Klikzink
Een dak dat stroom opwekt, wekt niet alleen op het moment op dat iemand thuis is en de wasmachine aanzet. Het grootste deel van de opwekking valt overdag, en een flink deel daarvan gaat het net op omdat het huis op dat moment simpelweg niet zoveel vraagt. Dat is waar de vergelijking tussen solarfels en zonnedakpannen eigenlijk om draait: niet om hoeveel er wordt opgewekt, maar om hoeveel daarvan zelf gebruikt kan worden en hoe het systeem zich gedraagt op het moment dat de rest het net op moet.
Zonnedakpannen zijn in de kern een dakpan met een cel erin, per stuk aangesloten of in kleine groepjes bedraad. Een dakvlak met zonnedakpannen bestaat dus uit veel losse eenheden die elk een klein beetje opwekken en elk een eigen verbinding hebben naar de rest van de installatie. Dat werkt, maar het betekent ook dat er veel meer aansluitpunten op het dak liggen dan bij een felsbaan. Elke pan is een potentiële plek waar een verbinding kan verouderen, waar vocht kan intreden, waar een overgangsweerstand kan ontstaan. Bij honderden pannen op een groot dakvlak is dat honderden keren een klein risico dat bij elkaar wordt opgeteld.
Solarfels werkt andersom. De cellen liggen niet in losse eenheden maar in de baan zelf, en de baan is al de bekende klikfels: staal met een fels van 35 mm die de baan blind vastklemt, zonder schroef door het dakvlak. Er lopen minder kabels over het dak, er zijn minder verbindingen die weer en wind moeten doorstaan, en de bekabeling gaat op een beperkt aantal punten naar binnen in plaats van bij elke pan apart. Dat is geen garantie dat er nooit iets uitvalt, maar het is wel een ander soort risico: minder plekken waar het kan gebeuren, en een eenvoudiger beeld van waar te zoeken als het wel gebeurt.
De vraag die er echt toe doet is niet hoeveel vierkante meter dak stroom opwekt, maar wanneer die stroom wordt opgewekt en of daar op dat moment iets mee gedaan wordt. Een kantoor dat overdag stroomt draait, gebruikt een groot deel van de opwekking direct. Een woonhuis waar overdag niemand is, stuurt het grootste deel het net op en koopt 's avonds weer stroom terug. Dat verschil zit niet in het type dakbedekking maar in het gebruik van het gebouw, en het bepaalt of een groot dakvlak met opwekking ook echt loont of vooral een grote hoeveelheid teruglevering oplevert waar het net beperkt ruimte voor heeft.
Op dat punt maakt het weinig uit of de cellen in een pan of in een felsbaan zitten: de fysieke opwekking per vierkante meter is wat het is, en die berekenen wij liever op tekening dan dat we er hier een getal aan plakken dat voor het ene dak wel klopt en voor het andere niet. Wat wel verschilt is hoe het dak zich gedraagt over de jaren dat het die stroom moet blijven leveren, en daar zit het praktische onderscheid tussen solarfels en zonnedakpannen.
Zonnedakpannen zijn ontworpen om te lijken op een gewone pannendekking, en van een afstand doen ze dat ook. Van dichtbij, en zeker onder een lage winterzon, is het verschil tussen een cel-pan en een gewone pan vaak nog te zien: een andere glans, een iets andere schaduwval per pan. Omdat elke pan een eigen klein element is, ontstaat het dakvlak uit heel veel afzonderlijke stukjes, en dat is precies waar bij een groot dakvlak de kwetsbaarheid zit: veel voegen, veel randjes, veel overgangen tussen pan en cel-pan.
Solarfels is één doorlopende baan van nok tot goot, met de cellen mat en donker uitgevoerd op precies dezelfde lijn als de banen zonder cellen. Er is geen overgang te zien tussen een baan met cellen en een baan zonder, en er is geen los element dat op een andere manier kan verouderen dan de rest van het dak. Dat is een ander soort belofte dan bij zonnedakpannen: niet dat het net zo mooi oogt als een traditioneel dak, maar dat het dakvlak als geheel doorloopt, ook op de plekken waar geen opwekking zit, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/dakstroom/het-net).
Het zou onterecht zijn om te doen alsof solarfels in elke situatie de betere keuze is. Zonnedakpannen zijn ontwikkeld voor daken waar een pannendekking het uitgangspunt is en waar een felsdak stedenbouwkundig of esthetisch niet past: een rietgedekte omgeving, een beschermd dorpsgezicht met een voorschrift voor pannen, een renovatie waarbij de rest van de straat pannen heeft en afwijken niet gewenst is. In die situaties biedt een pan met cel een oplossing die optisch dichter bij de omgeving blijft dan een stalen felsbaan, ook als die felsbaan mat en donker is uitgevoerd.
Ook bij kleine dakvlakken, uitbouwen of dakkapellen kan een pansysteem praktischer zijn omdat het aansluit op bestaande pannenwerk zonder dat er een aparte overgang naar een ander materiaal nodig is. Solarfels is een dakbedekkingssysteem op zich; het vervangt de hele dakbedekking van het vlak waar het op ligt, en dat loont het meest wanneer dat vlak toch al aan vervanging toe is of wanneer er nieuw gebouwd wordt. Op een klein stukje dak dat er verder prima bij ligt, is een volledige vervanging door felsbanen vaak niet in verhouding met wat het oplevert.
Beide systemen leveren wisselstroom aan hetzelfde net, via dezelfde omvormer en dezelfde meter, en het net maakt op dat niveau geen onderscheid tussen stroom uit een pan of uit een felsbaan. Het verschil zit in de periode ervoor: hoeveel strengen er op het dak liggen, hoeveel verbindingen daarbinnen zitten, en hoe voorspelbaar het gedrag van de installatie blijft over de jaren dat er teruggeleverd wordt. Een felsbaan met cellen erin heeft per vierkante meter minder verbindingen dan een dakvlak met losse cel-pannen, en dat werkt door in de kans dat één storing zichtbaar wordt als uitval van een klein deel in plaats van als een reeks kleinere storingen verspreid over het dak.
Dat is ook meteen het verschil met een systeem waarbij losse panelen op het felsdak worden gelegd, zoals wij toelichten bij [de vergelijking met een felsdak met panelen erop](/dakstroom/het-net/tegenover-felsdak-met-panelen): daar is de fels alleen drager, hier is de fels zelf de opwekking. Voor wie een dakvlak overweegt waar de dakbedekking en de opwekking al bij het ontwerp samenkomen, is dat verschil vaak de doorslag, maar of dat voor een specifiek gebouw ook de beste keuze is, hangt af van de vorm van het dak, de zichtbaarheid ervan en het moment waarop de dakbedekking toch al aan de beurt is. Dat rekenen wij liever uit op een tekening van uw dak dan in algemene bewoordingen op deze pagina.