Klikzink
Een dak gaat gemiddeld langer mee dan de zonnecellen die erin verwerkt zitten. Op een gegeven moment moet het vlak eraf, of de cellen zijn aan het einde van hun opbrengst en moet er een keuze gemaakt worden over vervangen. Voor een gewoon paneel op beugels is dat simpel: paneel los, beugel los, dak blijft liggen. Bij een felsbaan waarin de cel is verwerkt ligt dat anders, want de baan is het dak. Deze pagina gaat over wat er dan gebeurt, in het algemeen, voordat je verder leest over jouw dakvorm of jouw vergelijking met een ander systeem.
De baan zelf is Sendzimir verzinkt staal met een matte coating, blind bevestigd met klemmen onder de fels. Er zit geen schroef of beugel doorheen. Dat betekent dat de demontage van het dak in principe hetzelfde blijft als bij een felsdak zonder cellen: de klemmen los, de baan omhoog uit de fels, de volgende baan vrij. Er is geen los systeem dat je eerst van het dak moet tillen voordat je bij het dak zelf kunt. Wat er verandert, is wat er daarna met die baan gebeurt.
Een gewone felsbaan is één materiaal: staal met een coating, en dat gaat in de staalstroom. Een baan met een cel erin is dat niet. Er zit een cel in het vlak, met een eigen laagopbouw en met bedrading die naar binnen loopt. Die twee moeten om te recyclen uit elkaar, en dat scheiden is precies het punt waar nog niet alles vastligt.
Het staal van de baan zelf is niet het probleem. Sendzimir verzinkt staal is een gangbaar, goed te herwinnen materiaal en dat verandert niet doordat er een cel op ligt. De klemverbinding onder de fels is bovendien demontabel bedoeld: er is geen kit, geen lijmvoeg over het hele vlak die je open moet breken om een baan los te krijgen. Dat is een bewuste eigenschap van het klikfelssysteem, en die blijft gelden voor de banen met cellen erin net als voor de banen zonder. Een dakdekker die een baan moet vervangen omdat hij beschadigd is, tilt hem los zoals hij dat bij een gewone felsbaan zou doen. Dat proces ligt vast en verandert niet als het dak over dertig jaar in zijn geheel eraf moet.
De bekabeling is het andere deel dat wel vastligt, omdat die per baan en per dakvlak is aangelegd en dus te traceren is. De kabels lopen vanuit het dakvlak naar binnen, zoals ook beschreven bij een vergelijkbaar systeem als het felsdak met panelen erop, en dat aansluitpunt is een vast, aanwijsbaar punt. Bij demontage is het eerste wat gebeurt dat die aansluiting wordt losgekoppeld, per dakvlak of per groep banen, voordat er iets van het dak gaat. Dat is geen open vraag, dat is gewoon een handeling die iedere elektricien kent van een bestaand systeem.
Waar het minder duidelijk wordt, is de cel zelf, los van het staal. Een cel die in een felsbaan is verwerkt zit er niet even los in als een paneel dat je van een beugel tilt. De verwerking die het dakvlak strak en vlak maakt, dezelfde matte kleur, dezelfde lijn als de banen ernaast, is dezelfde verwerking die het scheiden achteraf minder eenvoudig maakt dan bij een paneel dat je in zijn geheel als paneel kunt afvoeren. Voor de sector als geheel, niet alleen voor dit product, is de vraag hoe je een cel die in een drager is opgenomen weer van die drager scheidt zonder de drager te vernielen en zonder de cel te versnipperen, nog een vraag waar de praktijk mee bezig is. Er zijn verwerkers die dat kunnen, maar het is geen standaardproces zoals het smelten van een balk staal dat is.
Dat is geen reden om te wachten met bouwen, en het is ook geen verborgen nadeel dat we onder de mat willen schuiven. Het is een eerlijke stand van zaken: het scheiden van staal en cel op einde levensduur is nog in ontwikkeling, net zoals dat voor bijna alle geïntegreerde bouwproducten met elektronica erin geldt, van zonnedakpannen tot indak-panelen. Wie een dak nu laat aanleggen, legt daarmee ook een stukje toekomstig werk neer bij wie het dak over dertig jaar demonteert. Dat is niet anders dan bij een gewoon paneel dat aan het einde van zijn levensduur ook eerst uit elkaar gehaald moet worden voordat de glasplaat, het aluminium frame en de cel apart verwerkt kunnen worden.
Voor de opdrachtgever die nu een dak laat bouwen of vervangen is dit vooral relevant als bijkomende overweging, niet als reden om af te zien van een dak met geïntegreerde cellen. Het dak zelf, het staal, de bevestiging, blijft net zo goed te demonteren en te hergebruiken als een felsdak zonder cellen. De opwekking die erin zit, is aan het einde van zijn opbrengst een apart vraagstuk, en dat vraagstuk staat los van de vraag of het dak op het zuiden ligt, op een lessenaarsdak, of op een schilddak: de manier waarop je de baan losklikt is overal hetzelfde, wat verschilt is vooral de hoeveelheid banen en de indeling van het vlak.
Wie precies wil weten hoe die demontage verloopt op zijn eigen dakvorm, vindt dat uitgewerkt op de pagina's per dakvorm, zoals wij uitleggen bij [het overzicht voor een zadeldak](/dakstroom/later-eraf/zadeldak) en bij [de situatie op een gebogen dak](/dakstroom/later-eraf/gebogen-dak), waar de vorm van het vlak wel invloed heeft op hoeveel banen los moeten en in welke volgorde. Wie vooral wil weten hoe dit zich verhoudt tot een ander systeem, kan verder lezen bij de vergelijking met panelen op beugels of bij de vergelijking met indak-panelen, waar het verschil in demontage tussen een los systeem en een geïntegreerd systeem verder wordt uitgewerkt.
Wat wij hier vooral willen laten staan is dat het antwoord op de vraag hoe je dit dak later weer eraf haalt, in twee delen valt. Het stalen deel, de baan, de fels, de klem, is een uitgewerkt en demontabel systeem, precies zoals een felsdak dat al decennia is. Het cel-deel is nieuwer, en de industrie waarin cellen en dragers samen worden verwerkt, is nog aan het uitvinden hoe je dat aan het einde weer scheidt op een manier die het scheiden waard is. Wij noemen dat liever nu dan dat we het pas over dertig jaar laten ontdekken. Bij Klikzink denken we daar nu al over mee: welke opbouw je kiest, hoe de bekabeling loopt en hoe de banen op het dak zijn ingedeeld heeft invloed op hoe eenvoudig een toekomstige demontage wordt, en dat rekenen en tekenen we mee als je op tekening met ons meedenkt, kosteloos, op het Boylestraat-adres in Ede of op afstand.