.
Zonder optimizer werken de cellen in een string, een reeks banen die elektrisch aan elkaar gekoppeld zijn, als een groep die samen optrekt. Valt er schaduw op één baan, dan bepaalt die ene baan hoeveel stroom de hele string doorlaat. De rest van de banen kan in de zon liggen en toch teruggeregeld worden naar het niveau van de baan in de schaduw. Op een plat of licht hellend kantoordak met veel obstakels op het dakvlak zelf is dat geen incidenteel probleem maar een vast patroon: elke ochtend dezelfde schaduwstrook van de klimaatinstallatie, elke namiddag een andere strook van de opstand bij het trappenhuis.
De optimizer wordt per baan of per klein cluster van banen geplaatst en regelt die baan onafhankelijk van de rest. Ligt een baan in de schaduw, dan levert die baan minder, maar de banen ernaast blijven op hun eigen niveau doorwerken. De omvormer, die verderop in het gebouw staat, krijgt zo de som van wat elke baan afzonderlijk haalt in plaats van het niveau van de zwakste schakel. Het is dezelfde gedachte als bij een lampenserie waar één kapotte lamp niet meer de hele reeks doet uitgaan, toegepast op vermogen in plaats van op licht.
De optimizer wordt gemonteerd aan de onderzijde van het dakvlak, bij de bekabeling die vanuit de felsbaan naar binnen loopt. Bij een felsdak met geïntegreerde cellen ligt die bekabeling al binnen de dakopbouw, tussen de baan en de ondergrond, dus de optimizer sluit daar logischerwijs op aan, dicht bij het punt waar de kabel het dakvlak verlaat. Er komt geen extra kastje boven op het dak te staan zoals bij een paneel met beugels, waar de optimizer vaak onder het paneel hangt en zichtbaar blijft als je over het dak loopt. Bij de felsbaan blijft het dakvlak aan de buitenkant precies wat het is: een vlak van banen op één lijn, zonder techniek die er los boven staat.
Er zijn drie redenen waarom een optimizer per baan bij dit kantoorpand meer oplevert dan bij een eenvoudige loods zonder opbouw op het dak.
De eerste is het verbruik overdag. Een kantoor gebruikt de meeste stroom tussen negen en vijf, precies de uren waarin het dak stroom opwekt. Dat maakt elke kilowattuur die anders door schaduw verloren gaat direct voelbaar in het verbruik van dat moment, in plaats van dat hij wegvalt in een uur waarin het gebouw toch al weinig nodig had. Bij een woonhuis dat vooral ’s avonds stroom gebruikt speelt dit minder; bij een kantoor dat overdag draait, telt elke baan die niet wordt meegetrokken door de schaduw van de buurbaan.
De tweede reden is het dak zelf. Kantoorpanden hebben vaker dan andere gebouwen een dak vol installaties: klimaatkasten, liftmachinekamers, soms een tweede dakvlak dat schaduw werpt op het eerste. Hoe meer vaste obstakels op en rond het dakvlak, hoe vaker een deel van de banen in de vaste schaduw van een van die obstakels ligt, en hoe groter het verschil dat een optimizer per baan maakt ten opzichte van een string zonder die regeling.
De derde reden is het uiterlijk. Bij een kantoorpand waar klanten of bezoekers komen, telt hoe het gebouw eruitziet, ook van boven, vanaf de weg of vanuit een naastgelegen hoger pand. Een felsdak met geïntegreerde cellen is er juist op gebouwd om er als één rustig vlak uit te zien, zonder opgelegde panelen die als een tweede laag boven het dak uitsteken. Een optimizer die bij een paneelsysteem nog als apart kastje onder elk paneel hangt, past niet bij die gedachte. Door de regeling bij het felsdak inpandig te houden, bij de bekabeling die al naar binnen loopt, blijft het uiterlijk van het dakvlak intact terwijl de regeling er wel is.
Bij een set panelen op beugels is de optimizer een apart onderdeel dat je erbij koopt en erbij monteert, meestal een voor een onder elk paneel of elk paar panelen. Het is een toevoeging aan een systeem dat in de basis een string blijft. Bij een felsdak met geïntegreerde cellen is de vraag naar regeling per baan onderdeel van het ontwerp van de dakbekabeling zelf: de kabel van elke baan komt al apart het dakvlak binnen, dus de optimizer aansluiten op baanniveau is een logische stap in die bekabeling, niet een extra laag techniek die er bovenop komt. Het scheelt bovendien in het aanzicht: geen kastjes die je van veraf op het paneel ziet zitten, omdat alles zich onder het dakvlak afspeelt.
Niet elk kantoordak heeft evenveel baat bij een optimizer per baan. Een dakvlak dat vrij ligt, zonder installaties erop en zonder schaduw van naastgelegen bouwdelen, heeft weinig te winnen: als geen enkele baan structureel in de schaduw ligt, is er ook geen zwakke schakel om te ontzien. In dat geval is een eenvoudiger string zonder aparte regeling per baan vaak voldoende, en dat is ook goedkoper. Het is dus geen standaardonderdeel dat je er altijd bij zet, het is een keuze die past bij een dak met obstakels en bij een gebruikspatroon overdag.
Een optimizer regelt de opbrengst per baan, maar hij verandert niets aan wat er gebeurt als een baan mechanisch beschadigd raakt, aan hoe de bekabeling het dakvlak verlaat richting de omvormer, of aan hoe je het dak schoonhoudt en onderhoudt. Dat zijn andere onderwerpen, met andere antwoorden, en ze staan behandeld op de andere pagina’s over dit gebouwtype. Wat hier telt, is dat de optimizer ervoor zorgt dat de schaduw van dat ene installatiekastje op het dak niet de opbrengst van een heel dakvlak naar beneden trekt.
Of een optimizer per baan voor een specifiek kantoorpand zin heeft, hangt af van de positie van de obstakels op dat dak, de richting van de zoninval en de vorm van het dakvlak. Dat rekenen we uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering, zodat je vooraf weet of de regeling in dit geval verschil maakt of niet.