Per baan meten op een noorddak

Een dakvlak op het noorden krijgt weinig directe zon. Op de meeste breedtegraden in Nederland is de opbrengst van zo'n vlak een fractie van wat een zuidgericht vlak haalt, en soms is het alleen diffuus licht dat er nog iets uithaalt. Dat is geen storing en geen gebrek aan het dak, het is de ligging. Maar juist omdat de opbrengst laag is, is de eerste vraag die opdrachtgevers stellen: waarom zou je op dat vlak dan nog cellen leggen, en als je het doet, kun je dan wel zien of ze doen wat ze moeten doen.

Dat kun je. Elke baan met cellen erin is een eigen meetpunt. De opbrengst van die ene baan komt terug in de monitoring, los van de banen ernaast en los van wat er op andere dakvlakken gebeurt. Op een dak met een noordvlak en een zuidvlak zie je dus twee aparte reeksen, en je ziet ze per baan, niet als gemiddelde van het hele dak. Dat onderscheid is precies waarom monitoring hier meer betekent dan bij panelen die op beugels boven het dak liggen, zoals wij uitleggen bij [de vergelijking met panelen op beugels](/dakstroom/monitoring/tegenover-panelen-op-beugels). Bij panelen kun je vaak nog naar buiten lopen en met het blote oog zien of er iets mis is: een gebroken glasplaat, een los kabeltje, een schaduw van een boom die groter is geworden. Bij een felsbaan die in het dakvlak zelf ligt, zie je van beneden of vanaf de grond niets bijzonders. De baan ziet er hetzelfde uit als een baan zonder cellen. Het enige verschil zit in de cijfers die binnenkomen.

Waarom dat zwaarder telt op een lage-opbrengstvlak

Op een zuidvlak met veel opbrengst valt een storing snel op: de curve die je verwacht wijkt duidelijk af van wat er binnenkomt. Op een noordvlak is de opbrengst al laag en wisselt die sterker met het weer, met bewolking, met de stand van de zon in de winter tegenover de zomer. Een baan die het net iets minder goed doet dan zijn buren valt in die ruis makkelijker weg. Je hebt dan per-baan-data nodig om het verschil te zien tussen normaal laag en abnormaal laag. Zonder die granulariteit denk je dat het vlak nu eenmaal weinig doet, terwijl er in werkelijkheid één baan is die eerder aan onderhoud toe is dan de rest.

Een voorbeeld uit de praktijk: op een schuur met een zadeldak, waarbij het ene dakvlak op het zuiden ligt en het andere op het noorden, meldde de aannemer dat het noordvlak 'toch al weinig deed' en dat een dalende trend daar niet opviel. Toen de data per baan werd bekeken, bleek één baan structureel zo'n derde lager te liggen dan de rest van hetzelfde vlak, al maanden. Geen enkele visuele inspectie had dat gevonden, want van bovenaf zag de baan er precies zo uit als zijn buren. Vergelijk dat met hoe het op een zuidvlak zou zijn gegaan, zoals te lezen bij [de monitoring op het zuiden](/dakstroom/monitoring/op-het-zuiden): daar had die derde minder waarschijnlijk al veel eerder een uitschieter in de grafiek gegeven, gewoon omdat de basiswaarden hoger liggen en het verschil harder opvalt.

De eerlijke vraag: wel of niet uitvoeren met cellen

De vraag die bij deze ligging feitelijk voorligt, is niet alleen of je kunt meten, maar of je het vlak wel met cellen moet uitvoeren. Een baan zonder cellen ziet er identiek uit aan een baan met cellen; het dakbeeld verandert niet als je het noordvlak overslaat en alleen het zuidvlak, of het oost- en westvlak, van cellen voorziet. Dat is anders dan bij een paneel op beugels, waar een leeg stuk dak meteen anders oogt dan een vol stuk dak. Bij een felsdak met geïntegreerde cellen kun je dus zonder esthetisch verlies besluiten om alleen de vlakken met een redelijke opbrengst te bekabelen en de rest gewoon als felsbaan zonder cellen uit te voeren.

Of dat de juiste beslissing is, hangt af van het dakvlak zelf: de hellingshoek, de mate van verschaduwing door bomen of buurpanden, en of er op dat noordvlak toch iets van ochtend- of avondlicht binnenkomt als het dak niet strak naar het noorden maar iets naar het noordoosten of noordwesten wijst. Op een lessenaarsdak met één groot vlak dat toevallig noordelijk gericht is, ligt die afweging anders dan op een zadeldak waar het noordvlak sowieso de kleinste helft van de opbrengst voor zijn rekening neemt, zoals ook te zien bij [de monitoring op een zadeldak](/dakstroom/monitoring/zadeldak). Wij rekenen dat door op tekening, per vlak, en laten zien wat een uitvoering met cellen daar oplevert tegenover een uitvoering zonder. Dat kost niets en het voorkomt dat er geld gaat naar bekabeling en aansluiting voor een vlak dat het toch niet waard is.

Wat er dan overblijft om te bewaken

Als je besluit het noordvlak toch mee te nemen, om esthetische redenen of omdat de helling iets gunstiger ligt dan gemiddeld, dan blijft het per-baan-overzicht het instrument om te zien of het vlak doet wat je ervan verwacht. Dat overzicht werkt hetzelfde als op elk ander dakvlak: iedere baan levert zijn eigen reeks, en die reeks kun je vergelijken met zijn buren en met zichzelf over de tijd. Het verschil met een zonvol vlak is niet de manier van meten, het is de interpretatie. Je verwacht op het noorden geen hoge getallen en geen grote pieken, en dat is normaal. Wat je wel verwacht, is dat de banen binnen dat vlak zich ongeveer hetzelfde gedragen. Als één baan daarvan afwijkt, terwijl de omstandigheden voor die baan niet anders zijn dan voor de rest, dan is dat een signaal, ook al blijft het absolute verlies aan stroom klein.

Dat maakt het onderhoud aan een noordvlak in de praktijk niet anders dan aan een ander vlak: er gaat niemand het dak op om te kijken, want er is niets te zien. De data vertelt of er een baan is die aandacht nodig heeft, en de rest van het dak blijft ongestoord liggen zoals het lag. Wie overweegt een noordvlak mee te nemen in de uitvoering met cellen, kan ons de tekening sturen; wij rekenen door wat dat vlak realistisch bijdraagt en of monitoring daar meerwaarde heeft, voordat er iets wordt vastgelegd.