Klikzink
Een noordvlak krijgt van alle dakvlakken het minste licht. Dat is geen kwestie van weersomstandigheden op een bepaalde dag, het ligt aan de stand van het dakvlak ten opzichte van de zon, jaar in jaar uit. Waar een zuidvlak of een oost of westvlak een groot deel van de dag rechtstreeks licht vangt, krijgt het noordvlak vooral strooilicht en de randen van de ochtend en de avond in de zomer. Dat verandert niets aan hoe de felsbaan zelf werkt of hoe hij er ooit weer af gaat, maar het verandert wel de vraag of je op dat vlak überhaupt cellen wilt leggen.
Die vraag hoort eerder in het traject dan de sloopvraag, maar ze grijpt er direct op terug. Een baan met cellen die dertig jaar lang weinig heeft opgewekt, is bij de renovatie een baan met cellen die gedemonteerd, gesorteerd en verwerkt moet worden als er iets met elektronica in zit, terwijl een gewone felsbaan op dezelfde plek gewoon staal is. Op een dakvlak waar de opbrengst laag blijft, is het dus zinvol om vooraf te bepalen of je daar wel cellen legt, en niet pas bij de sloop te ontdekken dat je dertig jaar lang materiaal met elektronica op een vlak had liggen dat weinig heeft bijgedragen.
Hoe de baan er later weer af gaat, verandert door die keuze niet. Klikzink werkt met een klikfels: Sendzimir verzinkt staal met een matte coating, blind bevestigd met klemmen onder de fels, zonder schroeven of beugels door het dakvlak. Om een baan te verwijderen wordt de fels geopend, de klem losgemaakt en de baan eruit getild, op het noorden precies zoals op elk ander vlak. Dat mechanische deel van de sloop is bekende techniek en verandert niet met de ligging.
Waar het wel verschil maakt is welke banen er op dat vlak liggen. Als een aannemer er bij nieuwbouw of vervanging voor kiest om het noordvlak uit te voeren met gewone felsbanen zonder cellen, dan is er bij de latere sloop niets bijzonders aan de hand: staal gaat naar de staalstroom, net als op elk ander dak zonder cellen. Wordt het noordvlak toch met cellen uitgevoerd, om het dakbeeld overal gelijk te houden of omdat er op een later moment toch nog een deel van de dag zon op valt, dan liggen daar dertig jaar later dezelfde banen als op het zuiden of oosten: staal met daarin een laag die gescheiden moet worden voor die verwerkt kan worden.
Waar dat nog niet van vastligt, is hetzelfde als bij elk ander vlak met deze banen. Er is nog geen dertig jaar praktijk met het loskomen van de cellaag van het staal op schaal, en er is nog geen vaste keten die dat materiaal inneemt en verwerkt. Wat vastligt is de mechanische kant: de baan gaat eraf zoals hij erop is gegaan, zonder beschadiging aan de onderconstructie, en zonder gaten in het dakvlak omdat er nooit doorheen is geschroefd. Wat nog moet blijken is wat er met de cellaag zelf gebeurt als de baan er is uitgehaald.
Een praktisch voorbeeld maakt het verschil zichtbaar. Bij een vrijstaande woning met een zadeldak lag het zuidvlak voor de hand voor de opwekking; het noordvlak diende vooral om het dak optisch in één lijn te houden. De aannemer koos daar voor gewone felsbanen zonder cellen, in dezelfde matte kleur en op dezelfde lijn als de banen op het zuiden. Van de buitenkant is het verschil niet te zien: het dak is één geheel, mat en donker, zonder onderscheid tussen het vlak dat opwekt en het vlak dat dat niet doet. Bij een eventuele renovatie is het noordvlak dan gewoon staal, en ligt de aandacht bij de sloop bij het zuidvlak.
Er zijn ook situaties waarin het noordvlak toch met cellen wordt uitgevoerd, en dat is niet per se een verkeerde keuze. Bij een pand met een flauwe kap en weinig schaduw eromheen kan het noordvlak alsnog een deel van de dag voldoende licht vangen om het meenemen te rechtvaardigen, zeker als de opwekking van het hele dak wordt meegerekend en niet per vlak wordt beoordeeld. In dat geval telt het noordvlak mee in de sloopvraag zoals elk ander vlak met cellen: er moet dertig jaar later gescheiden worden wat er nog niet gescheiden lag toen het dak erop ging.
De eerlijke vraag hoort dus niet bij de sloop, die hoort bij het ontwerp. Wil je op het noordvlak cellen omdat het dakbeeld dat vraagt of omdat er toch nog voldoende licht valt, dan aanvaard je dat dat vlak bij de volgende renovatie hetzelfde traject doorloopt als een zuidvlak: banen eraf, sorteren, en een verwerkingsvraag die nu nog niet overal even uitgewerkt is. Wil je liever een schoon onderscheid tussen wat opwekt en wat alleen dekt, dan is een gewone felsbaan zonder cellen op het noorden de simpelste route, en die baan is bij de sloop niets anders dan staal.
Op deze site staat ook een algemene pagina over hoe het dak er later weer af komt, die de mechanische kant van de klikfels behandelt zonder in te gaan op de ligging. Voor het noordvlak is dat mechanische verhaal precies gelijk aan elk ander vlak: de fels open, de klem los, de baan eruit. Het enige dat verschilt, is de vraag of je daar cellen wilt hebben liggen, gezien wat dat vlak in dertig jaar oplevert.
Wat er in de tekening wordt vastgelegd, bepaalt uiteindelijk wat er bij de sloop gebeurt. Klikzink rekent per dakvlak uit wat een noordvlak in de praktijk aan opwekking haalt bij die specifieke hellingshoek en omgeving, en legt dat naast de vraag of het dakbeeld gebaat is bij doorlopende cellen over het hele dak. Een getal voor wattpiek per vierkante meter of voor terugverdientijd hoort daar niet vooraf bij: dat hangt af van de uitvoering en het vlak, en dat wordt op tekening doorgerekend, niet op deze pagina.