Klikzink
Een loods verduurzamen gebeurt meestal in stappen. Eerst de kozijnen, dan de verlichting, dan misschien de vloer, en pas als laatste het dak. Dat is een begrijpelijke volgorde, want het dak is het duurste en meest ingrijpende onderdeel om aan te pakken. Maar het is ook de volgorde die het meeste geld kost, omdat het dak nu juist het vlak is waar isolatie, waterdichtheid en stroomopwekking elkaar raken. Wie het dak als laatste doet, doet het vaak twee keer: eerst een noodreparatie of tijdelijke oplossing, en jaren later alsnog een volledige vervanging met paneel erbovenop.
Bij een loods is dat verschil groter dan bij een woonhuis. Een loods heeft doorgaans een groot, vlak of licht hellend dakoppervlak zonder veel doorbrekingen. Precies dat oppervlak is waar de winst zit, zowel in isolatiewaarde als in opwekking. Als het dak toch openligt voor renovatie, kun je in één moment de isolatie op orde brengen, de waterdichtheid vernieuwen en de opwekking meteen in het dakvlak meenemen. Drie bouwstromen worden dan één bouwstroom, met één stelpost, één opleverdatum en één aannemer die verantwoordelijk is voor het geheel.
Bij verduurzaming van een bedrijfsgebouw wordt vaak eerst gekeken naar de gebouwschil in de vorm van kozijnen en gevelisolatie, omdat dat zichtbaar en behapbaar is. Het dak komt later, soms pas als het gaat lekken. Dat is de verkeerde volgorde als je puur naar de energiebalans kijkt. Het dakoppervlak van een loods is vaak vele malen groter dan het gevelvlak, en daar gaat het meeste warmteverlies overheen als het niet goed geïsoleerd is. Het is ook het vlak waar het meeste zoninstraling op valt, dus waar opwekking het meest oplevert per vierkante meter.
Als je het dak vervangen moet, en dat moet bij veel loodsen uit de jaren tachtig en negentig inmiddels, dan is dat het moment om te kijken of isolatie, kozijnaansluitingen en opwekking in één ontwerp passen. Dat scheelt niet alleen bouwtijd. Het scheelt ook een tweede keer stilstand voor productie of opslag, een tweede keer steigers of hoogwerkers, en een tweede keer een aannemer die op het dak moet zijn. Wij denken daarin mee op tekening en rekenen door wat een gecombineerd traject betekent voor de planning, zonder daar een vast bedrag of terugverdientijd op te plakken, want dat verschilt per dakvlak en per uitvoering.
Wat een loods bijzonder maakt, is het verbruikspatroon. Een loods is meestal groot en open, en vaak niet of nauwelijks verwarmd. Het energieverbruik zit niet in kachels of airco's, maar in machines, transportbanden, compressoren, verlichting en soms koeling. Dat verbruik ligt overwegend overdag, tijdens productie-uren, en dat is precies het moment waarop een dak met geïntegreerde opwekking stroom levert. Bij een woonhuis moet je vaak schakelen tussen wat je zelf opwekt en wat je 's avonds nodig hebt, met een batterij of teruglevering als tussenstap. Bij een loods met dagverbruik val dat samen zonder tussenstap.
Een voorbeeld uit de praktijk: een loods met een assemblagelijn die van acht tot vijf draait, met verlichting en een paar compressoren als grootste stroomvragers. Precies in die uren staat de zon op zijn hoogst en levert het dak het meeste op. 's Avonds en 's nachts, als de loods leegstaat, is er nauwelijks vraag en dus ook weinig noodzaak om iets terug te leveren of op te slaan. Dat maakt het rekenwerk overzichtelijker dan bij een gebouw waar verbruik en opwekking niet gelijk lopen, al blijft de exacte opbrengst per vierkante meter afhankelijk van hellingshoek, oriëntatie en het exacte dakvlak. Dat rekenen we door op tekening, niet in algemene uitspraken.
Dit systeem loont vrijwel alleen als het dak toch aan de beurt is. Een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen is duurder per wattpiek dan een regulier paneel op een bestaand dak. Als het dak van de loods nog jaren meegaat en waterdicht is, is er geen reden om het open te leggen voor opwekking alleen. Dan is een paneel op beugels op het bestaande dak de logische keuze: geen ingreep in de dakconstructie, snel te plaatsen, en te verwijderen als het dak alsnog vervangen moet worden.
De afweging wordt anders zodra het dak sowieso vervangen wordt, om welke reden dan ook. Dat kan zijn omdat de isolatiewaarde niet meer voldoet aan de eisen voor het gebruik van het gebouw, omdat er asbest in de oude dakplaten zit dat gesaneerd moet worden, of omdat het dak simpelweg het einde van zijn technische levensduur nadert en gaat lekken. In al die gevallen betaal je toch voor een nieuw dak. De vraag is dan niet meer of je voor dak en opwekking apart betaalt, maar of je ze in één moment samenvoegt. Dat is het scenario waarin geïntegreerde opwekking zijn geld waard kan zijn, omdat je niet twee keer betaalt voor arbeid, steigerwerk en stilstand.
Er is ook een middenweg die aannemers en opdrachtgevers vaak over het hoofd zien: een dak dat er op het eerste gezicht nog goed uitziet, maar waarvan de resterende levensduur korter is dan de levensduur van een paneleninstallatie erbovenop. Een paneel op beugels ga je normaal gesproken niet binnen tien jaar weer aanraken. Als het dak daaronder over acht jaar toch vervangen moet, heb je het paneel voor niets neergelegd, of moet je het weghalen en teruglevering onderbreken om het dak alsnog te vervangen. In dat geval is het de moeite waard om vooraf te laten beoordelen wat de werkelijke resterende levensduur van het dak is, voordat er panelen op gelegd worden die die levensduur overschrijden.
Voor wie een loods verduurzaamt, betekent dit dat de volgorde van beslissen anders moet zijn dan de volgorde waarin een offerte binnenkomt. Niet eerst de kozijnen laten vervangen en het dak voor later bewaren, maar eerst het dak beoordelen op resterende levensduur en isolatiewaarde, en van daaruit bepalen wat er nog aan gevelwerk nodig is. Als het dak toch vervangen wordt, is dat het aangewezen moment om opwekking mee te nemen in het ontwerp, in plaats van het als los project te zien dat je er later nog bovenop legt.
Voor een architect of aannemer die een bestek opstelt voor een loods, betekent dit ook dat de post dakbedekking en de post opwekking niet los van elkaar begroot moeten worden als het dak al openligt. Eén dakpakket met geïntegreerde cellen vervangt dan twee afzonderlijke posten: het nieuwe dak, en de constructie en bevestiging voor panelen erop. Dat scheelt in de uitvoering, in het aantal partijen op het dak, en in het aantal keren dat er een hoogwerker of steiger nodig is.
Wat we daarbij niet doen, is een terugverdientijd of een bedrag per vierkante meter op deze pagina zetten, omdat dat per dakvlak, oriëntatie, hellingshoek en uitvoering verschilt. Wat we wel doen, is op basis van een tekening van het dakvlak van de loods doorrekenen wat de combinatie van isolatie, waterdichtheid en opwekking in dat specifieke geval betekent, zodat een opdrachtgever, architect of aannemer een onderbouwde keuze kan maken tussen wachten met een paneel op beugels, of nu al kiezen voor een dak dat de stroom zelf opwekt.