Eén baan stuk op een zadeldak: wat gebeurt er

Een zadeldak heeft twee schuine vlakken die samenkomen in een nok, met de twee helften meestal op verschillende kanten van het gebouw gericht. Dat is geen detail als het gaat over wat er gebeurt bij een kapotte baan. Op een dak met één schuin vlak zit de hele opwekking in dezelfde string, aan dezelfde kant, met dezelfde bezonning. Op een zadeldak niet. De twee vlakken kunnen, en worden in de praktijk vaak, elektrisch los van elkaar geschakeld. Een baan die stuk is op het oostvlak raakt dan alleen dat vlak. Het westvlak blijft gewoon doorproduceren, op zijn eigen tempo, onder zijn eigen zon.

Dat apart schakelen is niet automatisch, het is een keuze die bij het ontwerp wordt gemaakt. Bij een klein zadeldak op een garage of een aanbouw kan het voordeliger zijn om beide vlakken toch in één string te zetten, gewoon omdat de kabelroute korter is en de omvormer eenvoudiger. Bij een woonhuis of een loods met twee volwaardige dakvlakken is apart schakelen vaak de logische keuze, precies omdat de twee vlakken al verschillend georiënteerd zijn en dus al niet gelijk presteren. Wie de vlakken toch samen op één string zet, koppelt daarmee ook de storingen aan elkaar: valt er een baan uit op het ene vlak, dan trekt dat de opbrengst van het andere vlak mee naar beneden, ook al is daar niets stuk. Dat is precies het soort keuze die wij op tekening doorrekenen voordat er iets gelegd wordt.

Waterdicht blijft het dak in alle gevallen. Een kapotte cel of een beschadigde baan is een elektrisch probleem, geen probleem met de fels. De klemmen onder de fels houden de baan vast en de fels zelf houdt het water buiten, onafhankelijk van wat er in de cel gebeurt. Er ontstaat geen lek doordat een cel is uitgevallen door hagelschade, een tak die is afgebroken in een storm, of gewoon slijtage na jaren. Dat onderscheid, tussen een elektrisch defect en een lek, is iets wat veel mensen die gewend zijn aan paneel-op-beugels niet verwachten: daar zit het paneel los boven het dak en is het dakvlak daaronder een ander verhaal. Bij een felsbaan met cellen erin is de laag die stroom maakt dezelfde laag die het water keert.

Waarom de nok het aansluitpunt is

Bij een zadeldak ligt de nok voor de hand als plek voor de doorvoer naar binnen. Beide vlakken lopen daar samen, dus de kabels van oost en west kunnen bij de nok bijeenkomen zonder dat je over een heel dakvlak moet trekken. Hoe die doorvoer er precies uitziet en waar hij landt, leggen wij uit bij [de aansluiting op de nok](/dakstroom/woonhuis/stroom-naar-binnen), maar het punt hier is dat die keuze ook helpt bij een storing. Een monteur die een defecte baan moet opzoeken, begint bij de kast of de omvormer, ziet aan de meterstand welke string uitvalt, en weet dan al of het probleem op het oost- of het westvlak zit voordat hij de ladder heeft gepakt.

Het vervangen van de baan zelf verandert niet door de vorm van het dak. De baan wordt los gemaakt van de klemmen onder de fels, de bekabeling wordt ontkoppeld op de aansluiting die daarvoor in het vlak zit, en er komt een nieuwe baan met dezelfde matte, donkere afwerking voor terug. Er wordt niets dichtgekit en er komt geen tweede laag boven het dak. Wat bij een zadeldak wel meespeelt, is de looproute over het dak: op het ene vlak is de baan makkelijker te bereiken dan op het andere, afhankelijk van waar dakramen, schoorstenen of dakkapellen zitten. Dat is geen probleem van het systeem maar van de toegang, en dat geldt voor onderhoud aan elk dak, met of zonder zonnecellen erin.

Waar de twee vlakken uiteenlopen

De reden dat een zadeldak zich anders gedraagt dan een enkel hellend vlak, zit in de oriëntatie. Bij oost-west levert het ene vlak zijn stroom in de ochtend en het andere in de middag, en die twee ritmes vraag je niet zomaar in één string. Wat dat precies betekent voor de opbrengst laten we hier verder liggen, dat staat uitgewerkt op de pagina over [oost en west](/dakstroom/een-baan-stuk/oost-west), maar het principe is hetzelfde als bij een zadeldak: verschillende bezonning is een reden om vlakken elektrisch te scheiden, niet om ze samen te voegen. Bij een zadeldak dat noord-zuid ligt, is het verschil tussen de vlakken nog groter. Het zuidvlak wekt het grootste deel van de stroom op, het noordvlak veel minder. Ook dan is apart schakelen verstandig, al is de reden dan niet dat de twee vlakken om en om presteren, maar dat het noordvlak sowieso een andere belasting en een ander uitvalgedrag heeft dan het zuidvlak.

De uitzondering waarbij samen schakelen weer logischer wordt, is een klein zadeldak waarbij beide vlakken bijna even groot zijn en dicht bij elkaar liggen in oriëntatie, bijvoorbeeld een dak dat vlak op oost-zuidoost en west-zuidwest ligt in plaats van strak oost-west. Dan is het verschil in opbrengst tussen de twee vlakken klein genoeg dat scheiden weinig oplevert, terwijl het wel een extra omvormer-ingang of een extra string kost. Op tekening is dat een simpele afweging: hoe groter het verschil in oriëntatie tussen de twee vlakken, hoe meer een storing op het ene vlak invloed heeft op het andere als ze samen geschakeld zijn, en hoe eerder scheiden zich terugbetaalt in duidelijkheid bij een defect, ook al zeggen we niets over wat dat in euro's oplevert.

Wat een aannemer of architect hieruit meeneemt, is dat de vorm van het dak meebepaalt hoe een storing zich gedraagt, niet alleen hoe het dak eruitziet. Bij een zadeldak is de nok een natuurlijk aansluitpunt en de twee vlakken een natuurlijke scheiding voor de bekabeling. Wij kijken op tekening naar de oriëntatie van beide vlakken, de looproute over het dak, en waar de doorvoer het handigst ligt, en rekenen dat door voordat er een baan gelegd wordt. Wie een tekening van een zadeldak heeft liggen, kan die naar Klikzink in Ede sturen en krijgt daar zonder kosten een uitwerking op terug.