Klikzink
Een dak dat nu wordt gelegd, gaat er ook weer af. Niet volgend jaar, maar wel op een moment dat iemand moet bepalen wat er blijft liggen als afval en wat er nog een tweede leven kan krijgen. Bij een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen zit die vraag al in het ontwerp, omdat de opwekking en de dakbedekking letterlijk één plaat staal zijn. Bij panelen die in een pannendak zijn ingelaten, ligt de opwekking in een uitsparing tussen de pannen, met een eigen rand en een eigen aansluiting op de dakbedekking omheen. Dat verschil werkt door tot in de sloopfase, en het is niet in het voordeel van één van de twee op elk punt.
Bij de felsbaan zit de zonnecel verwerkt in het vlak van de stalen baan zelf. Er is geen los kader, geen aparte rand en geen tweede laag boven het dak. Als de baan wordt gedemonteerd, komt er één stuk staal met cellen erin naar beneden, blind bevestigd geweest met klemmen onder de fels, zoals ook geldt voor een baan zonder cellen. Er is geen schroef of beugel doorheen gegaan die apart verwijderd moet worden. Dat is fijn bij de demontage, maar het betekent ook dat cel en drager niet zomaar van elkaar te scheiden zijn zonder de plaat te vernietigen. Je haalt de baan eraf als geheel; wat er daarna met dat geheel gebeurt, met het staal en met de cel apart, is een vraag die pas net begint beantwoord te worden in de sector.
Bij een indak-paneel in een pannendak ligt dat anders. Het paneel zelf is een afgebakend element met een kader, dat in de dakbedekking is opgenomen tussen de pannen. Bij demontage til je het paneel als eenheid uit de uitsparing, los van de pannen ernaast. Dat scheelt weinig in het scheidingsvraagstuk van het paneel zelf: ook dat is een samengestelde plaat van glas, cellen en kader die niet in schone materiaalstromen uit elkaar valt. Maar het voordeel van de indak-oplossing is dat de rest van het dak, de pannen, gewoon pannen blijven. Die kun je hergebruiken, breken voor granulaat, of gewoon laten liggen als de vervanging alleen de panelen betreft. Bij een felsdak met cellen erin is elke baan met cellen een eenheid die als geheel wordt afgevoerd of gerecycled, en dat op een schaal van de hele dakvlakbreedte per baan, niet per paneelmaat.
De rand rondom een indak-paneel is precies waar het bij deze twee oplossingen om draait. Bij het pannendak is die rand een aansluiting tussen twee verschillende materialen, het paneel en de pan, met een overgang die waterdicht gemaakt moet worden en die na verloop van tijd onderhoud of vervanging kan vragen. Bij de felsbaan met cellen is die rand er niet: de cel ligt in het vlak, op dezelfde lijn als de banen zonder cellen, en de fels tussen de banen is dezelfde klikfels die het hele dak gebruikt, zoals ook te lezen is bij [de aansluiting op de nok](/dakstroom/later-eraf). Dat is bij de bouw een voordeel, omdat er geen extra kwetsbare naad ontstaat. Bij de sloop is het een ander verhaal: net omdat er geen aparte rand is, is er ook geen natuurlijke scheidingslijn tussen 'dak' en 'opwekking'. Je haalt de baan eraf, en daarmee haal je ook de cel eraf, in één beweging, of je nou wilde of niet.
Dat kan in de praktijk twee kanten uitwerken. Op een dak waar de cellen na dertig jaar nog functioneren, betekent het dat je met het verwijderen van een enkele beschadigde baan ook meteen een werkende cel weggooit die op een ander dak nog dienst had kunnen doen, terwijl bij een indak-paneel dat paneel als los onderdeel eventueel te herplaatsen is. Op een dak waar de cellen aan het einde van hun levensduur zijn, maakt het niet uit: dan gaat toch alles eraf, en is de vraag alleen nog wat er met het staal en het glas gebeurt.
Hier moeten we eerlijk zijn over de stand van zaken. Voor beide oplossingen, de geïntegreerde felsbaan en het indak-paneel in een pannendak, is er nog geen volwassen keten die staal, glas, cel en bekabeling scheidt in herbruikbare stromen op de schaal waarop dat voor gewone dakbedekking al jaren gebeurt. Wat wij weten is dat het stalen deel van de felsbaan hetzelfde Sendzimir verzinkte staal is dat al decennia in de bouw wordt gerecycled als schroot, en dat die stroom bestaat, ook als er nog cellen aan vast zitten. Wat er met de cellen zelf gebeurt bij grootschalige demontage, hangt af van de fabrikant van die cellen en van de regelgeving op het moment van slopen, niet van iets wat wij op voorhand kunnen vastleggen. Wie daar nu al harde garanties over verwacht, krijgt die van niemand eerlijk, en wij doen daar niet aan mee.
Hetzelfde geldt voor het indak-paneel: ook daar is het kader en de bekabeling apart, maar de cel zelf zit vast aan het glas en het laminaat, net als bij een gewoon paneel op beugels. De scheiding tussen dak en paneel is bij die oplossing dus wel duidelijker, maar de scheiding binnen het paneel zelf niet beter dan bij ons product.
Als het puur gaat om wat je er later, bij vervanging of reparatie, tussenuit kunt halen zonder de rest aan te raken, heeft het indak-paneel in het pannendak een praktisch voordeel. Eén paneel eruit tillen en een nieuw paneel erin leggen, terwijl de pannen blijven liggen, is eenvoudiger dan een hele felsbaan van nok tot goot demonteren om bij één beschadigde cel te komen. Bij een felsdak is de baan de eenheid, niet het paneel, en die baan loopt in één stuk over de volle lengte van het dakvlak. Dat is een van de plekken waar wij zeggen dat het andere systeem het beter doet, en dat zeggen we ook bij de vergelijking [met panelen op beugels](/dakstroom/later-eraf/tegenover-panelen-op-beugels), waar losse componenten nog makkelijker individueel te vervangen zijn dan bij zowel het felsdak als het pannendak met indak-panelen.
Waar het pannendak weer minder gunstig uitkomt, is bij het aantal verschillende materialen dat gescheiden moet worden bij totale sloop: pannen, panelen, kaders, de onderliggende dakbedekking en de bevestigingsmiddelen zijn allemaal apart. Bij de felsbaan is dat aantal kleiner, omdat de baan zelf de dakbedekking, de opwekking en de bevestiging in één plaat combineert. Minder onderdelen betekent minder scheidingswerk per vierkante meter, ook al is dat werk op het niveau van de baan zelf grover.
Bij nieuwbouw of bij een dak dat toch vervangen wordt, speelt de sloopvraag over dertig jaar een kleinere rol in de keuze van vandaag dan de vraag wat het dak nu moet doen en wat het nu mag kosten. Wie een pannendak overweegt om esthetische redenen, bijvoorbeeld omdat de omgeving of het welstandsbeleid pannen vraagt, heeft aan deze vergelijking weinig houvast, want dan ligt de keuze al vast voordat de sloopvraag relevant wordt. Wat wij hier vaststellen is een verschil in aanpak bij demontage, niet een reden om de ene oplossing overal boven de andere te verkiezen.
Wat wij hierin niet doen, is een percentage noemen voor wat er over dertig jaar daadwerkelijk hergebruikt zal worden, van welke van de twee oplossingen dan ook. Die cijfers bestaan nu niet in een vorm die eerlijk is om op een productpagina te zetten, en wij verzinnen ze niet. Wat we wel kunnen doen, is op tekening laten zien hoe de banen op een specifiek dakvlak lopen, waar de felsen liggen en waar dus bij eventuele latere demontage de knippunten zitten. Dat rekenwerk kost niets en het is het enige eerlijke antwoord op een vraag die verder nog grotendeels open ligt.