Klikzink
Een loods gaat lang mee, maar niet eeuwig. Op een gegeven moment wordt het gebouw verbouwd, uitgebreid of gesloopt, en dan moet het dak eraf. Bij een gewoon stalen dak is dat een bekende klus: banen los, staal naar de schroothandel, klaar. Bij een dak waar de zonnecellen in de felsbaan zelf zitten, ligt die vraag anders, en het is beter om daar nu al eerlijk over te zijn dan er later verbaasd van te staan.
De felsbaan is en blijft mechanisch bevestigd. Er zit geen lijm onder, geen kit die eerst moet worden losgesneden, geen beugels die apart uit het dakvlak getrokken moeten worden. De klemmen onder de fels laten los zoals ze ooit zijn vastgezet, en de baan komt eraf als een geheel: staal en cel samen, in één beweging. Dat is meteen ook waar het lastiger wordt dan bij een gewoon dak, want die baan is geen schoon stuk staal meer. Er zit elektronica in, en die twee materialen moeten op een gegeven moment weer van elkaar gescheiden worden voor recycling. Hoe dat er in de praktijk uitziet bij een baan die dertig jaar op een loods heeft gelegen, ligt nog niet vast. Er is geen gangbare route waarvan we kunnen zeggen: zo doet de sloper dat, dat kost zoveel, dat levert zoveel op. Wie dat nu claimt, verzint het.
Wat we wel weten is de richting. De cel ligt als een dunne laag in het vlak van de baan, niet als een los onderdeel erop, dus scheiden is geen kwestie van schroeven losdraaien maar van het staal en de actieve laag na demontage uit elkaar te halen bij een verwerker die daar de apparatuur voor heeft. Voor gewoon dakstaal bestaat die verwerker al lang; voor deze combinatie is de keten nog volop in ontwikkeling, net zoals dat bij gewone zonnepanelen op beugels ooit is gegaan voordat er een vaste recyclingroute voor kwam. Het verschil is dat een paneel op beugels achteraf simpelweg van het dak getild kan worden zonder dat het dak zelf iets met dat proces te maken heeft. Bij dit dak is het dakvlak en de opwekking één en dezelfde plaat, en dat maakt het schoon van elkaar aftrekken van dak en installatie op voorhand niet mogelijk. Je haalt het dak eraf, en daarmee ook de opwekking, in één keer.
Wat de loods hier makkelijker maakt dan bijvoorbeeld een woning met een complex dakvlak, is de eenvoud van het vlak zelf. Een loods heeft doorgaans een groot, open dakvlak zonder dakkapellen, schoorstenen of ronde vormen. De banen lopen lang en recht van goot naar nok. Dat betekent dat er bij demontage weinig kleine reststukken zijn, geen half afgesneden banen rond een obstakel, geen lastige inpassingen. Een baan die er in de fabriek als geheel invalt, komt er bij sloop ook als geheel weer uit. Voor de latere verwerking is dat prettig: hoe minder een baan is aangepast en versneden op het dak, hoe eenvoudiger die naderhand te herkennen en te sorteren is.
Daar komt bij dat een loods meestal geen ingewikkelde afwerking rond de daktrim heeft. Bij woningen zit een dak vaak vol met loodslabben, ventilatiekapjen en doorvoeren die allemaal apart gedemonteerd moeten worden voordat de banen zelf los kunnen. Bij een loods is dat aantal doorvoeren doorgaans veel kleiner, en dat scheelt tijd bij het strippen. Hoe de bekabeling precies wegloopt naar de omvormer, en waar die omvormer een plek krijgt, staat overigens los van deze vraag; dat leggen we uit bij [waar de omvormer komt](/dakstroom/loods/omvormer). Voor de sloop is vooral relevant dat de bekabeling in het dakvlak zelf beperkt is, omdat de stroom via de fels naar een verzamelpunt loopt en niet via een web van losse kabels over het dak.
Het zou makkelijk zijn om hier een percentage te noemen: zoveel procent van het staal is herbruikbaar, zoveel procent van de cel wordt teruggewonnen. Dat getal bestaat niet, of in elk geval niet in een vorm die we hier kunnen onderschrijven zonder het te verzinnen. De recyclingroutes voor deze combinatie van staal en zonnecel in één product zijn nog in ontwikkeling, bij de sector als geheel, niet alleen bij ons. Wat er wel vaststaat, is dat het uitgangsmateriaal, het Sendzimir verzinkte staal met de organische coating, een bekend en goed te recyclen materiaal is zodra het van de actieve laag is gescheiden. De vraag is niet of het staal iets waard is na sloop, maar hoe snel en hoe schoon die scheiding straks kan.
Dat is ook een reden om dit type dak vooral te overwegen wanneer het dak sowieso aan vervanging toe is of wanneer er nieuw gebouwd wordt, en niet als losstaande toevoeging op een dak dat er nog jaren mee moet. De afweging over wat er over dertig jaar met het dak gebeurt, hoort bij de beslissing om nu te bouwen, niet bij een beslissing die je er later nog even bijplakt.
Buiten de sloopvraag is er een reden waarom dit dak juist bij een loods vaak logisch uitpakt, en die reden zit in het verbruik. Een loods is meestal groot, open en niet of nauwelijks verwarmd. Er hangt geen warmtevraag die 's avonds of 's nachts doorloopt zoals bij een woonhuis. Het verbruik zit in de machines die overdag draaien en in de verlichting die aan staat zolang er gewerkt wordt, en dat is precies de periode waarin de zon ook schijnt. De opwekking en het verbruik lopen dus in de tijd redelijk gelijk op, zonder dat daar een cijfer over opbrengst of besparing bij nodig is om het te begrijpen. Wat dat concreet betekent voor een specifiek dakvlak, met zijn eigen oriëntatie en hellingshoek, rekenen we uit op tekening; dat is per gebouw verschillend en daar doen we geen algemene uitspraak over.
Of dit dak op een specifieke loods de juiste keuze is, hangt dus af van meer dan alleen de sloopvraag: van de levensduur die het gebouw nog heeft, van of het dak toch al vervangen wordt, en van hoe het dakvlak precies in elkaar zit. Klikzink denkt daar op tekening in mee, kosteloos, vanuit Ede, met eigen walsmachines die de banen op maat leveren voor het dakvlak dat er ligt.