Klikzink
Een lessenaarsdak heeft maar één vlak en één richting. Geen nok, geen tegenoverliggende helling, geen hoekkeper die het dakvlak opdeelt in stukken. De banen lopen van de goot tot de bovenkant door, vaak over de volle lengte van het dak in één keer. Die eenvoud is precies waarom de vraag wat er gebeurt als één baan stuk is, hier een ander antwoord krijgt dan op een zadeldak of een schilddak met meerdere vlakken en aansluitingen.
De felsbanen met zonnecellen zijn per baan aangesloten. Gaat er één baan kapot, door een gescheurde cel, een beschadigde kabel of een defecte aansluiting, dan valt de opwekking van die ene baan uit. De rest van het dakvlak blijft doorwerken. Bij een lessenaarsdak betekent dat concreet: als het dak twintig banen breed is en er één uitvalt, heb je nog negentien banen die stroom leveren, in dezelfde verhouding als bij elk ander dak. De ligging op één vlak verandert niets aan hoe de opwekking is opgedeeld. Dat blijft per baan, ongeacht de vorm van het dak erboven.
Waar de ligging wel verschil maakt, is de bekabeling. Op een lessenaarsdak lopen de banen typisch in één lange rij van goot naar bovenkant, zonder onderbreking door een nok of een vlakwisseling. Dat maakt de kabelroute overzichtelijk: één richting, één aansluitpunt onderaan of bovenaan, geen knooppunten waar meerdere vlakken samenkomen. Bij het opsporen van een storing is dat een voordeel. De monteur hoeft niet te zoeken in een vertakking van vlakken, hij volgt één lijn.
De fels zelf, de opstaande naad tussen de banen, is het onderdeel dat het water afvoert. Die functie staat los van de cel die erin verwerkt is. Gaat een cel stuk, dan verandert er niets aan de waterdichtheid: de baan blijft liggen zoals hij lag, de fels blijft dicht, het dak blijft dicht. Dat is een van de dingen die dit systeem onderscheidt van een paneel dat los boven het dakvlak hangt. Bij een paneel op beugels is een defect paneel een probleem voor de opwekking, niet voor het dak daaronder. Hier ligt de cel in het dakvlak zelf, dus is de vraag terecht of een kapotte baan een lek oplevert. Het antwoord is nee, zolang de baan blijft liggen en niet fysiek beschadigd is op een manier die de felsverbinding aantast, zoals een deuk of een scheur in het staal zelf. Een elektrisch defect aan de cel is geen mechanisch defect aan de plaat.
Op een lessenaarsdak met lange, doorlopende banen is dat verschil goed te zien in de praktijk. Stel dat halverwege een baan van acht meter een cel uitvalt. Op het dak zelf is niets te zien: geen verkleuring, geen verzakking, geen andere glans dan de banen ernaast, want de matte donkere kleur van de cellen is dezelfde als die van de banen zonder cellen. Het dak blijft er hetzelfde uitzien als voor het defect. Alleen op de monitoring van de opwekking is te zien dat die ene baan geen stroom meer levert.
Om een defecte baan te vervangen, wordt de fels aan beide zijden losgemaakt en wordt de baan als geheel eruit gehaald en vervangen door een nieuwe baan op maat. Dat is dezelfde werkwijze als bij een gewone felsbaan zonder cellen: de klikfels is blind bevestigd met klemmen onder de fels, dus er is geen boren of schroeven nodig om een baan los te maken of terug te plaatsen.
Bij een lessenaarsdak is die vervanging over het algemeen eenvoudiger dan bij een dak met meerdere vlakken. Er is geen nok om rekening mee te houden, geen aansluiting op een ander vlak die meebeweegt, geen hoekkeper waar de baan schuin op uitloopt. De baan ligt recht van onder naar boven, en de vervangende baan kan in dezelfde lengte en dezelfde lijn worden teruggelegd. Dat scheelt tijd op het dak en het risico dat er bij het werk andere banen worden losgemaakt die niet vervangen hoeven worden.
De lengte van de baan is wel iets om vooraf te weten. Op een lessenaarsdak dat van goot tot bovenkant in één stuk doorloopt, kan een baan behoorlijk lang zijn. Een vervangende baan van diezelfde lengte moet op maat gewalst en aangevoerd worden; dat is geen probleem, maar het is geen onderdeel dat toevallig op voorraad ligt bij een willekeurige leverancier. Bij dit soort werk is het praktisch om te weten welke baanlengtes en indeling er op het dak liggen, zodat een vervangende baan snel te bestellen is als dat nodig is.
De eenvoud van het lessenaarsdak, één vlak, één richting, werkt in het voordeel van wie een baan moet vervangen. Er zijn geen aansluitdetails bij een nok of een hoekkeper die meegenomen moeten worden, en er is geen tweede vlak dat invloed heeft op de looprichting van het water. Dat is anders bij een zadeldak, waar een baan vaak eindigt bij de nok en waar de aansluiting op de nokafwerking meespeelt bij het terugplaatsen, of bij een schilddak, waar banen soms schuin aflopen naar een hoekkeper en op maat gezaagd zijn in plaats van rechtdoorlopend.
Wat bij een lessenaarsdak wel meespeelt, is de oriëntatie van het vlak. Een lessenaarsdak heeft maar één richting, dus als dat vlak op het noorden ligt, levert het dakvlak als geheel al minder op dan bij een zuidgerichte ligging, los van de vraag of er een baan stuk is. Dat is een andere vraag dan wat er gebeurt bij een defect, maar het is wel de reden waarom de uitgangspositie van een lessenaarsdak per project verschilt: bij oost of west georiënteerde lessenaarsdaken ligt de opbrengst van het hele vlak al anders dan bij zuid, en een uitval van één baan is dan een relatief kleiner of groter deel van een toch al andere basis.
Dit systeem is een oplossing voor een dak dat toch vervangen wordt of nieuw gebouwd wordt, niet een manier om aan een bestaand dak stroom toe te voegen. Op een lessenaarsdak dat er al ligt en verder in orde is, is een paneel op beugels vaak de logischere keuze: goedkoper per wattpiek, en je hoeft het dakvlak zelf niet aan te pakken. Deze felsbanen lonen wanneer de dakbedekking sowieso vervangen wordt, want dan betaal je in feite één keer voor het dak en de opwekking samen in plaats van twee keer voor twee lagen boven elkaar.
Wat het precies kost aan wattpiek per vierkante meter, aan rendement of aan terugverdientijd op een specifiek lessenaarsdak hangt af van de oriëntatie, de hellingshoek en de indeling van het vlak. Dat rekenen we uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering.