Klikzink
Een zadeldak bestaat uit twee vlakken met een nok ertussen, meestal een oost en een west, of een noord en een zuid, afhankelijk van hoe het huis op de kavel ligt. Dat lijkt een detail over oriëntatie, maar het is vooral een detail over tijd. De twee vlakken wekken niet op hetzelfde moment hun piek op, en dat verschil is precies waar dit stuk over gaat: niet over hoeveel er wordt opgewekt, maar over wanneer, en wat daarvan in huis blijft in plaats van het net op te gaan.
Stroom die je zelf gebruikt op het moment dat hij wordt opgewekt is meer waard dan stroom die het net op gaat. Dat is inmiddels de kern van elke afweging rond zonnestroom op een dak, en bij een zadeldak speelt die kern een net iets andere rol dan bij een enkelvlaks dak. Bij een zuiddak zit de piek geconcentreerd rond het middaguur, kort en hoog. Bij een zadeldak met een oost en een west vlak wordt die piek uitgesmeerd: het oostvlak levert zijn stroom in de ochtend, het westvlak in de late middag en avond. Voor een woonhuis waar 's ochtends de wasmachine draait en 's avonds het gezin thuis is, kan die spreiding gunstiger uitpakken dan een korte hoge piek rond het middaguur, ook als de twee vlakken samen minder opwekken dan één zuidvlak zou doen. Wat het net ermee doet, verandert dus niet alleen door de omvang van het dak, maar door de vorm ervan.
Omdat een zadeldak twee vlakken heeft die elk hun eigen bezonning hebben, ligt het voor de hand om ze ook elektrisch te scheiden. In de praktijk betekent dat twee strings, elk aangesloten op zijn eigen ingang van de omvormer of op twee omvormers, zodat het oostvlak en het westvlak onafhankelijk van elkaar hun opbrengst leveren. Dat is geen exotische toevoeging, het is bij een zadeldak vaak de logische indeling. Zonder die scheiding zou het vlak dat het minst presteert, bijvoorbeeld doordat er 's middags een schaduw van een schoorsteen of een boom overheen valt, de opbrengst van het andere vlak mee omlaag trekken. Met een gescheiden schakeling blijft het ene vlak ongestoord doorwerken terwijl het andere een dip heeft.
De felsbaan met geïntegreerde cellen leent zich daar goed voor, omdat de bekabeling per baan al vanaf de fels naar binnen gaat en niet over een los frame boven het dakvlak loopt. Bij een zadeldak met de nok in het midden ligt het voor de hand om de doorvoer daar te plaatsen: op het hoogste punt van het dak, waar de twee vlakken samenkomen, kan de bekabeling van beide zijden bij elkaar komen voordat ze samen naar de omvormer gaan. Dat scheelt leidingwerk over de volle lengte van een vlak en houdt de doorvoer op één plek, wat bij onderhoud of een latere uitbreiding uitkomt.
Een voorbeeld uit de praktijk: een vrijstaande woning met een zadeldak, nok haaks op de straat, één vlak op het oosten en één op het westen. Het oostvlak wekt zijn stroom op tussen zeven en twaalf uur, precies de uren waarin het huishouden ontbijt, doucht en de eerste wasgang draait. Het westvlak wekt op tussen twaalf en achttien uur, wanneer de kinderen uit school komen en het avondeten wordt voorbereid. Geen van beide vlakken haalt de piek die een zuidvlak zou halen, maar de twee vlakken samen zorgen ervoor dat er op meer momenten van de dag stroom uit het dak komt op het moment dat hij ook gebruikt wordt. Wat er dan het net op gaat, is kleiner dan bij een geconcentreerde piek op het zuiden, simpelweg omdat er minder overschot ontstaat op één moment.
Die spreiding werkt niet in elke situatie in het voordeel van minder teruglevering. Bij een zadeldak met de nok evenwijdig aan de straat, met één vlak op het zuiden en het andere op het noorden, is de situatie anders. Het zuidvlak krijgt dan de volle piek van de dag, geconcentreerd in een paar uur, en juist dat concentreren van opwekking in een kort tijdvak vergroot de kans dat er meer wordt opgewekt dan er op dat moment wordt gebruikt. Het noordvlak levert in die opstelling weinig en is daarom vaak niet de investering waard, of wordt bewust kleiner uitgevoerd dan het zuidvlak. In die situatie lijkt een zadeldak qua net-gedrag meer op een enkelvlaks zuiddak dan op een oost-west opstelling, en gelden dezelfde overwegingen die voor een zuidgericht dakvlak spelen.
Ook de hoek van de nok ten opzichte van de straat en de mate van verschaduwing door buurpanden of bomen spelen mee. Een zadeldak waarvan het ene vlak grotendeels in de schaduw van een naburig pand ligt, gedraagt zich in de praktijk als een dak met één werkend vlak, ongeacht hoe de twee vlakken op tekening zijn ingedeeld. Dat is een van de dingen die we op tekening bekijken: niet alleen de kompasrichting van elk vlak, maar ook wat er omheen staat en welk deel van de dag welk vlak daadwerkelijk zon krijgt zonder obstructie.
De keuze om de twee vlakken apart te schakelen heeft ook een praktische kant die verder gaat dan opbrengst. Als er ooit een baan vervangen moet worden, blijft het andere vlak gewoon doorwerken, omdat het op een eigen string zit. Bij een zadeldak waar dak en opwekking in dezelfde felsbaan zitten, is dat een prettige bijkomstigheid: onderhoud aan het ene vlak raakt de opwekking van het andere vlak niet.
Wat dit voor een concreet dak betekent, hangt af van de kompasrichting van de twee vlakken, de hellingshoek, de mate van schaduw en het verbruikspatroon van het gebouw. Dat rekenen we uit op tekening, per vlak apart, zodat helder is wat elk vlak oplevert en op welk moment van de dag. Een zadeldak vervangen is meestal het moment waarop deze afweging opkomt, en dan is het geen extra stap om dak en opwekking in één keer te regelen.