Klikzink
De zonnecellen liggen in het dak, maar de stroom die ze maken is gelijkstroom. Die moet worden omgezet naar wisselstroom voor het pand die bruikbaar is voor het net en voor de apparaten in het gebouw. Dat gebeurt in de omvormer. Bij solarfels verandert er weinig aan die stap ten opzichte van een dak met opgelegde panelen: het dakvlak wekt anders op, maar de omzetting van stroom blijft hetzelfde onderdeel met dezelfde eisen.
Waar die omvormer hangt is bij een kantoorpand vaak een grotere vraag dan bij een woonhuis, en dat komt door de schaal. Een kantoorpand heeft een groter dakvlak, dus meer opgewekt vermogen, dus vaak meerdere omvormers of één groter model. En de meterkast of technische ruimte zit meestal op de begane grond of in een kelder, terwijl het dak zich uitstrekt over een groot oppervlak daarboven. De kabel van dak naar omvormer legt dus een reis af, en die reis kost geleidingsverlies en geld aan bekabeling.
Bij een langgerekt kantoorgebouw van, zeg, veertig meter lang, ligt de technische ruimte vaak aan één kopgevel. Het deel van het dak aan de andere kant van het gebouw ligt dan zo'n veertig meter verderop. Een oplossing die in de praktijk vaak wordt gekozen is de omvormer dichter bij het dak plaatsen, in een technische ruimte op de bovenste verdieping of in een aparte kast op het dak zelf, zodat de lange afstand wordt afgelegd door wisselstroom in plaats van door gelijkstroom. Wisselstroom verliest bij transport minder vermogen over lange afstand dan gelijkstroom, dus dat is efficiënter. Welke opstelling het beste past, hangt af van de indeling van het gebouw en van waar de hoofdaansluiting zit; dat rekenen wij uit op tekening.
Een omvormer wekt bij het omzetten van stroom warmte op. Bij een woonhuis hangt hij vaak in een garage of bijkeuring, waar dat weinig uitmaakt. Bij een kantoorpand ligt dat anders, omdat de ruimtes waar mensen werken en waar klanten komen doorgaans klimaatbeheerst zijn en niet bedoeld zijn om apparatuur met warmteafgifte te herbergen. Een technische ruimte met voldoende ventilatie is dan de gebruikelijke plek, en bij grotere vermogens moet er soms actief gekoeld worden. Dat is een bouwkundige vraag die los staat van het dak, maar die wel meespeelt bij de keuze waar de omvormer komt: hoe verder van het dak, hoe meer bekabeling; hoe dichter bij het dak, hoe eerder er een technische ruimte op een bovenverdieping of het dak zelf nodig is.
Bij dit kantoorpand komt daar nog iets bij: het uiterlijk telt, omdat er klanten komen. Een omvormer is geen sierlijk object en hangt bij voorkeur niet in het zicht van een ontvangstruimte of een vergaderzaal met glazen wand. Dat is op zich geen verschil tussen een dak met solarfels en een dak met opgelegde panelen; de omvormer hangt in beide gevallen ergens binnen. Maar omdat solarfels het dakvlak zelf laat opgaan in het silhouet van het gebouw, zoals ook te lezen is bij een dak dat zelf stroom maakt op een kantoorpand, is het passend om diezelfde aandacht voor uiterlijk door te trekken naar de plek waar de techniek zichtbaar zou kunnen worden. Een technische ruimte zonder raam naar de ontvangsthal, of een kast met een net paneel ervoor, voorkomt dat de zorg die aan de gevel is besteed wordt tegengesproken door een kabelkast in het zicht.
Veel kantoorpanden hebben een dak dat niet alleen dient om stroom op te wekken. Er staan luchtbehandelingskasten op, liftschachten steken erboven uit, en er lopen dakranden en loopstroken voor onderhoud. Dat beperkt niet alleen waar de felsbanen met cellen kunnen liggen, het beperkt ook waar de leidingen naar de omvormer kunnen lopen. Een luchtbehandelingskast midden op het dakvlak betekent dat de bekabeling ervan omheen moet, en dat verlengt de kabelroute net op het moment dat je die juist kort wilt houden.
In de praktijk werkt het goed om bij de indeling van het dakvlak meteen rekening te houden met waar de installaties staan en waar de kabelgoot straks moet liggen, in plaats van dat achteraf te ontdekken als het dak al vol ligt. Dat is een van de dingen die wij op tekening meenemen: niet alleen hoe de felsbanen met cellen het beste over het dakvlak verdeeld worden, maar ook hoe de bekabeling daar tussendoor of overheen kan zonder dat het een obstakel wordt voor onderhoud aan de installaties zelf.
Een kantoorpand verbruikt zijn stroom grotendeels op het moment dat het dak ook stroom levert: overdag, tijdens werkuren. Dat is anders dan bij een woonhuis, waar veel verbruik 's avonds valt, ná de piek van de zonproductie. Voor de omvormer betekent dit dat een groot deel van de opgewekte stroom direct in het pand wordt verbruikt, zonder dat die eerst het net op moet of in een batterij moet. Dat is geen reden om een ander type omvormer te kiezen, maar het speelt wel mee in de dimensionering: hoeveel vermogen de omvormer maximaal moet kunnen verwerken, en of het zinvol is om het vermogen te verdelen over meerdere kleinere omvormers in plaats van één grote.
Bij een dak met veel installaties en dus een verdeeld dakvlak, ligt die keuze voor meerdere omvormers ook voor de hand vanuit een andere hoek: als het dak in een aantal velden uiteenvalt door schoorstenen, liftschachten en luchtbehandelingskasten, is het vaak praktischer om elk veld op zijn eigen omvormer aan te sluiten dan om alle kabels naar één centraal punt te trekken. Dat scheelt bekabeling en het maakt het systeem minder gevoelig voor uitval van één onderdeel: valt één omvormer uit, dan blijven de andere velden gewoon leveren.
Aan de omvormer zelf verandert er weinig door de keuze voor solarfels: dezelfde omzetting van gelijkstroom naar wisselstroom, dezelfde warmteafgifte, dezelfde vragen over plaatsing en afstand. Het verschil zit vooral in de aanleiding om erover na te denken. Solarfels wordt gekozen wanneer een dak toch al vervangen wordt of nieuw gebouwd wordt, en dat is precies het moment waarop de positie van de technische ruimte, de looproute van de bekabeling en de plek van de omvormer nog vrij te bepalen zijn. Bij een dak waar achteraf panelen op beugels worden gelegd, ligt die indeling al vast en moet de omvormer zich daar naar schikken. Bij nieuwbouw of dakvervanging kan de omvormer juist meteen op de logische plek komen, dicht bij het dak of dicht bij de hoofdaansluiting, wat de vraag ook is bij het bepalen hoe de stroom naar binnen komt bij een kantoorpand.
Voor een kantoorpand met een groot dakvlak, installaties op het dak en een uiterlijk dat naar klanten toe moet kloppen, is het dus geen kwestie van één omvormer ergens neerzetten. Het is een afweging tussen afstand, warmteafgifte, de indeling van het dak en de plek waar techniek wel en niet in het zicht mag komen. Wij denken dat door op tekening, zonder dat daar kosten aan hangen, zodat de plek van de omvormer al vaststaat voordat de eerste felsbaan gelegd wordt.