Klikzink
Een gebogen dak is geen gewoon hellend vlak met een boogje erin. De hoek waaronder het zonlicht op de baan valt, verandert continu over de lengte van het vlak. Bij de top van de kromming staat een deel van de cellen bijna vlak naar de zon toe, terwijl een stuk verderop dezelfde baan al scheef wegdraait. Dat is een ander uitgangspunt dan bij een plat vlak, en het werkt door in twee dingen die met elkaar te maken hebben: wat de opbrengst doet over het vlak, en wat er over dertig jaar te scheiden en te hergebruiken is.
Eerst de vorm zelf. De felsbaan is een stalen strip die om een rol gewalst wordt en die kan meebuigen met een ronding, tot een bepaalde straal. Bij een flauwe, ruime kromming, zoals je ziet bij een gebogen loods of een rond uitgebouwde kap, volgt de baan het vlak zonder dat de cel in de baan daar iets van merkt. Bij een strakkere bocht, een kleinere straal, gaat het knijpen en rekken in het materiaal een rol spelen, en daar zit een grens aan die van geval tot geval verschilt. Of jouw dakvorm binnen die grens valt, rekenen wij uit op tekening. Dat is geen slag om de arm, dat is omdat de straal, de plaatdikte en de lengte van de baan samen bepalen of het kan, en dat verschilt per project te veel om hier een getal neer te zetten dat voor het volgende dak toch weer anders is.
Op een plat schuin dak liggen alle cellen onder dezelfde hoek naar de zon. Op een gebogen dak niet. Het ene deel van het vlak vangt 's ochtends meer licht, een ander deel 's middags, en het midden van de boog kan op het moment dat de zon er recht op staat meer opwekken dan de randen op dat moment doen. Over de dag gerekend vlakt dat voor een deel uit, omdat de zon zelf ook van hoek verandert en zo op verschillende momenten verschillende delen van de boog bevoorrechten. Maar het blijft een dakvlak dat niet als één vlakke plaat werkt, en dat is een andere situatie dan wij beschrijven bij een zadeldak of een schilddak, waar de vlakken wel recht zijn maar in meerdere richtingen liggen.
Wat dat concreet betekent voor de opbrengst per vierkante meter, in wattpiek of in kilowattuur per jaar, weten wij niet vooraf en durven wij ook niet te schatten. Dat verschilt per kromming, per oriëntatie van de boog op het zuiden of net niet, en per uitvoering van de cel. Wat we wel weten is dat de bekabeling zich niet aan de kromming stoort: de aansluiting van elke baan gebeurt aan de onderzijde, net zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/dakstroom/later-eraf), en de bocht in het dakvlak verandert daar niets aan. De strengen liggen onder de banen door naar de goot of naar een verzamelpunt, ongeacht of het vlak recht is of gebogen.
De vraag waar deze pagina om draait is niet wat de kromming doet met de stroom vandaag, maar wat ze doet met het uit elkaar halen van het dak later. Bij een recht vlak is dat een kwestie van banen loshalen, klem voor klem, in een rechte lijn. Bij een gebogen vlak liggen de banen niet recht, maar ze zijn wel nog steeds op dezelfde manier blind bevestigd, met klemmen onder de fels, zonder een schroef die door het staal heen gaat. Dat verandert de manier van demonteren niet fundamenteel: de klem laat los zoals hij losgelaten is bij montage, ongeacht of de baan onder hem recht ligt of in een boog.
Waar we eerlijk in moeten zijn, is dat er voor dit soort daken, met deze combinatie van kromming en geïntegreerde cel, nog geen dertig jaar praktijkervaring bestaat. Het systeem is te jong. Wat er vastligt is het principe: het stalen substraat van de baan is te recyclen als staal, zoals elke felsbaan dat is, en de cel zelf moet er dan wel eerst af of apart afgevoerd worden. Hoe die twee bij een gebogen baan precies uit elkaar te krijgen zijn na dertig jaar buiten hangen, in weer en wind, met een kromming die op de bevestiging een iets andere trekrichting geeft dan een recht vlak, dat weten we nu nog niet met zekerheid. Wat we kunnen zeggen is dat de bevestigingswijze, de klem onder de fels zonder doorboring, in elk geval geen extra gaten in het dakvlak achterlaat die bij sloop of vervanging nog dichtgemaakt moeten worden. Dat is een verschil met een systeem waarbij een paneel met beugels op een bestaand dak is vastgeschroefd, zoals we beschrijven bij het [vergelijken met panelen op beugels](/dakstroom/later-eraf/tegenover-panelen-op-beugels): daar zitten de doorboringen los van de dakbedekking, hier zit de bevestiging in het dakvlak zelf verwerkt en verdwijnt met de baan mee.
Op een gebogen dak ligt een enkele baan net zo geïsoleerd als op een recht vlak: elke baan heeft zijn eigen aansluiting aan de onderzijde. Gaat er ergens in het midden van de boog een cel stuk, dan is dat de ene baan die vervangen moet worden, niet het hele vlak. De klem die die baan vasthield, laat hem ook weer los, en een nieuwe baan met dezelfde kromming gaat ervoor in de plaats. Het is dezelfde logica als bij een recht dak, alleen moet de vervangende baan wel exact dezelfde straal hebben, en dat is iets om bij bestelling van reservebanen vooraf vast te leggen, niet iets om achteraf uit te zoeken als er al iets stuk is.
Bij een straal die te klein is, is dit systeem niet de juiste keuze en is een paneel op maat, los van het dakvlak gemonteerd, een eerlijker antwoord. Ook als het gebogen dak nog jaren mee kan zonder vervanging, is er weinig te winnen: het voordeel van dit systeem zit in het combineren van dakvervanging en opwekking in één investering, niet in het toevoegen van een nieuwe laag op een dak dat al goed is. Is de kromming ruim en staat de vervanging van de dakbedekking al gepland, dan is dit vlak precies de situatie waarin één ingreep voor dak en stroom samen zin heeft. Of jouw kromming daarbinnen valt, en wat er voor jouw project aan bevestiging en aansluiting nodig is, werken we uit op basis van de tekening van het dakvlak, zonder dat daar kosten aan vastzitten. Klikzink is te bereiken via Boylestraat 22, 6718 XM Ede.