Klikzink
Zonnedakpannen zijn losse, kleine eenheden die samen het dakvlak vormen, elk met een eigen celletje en een eigen overlap met de pan ernaast. Een felsbaan met zonnecellen is het tegenovergestelde uitgangspunt: één lange, doorlopende plaat van gefelst staal, met de cellen in het vlak van diezelfde plaat. Bij storm en hagel maakt dat verschil in aantal naden een groot deel van het verhaal uit.
Begin bij de wind. Storm grijpt aan op een rand of een overgang waar lucht onder kan komen. Op een felsbaan is die rand er niet: er steekt niets boven het vlak uit, de fels staat haaks en de cellen liggen op dezelfde lijn als de banen zonder cellen. De wind glijdt over een vlak dakvlak zonder iets om onder te grijpen. Bij zonnedakpannen ligt dat anders, niet omdat de pannen zelf slecht bevestigd zijn, maar omdat elke pan een eigen randje heeft, een eigen overlap, een eigen klik met de pan erboven en ernaast. Dat zijn stuk voor stuk plekken waar wind kan aangrijpen als een pan niet helemaal vlak ligt of als de onderlegging iets speling heeft. Bij een goed gelegd pannendak is dat risico klein, maar het is niet nul op de manier waarop het bij een ononderbroken stalen plaat wel nul is.
Wat hagel met de twee oplossingen doet, ligt genuanceerder. Een hagelkorrel die op een stalen felsbaan valt, valt op staal met een cel erin verwerkt, dezelfde ondergrond die ook de rest van het dak draagt. Groot hagelvocht kan een deuk in het staal drukken; de vraag is dan of de cel op die plek nog werkt, niet of het dak nog dicht is, want de plaat blijft één geheel. Een hagelkorrel die op een zonnedakpan valt, valt op keramiek of op een composietpan met een cel erop of erin. Pannen kunnen breken bij hagel, dat gebeurt ook bij gewone dakpannen zonder cel. Een gebroken pan met cel is in één klap zowel een lekkage-risico als een uitval van die ene opwekplek, en moet vervangen worden als eenheid, inclusief de aansluiting op de pannen ernaast.
Hier wordt de vergelijking interessant, want het aantal aansluitingen is het echte verschil, niet het materiaal op zich. Een gemiddeld dakvlak met zonnedakpannen bestaat uit tientallen tot honderden losse eenheden, elk met een eigen stekker of aansluitpunt naar de rest van de string. Elke aansluiting is een plek waar vocht kan binnendringen, waar een klik kan losraken door windbelasting, waar een storing kan ontstaan die niet direct zichtbaar is vanaf de grond. Een felsbaan met zonnecellen kent veel minder van die punten: de banen zelf zijn lang, de bekabeling loopt overzichtelijk mee met een beperkt aantal banen per string, en de bevestiging van het dak is dezelfde bevestiging als die van de opwekking, blind onder de fels, zonder aparte doorvoeren. Minder aansluitingen betekent minder plekken waar storm of hagel iets kan losmaken, en dat is precies waar de felsbaan het theoretisch voordeel heeft.
Dat voordeel is niet gratis, en het is niet in elke situatie het zwaarst wegende argument. Zonnedakpannen zijn gebouwd om precies aan te sluiten op een bestaand pannenpatroon, ze zijn per stuk te vervangen zonder dat de rest van het dakvlak eraan moet, en op een dak met veel dakkapellen, kepers en kleine vlakken kan die flexibiliteit praktischer zijn dan een lange, doorlopende baan. Bij een schilddak met meerdere hoekkepers, zoals wij uitleggen bij [de hoekkepers en de vier vlakken](/dakstroom/hagel-en-storm/schilddak), moet een felsbaan op maat gezaagd en aangesloten worden op elk vlak apart; een pannendak volgt die geometrie van nature. Wie een dakvlak heeft met veel losse stukken, kleine hoeken en oude schoorstenen die net iets anders staan dan getekend, kan met pannen sneller een net resultaat krijgen dan met stalen banen die precies op maat gewalst moeten worden.
Het beeld van het dak is een ander punt waarop de twee oplossingen niet zomaar tegen elkaar opwegen. Zonnedakpannen zijn ontworpen om qua vorm en schaduwval op een pannendak te lijken, dat is hun bestaansreden. Op een dak dat toch al pannen had en dat gevoel wil behouden, doen ze dat goed. Een felsbaan met cellen erin geeft een ander beeld: een vlak, doorlopend metalen dakvlak zonder pansprong, met de cellen mat en donker op dezelfde lijn als de banen zonder cellen. Wie dat vlakke beeld niet wil, of wie het dak per definitie met pannen wil dekken, kiest daarmee al voor de andere oplossing, los van wat storm en hagel ermee doen.
Er is ook een verschil in wat er gebeurt als het toch misgaat. Bij een felsbaan die beschadigd is, blijft de rest van het dakvlak los van dat probleem functioneren; hoe dat er in de praktijk uitziet, staat uitgewerkt bij [wat er gebeurt als één baan stuk is](/dakstroom/woonhuis/een-baan-stuk). Bij zonnedakpannen is de schade meestal ook beperkt tot de ene pan, maar het vervangen van die pan vraagt om precies dezelfde pan uit dezelfde reeks, met dezelfde aansluiting. Is die pan niet meer leverbaar of is de reeks aangepast, dan wordt een simpele vervanging een puzzel. Bij een stalen felsbaan is de plaat zelf op maat te walsen en te leveren, wat het makkelijker maakt om een enkele beschadigde baan te vervangen zonder dat de rest van het dak ervoor open moet.
Onderhoud raakt aan hetzelfde punt. Een pannendak met cellen heeft evenveel voegen en overlappen als een gewoon pannendak, met wat vuil en mos kan verzamelen op die randjes, precies waar ook vocht het langst blijft staan na een storm. Een vlakke felsbaan heeft die opeenhoping van randen niet; water loopt in een rechte lijn van de nok naar de goot, zonder pansprong om achter te blijven hangen. Dat betekent niet dat een felsbaan geen onderhoud nodig heeft, maar het soort onderhoud verschilt: minder gericht op losse pannen controleren, meer op het vlak als geheel.
De conclusie voor wie moet kiezen, hangt af van wat het dak al is en wat er met het dak moet gebeuren. Bij een dak dat toch vervangen wordt of bij nieuwbouw, en met een geometrie die zich goed leent voor lange, rechte banen, geeft een felsbaan met geïntegreerde cellen minder aansluitingen en dus minder aangrijpingspunten voor storm en hagel, tegen een vlakker en stiller dakbeeld. Bij een dak met veel kleine vlakken, dakkapellen en hoeken, of bij een opdrachtgever die per se het aanzien van een pannendak wil behouden, kan een zonnedakpan met geïntegreerde cel praktischer zijn, ook al brengt elke pan zijn eigen kleine risico mee. Wat het per vierkante meter aan opwekking en kosten verschilt tussen de twee, rekenen wij uit op tekening voor het specifieke dakvlak, want dat verschilt te veel per uitvoering om hier los van een concreet dak te noemen.