Schaduw op indak-panelen: het verschil

Een schoorsteen op het zuiden, een dakkapel op de hoek, een boom die pas over tien jaar goed hoog is: elke schaduw op een dakvlak legt op enig moment van de dag een streep over een deel van het dak. Die streep loopt mee met de zon. 's Ochtends valt hij ergens anders dan 's middags. Wat die schaduw doet met de opbrengst hangt af van hoe het dakvlak is opgedeeld in stukken die elk apart op de zon reageren. Hoe dat precies werkt, leggen we uit op de pagina over wat schaduw doet. Hier gaat het over één vergelijking: onze felsbanen met geïntegreerde cellen tegenover panelen die in een pannendak zijn ingelaten, de zogeheten indak-panelen.

Bij onze felsbanen ligt elke baan op zichzelf. Een baan van 475 mm breed die in de schaduw van de schoorsteen valt, doet minder mee, maar de banen ernaast merken daar niets van. Het dakvlak is opgebouwd uit een reeks smalle, lange stroken, en schaduw op één strook is een probleem van die strook. Dat is anders bij een dak vol paneeltjes van pak weg een meter breed: als een schaduwrand precies over de rand van drie panelen loopt, kan dat een groter deel van het vlak raken dan bij smalle banen die in lengterichting van het dak liggen. De vorm van het dakvlak, de richting van de banen en de plek van de schaduw bepalen samen hoeveel baan of hoeveel paneel er precies in de schaduw ligt, en dat verschilt van dak tot dak.

Indak-panelen zitten in het pannendak op een andere manier dan onze felsbanen in een felsdak. Bij indak-panelen wordt een stuk van het pannendak eruit gehaald en vervangen door een paneel dat even vlak ligt als de pannen, meestal met een aluminium of kunststof randprofiel omheen dat de aansluiting op de pan maakt. Dat randprofiel is nodig omdat een paneel een ander materiaal en een andere dikte heeft dan een dakpan, en de aansluiting tussen die twee moet ergens dicht blijven. Bij onze felsbanen is er geen rand nodig: de baan met cellen erin is qua materiaal, dikte en fels precies gelijk aan de baan zonder cellen. De klik onder de fels die de baan vasthoudt is dezelfde klik die het dak dicht houdt, zoals ook geldt voor de banen zonder cellen op andere delen van het dak. Er is geen kunststof randje dat op een andere manier verweert dan het staal ernaast, en geen aparte overgang waar vuil of mos zich makkelijker vastzet.

Wat dat voor schaduw betekent, is vooral een verhaal over vuil en over de rand zelf. Een schoorsteen werpt niet alleen schaduw, hij zorgt ook vaak voor een plek waar blad en mos blijven liggen, net aan de lijzijde. Bij indak-panelen ligt dat randprofiel dan in de vochtige, beschaduwde hoek waar vuil zich verzamelt, en dat vuil ligt bovenop het glas aan de rand van het paneel, precies waar de opbrengst al onder druk staat door de schaduw zelf. Bij onze felsbanen ligt er geen randje om vuil in vast te houden; het vlak loopt door zonder overgang, dus regen spoelt de baan net zo schoon als de rest van het dak. Dat is een reëel voordeel op plekken met veel bladval of onder bomen, wat toevallig ook vaak de plekken zijn waar schaduw een rol speelt.

Waar indak-panelen het beter doen, is de precisie van de schaduwgrens zelf. Een paneel heeft een vaste rand, en binnen die rand zit een vast aantal cellen dat als groep reageert op een schaduwstreep. Fabrikanten van indak-systemen werken vaak met een indeling in cellen binnen het paneel die het effect van een lokale schaduw beperkt, en dat is bij een klein, compact paneel soms fijnmaziger te regelen dan bij een lange, smalle baan van bijna vijf meter. Op een dakvlak met een dakkapel die halverwege een strook schaduw geeft, kan het daardoor voorkomen dat een paneelsysteem net iets beter uit die specifieke situatie komt dan een baan die in de volle lengte wordt geraakt. Het verschil is meestal klein en hangt sterk af van de precieze plek van de schaduwrand, maar het is niet netjes om te doen alsof onze banen daar altijd voordeel hebben. Op een dak met veel losse, korte schaduwvlekken, zoals bij een schoorsteen die maar een klein stuk van het dakvlak raakt, kan een indeling in kleinere eenheden gunstiger uitpakken.

De bekabeling speelt ook mee. Bij indak-panelen loopt de bedrading van elk paneel naar een verdeeldoos die meestal apart onder de pannen of in de nok wegloopt, met de nodige doorvoeren door de dakconstructie. Bij onze felsbanen ligt die bedrading in het vlak van de baan zelf en gaat hij mee naar binnen op de plek waar de banen samenkomen, zoals wij uitleggen bij de aansluiting op de nok. Dat is relevant bij schaduw omdat een systeem met minder aparte doorvoeren en minder losse aansluitpunten ook minder plekken heeft waar vocht of vuil zich kan verzamelen, en dus minder plekken die naast de schaduw zelf ook nog voor extra verlies kunnen zorgen.

De vergelijking met een paneel op beugels boven een bestaand dak is een ander verhaal, dat we uitwerken op de pagina over wat schaduw doet tegenover panelen op beugels; daar speelt vooral de hoogte boven het dakvlak een rol, wat bij indak-panelen niet aan de orde is omdat ze net als onze banen in het vlak zelf liggen.

Of een schaduwplek reden is om voor de ene of de andere oplossing te kiezen, hangt af van hoe die schaduw over het dakvlak valt: geconcentreerd op één plek, verspreid over de dag, seizoensgebonden door bladverlies of het hele jaar door door een vast obstakel. Dat is iets wat we op tekening bekijken, per dakvlak en per schaduwbron, zonder daar een algemene regel van te maken.