Klikzink
Een dak met zonnecellen erin verwerkt levert stroom op het moment dat de zon schijnt, niet op het moment dat iemand in het gebouw de stroom nodig heeft. Die twee momenten vallen bij de meeste gebouwen maar deels samen. Wat er op dat samenvallende deel gebeurt, is winst zonder tussenstap: de stroom gaat direct van dakvlak naar stopcontact. Wat er over de rand van dat moment heen valt, gaat het net op. En het net is niet de onuitputtelijke afvoer die het twintig jaar geleden nog was.
Dat is de kern van deze pagina en van de hele reeks die erbij hoort: niet de vraag hoeveel een dak opwekt, maar de vraag wat er met die opwekking gebeurt zodra ze het dak verlaat. Een groot dakvlak op het zuiden dat om twaalf uur 's middags op volle kracht draait terwijl het gebouw op dat moment leegstaat, wekt veel op en levert weinig direct verbruik. Een kleiner dakvlak dat traag maar gelijkmatig opwekt, precies wanneer er ook gebruikt wordt, kan met minder oppervlak meer waarde opleveren. Oppervlak zegt dus minder dan het moment van opwekken.
Stroom die u zelf verbruikt op het moment dat hij ontstaat, hoeft nergens langs: niet langs de meter voor teruglevering, niet langs het net, niet langs een afnamevergoeding die afhangt van wat de markt op dat moment voor teruggeleverde stroom wil betalen. Stroom die u niet zelf verbruikt, moet een weg vinden. Op een zonnige middag met veel opwekking en weinig vraag in de buurt kan die weg vol staan. Netbeheerders reageren daarop met capaciteitsgrenzen per aansluiting en met voorwaarden die per regio en per moment verschillen. Dat is geen kwestie van techniek op het dak, het is een kwestie van wat er op straat, in de wijk en in het onderstation gebeurt.
Daarom is de vraag wat het net met de opwekking van een gebouw doet nooit los te zien van hoe het gebouw zelf stroom gebruikt. Een schoolgebouw dat vooral overdag stroom vraagt, heeft een gunstiger overlap met een zuidgericht dakvlak dan een woonhuis waar de was pas 's avonds draait. Een bedrijfshal met koeling die de hele dag doorloopt, verbruikt gelijkmatiger dan een kantoor dat om vijf uur potdicht gaat. Dat verschil in gebruikspatroon bepaalt, meer dan de oriëntatie van het dak, hoeveel van de opgewekte stroom binnen blijft en hoeveel er het net op moet.
Op dit punt loopt het antwoord uiteen per gebouw, en dat is precies waarom we het per dakvorm uitwerken. Een dakvlak dat naar één kant helt, zoals een lessenaarsdak, wekt op één moment van de dag zijn piek op en heeft daarna weinig meer te bieden; wat dat voor het net betekent, staat uitgewerkt bij [wat het net doet met stroom van een lessenaarsdak](/dakstroom/het-net/lessenaarsdak). Een zadeldak met twee hellende vlakken spreidt die piek juist over de ochtend en de middag, met twee kleinere pieken in plaats van één grote; dat verschil in tijdsverloop leest u terug bij [wat het net ermee doet op een zadeldak](/dakstroom/het-net/zadeldak). Een schilddak met vier vlakken spreidt nog verder, en een dak dat naar oost en west ligt in plaats van naar het zuiden, verschuift de opwekking naar de randen van de dag in plaats van naar het midden. Elk van die vormen verandert niet wat het dak in totaal opwekt, maar wanneer dat gebeurt, en dat wanneer is precies waar het net gevoelig voor is.
Ook de hoek van het dakvlak speelt mee, los van de richting. Een flauwe helling vangt de zon anders dan een steile, en houdt bovendien meer vuil vast, wat op langere termijn ook de opwekking beïnvloedt. Een gebogen dakvlak, zoals bij een ronde loods of een tongewelf, geeft elke baan een eigen invalshoek: de banen boven op de welving wekken op een ander moment hun piek op dan de banen aan de rand. Op zo'n dak is de vraag wat het net ermee doet dus niet één antwoord voor het hele dakvlak, maar een optelsom van kleine, verschillende antwoorden per baan of groep banen.
Bij een felsdak met de zonnecellen in de baan zelf verwerkt, is er geen tussenlaag van montageframe en luchtspouw die de temperatuur van de cellen beïnvloedt. Panelen die los boven een bestaand dak hangen, koelen anders af dan cellen die in het stalen dakvlak zelf liggen, en temperatuur heeft invloed op hoeveel een cel bij gelijke instraling daadwerkelijk opwekt. Dat is een technisch verschil, niet een verschil in wat het net ermee doet, maar het raakt wel aan de vergelijking die veel opdrachtgevers maken tussen een geïntegreerd dak en een dak met panelen erop. Die vergelijking, en wat het net in beide gevallen te zien krijgt, staat uitgewerkt bij [wat het net ermee doet](/dakstroom/het-net/tegenover-felsdak-met-panelen): solarfels versus een felsdak met panelen erop.
De vraag wat het net met de opwekking van uw dak doet, is dus in de kern een vraag over overlap: hoe groot is het deel van de dag waarop opwekking en verbruik samenvallen, en hoe groot is het deel dat overblijft voor het net. Die overlap hangt af van de vorm en oriëntatie van het dak, van het gebruikspatroon van het gebouw, en van de capaciteit die de netbeheerder op die specifieke locatie beschikbaar heeft. Dat laatste verschilt van straat tot straat en verandert ook nog in de tijd, dus een uitspraak die vandaag klopt voor een bedrijventerrein hoeft over twee jaar niet meer te kloppen.
Wat we op deze site niet doen, is een algemeen percentage plakken op wat een dak teruglevert of wat dat oplevert. Dat verschilt per uitvoering, per dakvlak en per aansluiting, en wij rekenen dat uit op tekening in plaats van er een vast getal van te maken dat voor het ene gebouw wel en voor het andere niet klopt. Wie wil weten wat een specifiek dakvlak, met zijn eigen vorm, helling en gebruikspatroon, voor het net betekent, vindt de uitwerking per situatie in de rest van deze reeks, of stuurt de tekening naar Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, waar we ernaar kijken zonder dat daar kosten aan hangen.