Klikzink
Een felsbaan met zonnecellen erin is één brede strook staal, 475 millimeter werkende breedte, van goot tot nok. Gaat er iets mis met de cellen in die baan, dan valt de opwekking van die ene baan uit. Niet van de baan ernaast, niet van het hele dakvlak. De rest blijft gewoon stroom leveren, precies zoals we ook beschrijven bij een dak met oost en westzijde, waar de vlakken al los van elkaar werken.
Zonnedakpannen werken anders, en dat is meteen het belangrijkste verschil. Een pandak met geïntegreerde zonnecellen bestaat uit veel losse eenheden, elk zo groot als een dakpan of iets groter. Om een dakvlak vol te leggen heb je er tientallen tot honderden nodig, elk met een eigen aansluiting of een eigen plek in een bekabelingsstreng. Dat betekent tientallen tot honderden plekken waar een verbinding kan verouderen, waar vocht kan binnendringen via een overlap, waar een klem kan loszitten. Bij solarfels ligt dat aantal aansluitpunten een orde grootte lager: één baan is één stroomkring, niet honderd pannen die elk hun eigen verbinding hebben.
Bij zonnedakpannen valt een defecte pan zelden op met het blote oog. De pannen liggen als een deken van gelijke eenheden en een kapotte pan ziet er hetzelfde uit als een goede, tot je de opbrengstdata erbij pakt of iemand met een camera het dak op stuurt. Bij een felsbaan is dat niet anders in het aanzicht: de baan blijft even mat en donker als zijn buren, er komt geen brandvlek of verkleuring op. Het verschil zit in wat eronder gebeurt. Omdat een hele baan als eenheid werkt, is het duidelijker aan welke kant van het dak je moet zoeken zodra de meterkast een lagere opbrengst laat zien: één baan, één stroomkring, één plek op de tekening. Bij honderd losse pannen moet je eerst uitzoeken welke van de honderd het is, en vaak zit dat probleem verstopt in een string van tien of twintig pannen die samen op één omvormer zijn aangesloten. Dan gaat de hele string op zwart, en zoek je terug welke pan de veroorzaker is.
Dat is de vraag die het meest verschilt van een gewoon paneel op een schuin dak, en het antwoord is bij solarfels vrij simpel: de waterdichtheid van een felsdak zit in de fels zelf, niet in de zonnecel. De haaks opstaande naad van 35 millimeter is dezelfde naad die ook een felsbaan zonder cellen dichthoudt, blind bevestigd met klemmen onder de fels, zonder een schroef die door het staal heen gaat. Valt een cel uit, dan verandert er niets aan die naad. Het dak lekt niet harder of minder hard dan voor het defect. Bij zonnedakpannen ligt dat gevoeliger, juist omdat de waterdichtheid daar per pan en per overlap wordt opgebouwd. Een pan die beschadigd is, bijvoorbeeld door een vallende tak of door iemand die er met een ladder tegenaan stoot, is vaak ook een pan waarvan de overlap niet meer klopt. Dan is het niet alleen de opwekking die eronder lijdt, maar ook de aansluiting op de pan ernaast. Dat is een risico dat solarfels niet heeft, simpelweg omdat er geen aparte overlap per opwekkende eenheid is: de fels doet het waterdichte werk, de cel ligt binnen het vlak dat de fels al beschermt.
Moet er toch iets vervangen worden, dan verschilt de klus wezenlijk. Bij solarfels wordt de betreffende baan losgemaakt van de klemmen onder de fels en vervangen door een nieuwe baan op maat, gewalst met dezelfde werkende breedte zodat hij precies aansluit op de banen ernaast. Er wordt dus niet in het dakvlak "geprikt": de rest van het dak blijft zitten zoals het zat, inclusief de bekabeling die overigens naar binnen gaat op de manier die we uitleggen bij [hoe de kabel vanaf het dakvlak naar de meterkast loopt](/dakstroom/woonhuis/stroom-naar-binnen). Bij zonnedakpannen is de vervanging op zichzelf vaak eenvoudiger, in de zin dat je maar één pan uit het verband haalt en een nieuwe erin klikt. Dat is een reëel voordeel van dat systeem: kleinere eenheden, kleinere ingreep bij vervanging, en soms kan een dakdekker het zelfs zonder de hele string los te koppelen. Het is fair om dat hier te noemen, want bij solarfels is de vervangen eenheid groter, en dus ook iets bewerkelijker om precies te herstellen zonder dat de aansluiting op de buurbanen zichtbaar wordt.
Er zijn twee punten waarop zonnedakpannen het beter doen, en die horen hier genoemd te worden. Ten eerste de reparatie-eenheid: een losse pan vervangen is fysiek een kleinere handeling dan een felsbaan van goot tot nok vervangen, vooral op een lang dakvlak. Ten tweede de flexibiliteit bij deelvervanging op een dak met veel obstakels, zoals een dakkapel of een schoorsteen die het vlak opdeelt. Daar waar een dakvlak toch al in kleine stukken uiteenvalt, sluit een systeem van losse pannen daar soms handiger op aan dan een baan die in één stuk van onder naar boven loopt. Dat is precies waarom we bij een dak met veel richtingsverschil, zoals een schilddak met vier vlakken, apart uitleggen hoe de banen per vlak worden ingedeeld.
Daar staat tegenover dat een felsbaan met cellen erin nooit de losse, gestapelde textuur krijgt die je bij pannen ziet, en dat er structureel minder aansluitpunten in het dak zitten die kunnen verouderen. Bij een groot dakvlak, zeg boven de honderd vierkante meter, tikt dat aantal aansluitingen bij pannen behoorlijk aan; bij solarfels blijft het aantal stroomkringen gelijk aan het aantal banen, en dat is doorgaans een fractie van het aantal pannen dat er anders had gelegen.
Voor een opdrachtgever die kiest tussen deze twee systemen komt het neer op een afweging tussen twee soorten risico. Bij zonnedakpannen is de kans dat er iets stuk gaat kleiner per eenheid, maar het aantal eenheden en aansluitingen is groot, en het opzoeken van een defect kost meer tijd omdat je door een string van gelijke pannen moet zoeken. Bij solarfels is de eenheid die kan uitvallen groter, maar het aantal eenheden en aansluitpunten ligt veel lager, en de plek van een storing is meteen duidelijk: die ene baan, op die ene plek op de tekening. Welke afweging zwaarder weegt, hangt af van de vorm van het dak, het aantal obstakels en of het dak toch al vervangen wordt. Precies dat rekenen wij graag na op tekening, zonder dat daar kosten aan hangen.