Klikzink
Een schoorsteen op het zuiden legt 's ochtends een schaduw op het oostelijke deel van het dakvlak en schuift die gedurende de dag naar het westen. Een boom in de tuin doet hetzelfde, maar dan grilliger, met bladeren die bewegen in de wind en een schaduwrand die nooit helemaal scherp is. Een dakkapel is het meest voorspelbare geval: een vaste, harde schaduw op een vast stuk van het dak, elke dag op ongeveer dezelfde plek. In alle drie de gevallen wordt het dakvlak opgedeeld in een stuk dat de hele dag zon vangt en een stuk dat een deel van de dag in de schaduw ligt. Hoe dat uitpakt hangt af van hoe de opwekking is opgebouwd, en daar loopt het uiteen tussen een felsbaan met geïntegreerde cellen en een dak met losse zonnedakpannen.
Zonnedakpannen zijn, zoals de naam zegt, panelen ter grootte van een pan of een klein stukje dakbedekking. Om een dakvlak vol te leggen zijn er dus veel van nodig, elk met een eigen randje, een eigen bevestiging en een eigen aansluiting op de bekabeling die onder de pannen doorloopt. Dat betekent dat een schaduwrand dwars over een dakvlak niet twee of drie stroken raakt, maar tientallen afzonderlijke pannen, elk met hun eigen kabeltje dat ergens moet samenkomen. Meer onderdelen die belast worden door schaduw en opwarming, meer aansluitingen die na jaren corrosie of speling kunnen vertonen, meer plekken waar een storing kan ontstaan. Dat is geen kwestie van kwaliteit van het ene of het andere pannetje; het is een kwestie van aantal. Hoe meer aansluitpunten een dak heeft, hoe groter de kans dat er ooit één de oorzaak is van een probleem dat je moet opsporen.
Een felsbaan met geïntegreerde cellen kent dat probleem in mindere mate, simpelweg omdat er per dakvlak veel minder eenheden liggen. Een baan van vijf meter lang is één stuk staal met de cellen erin verwerkt en één aansluiting aan het einde, niet twintig kleine platen die allemaal apart bekabeld zijn. Valt de schaduw van een schoorsteen over een deel van die baan, dan levert dat deel van de baan minder op zolang de schaduw erover valt, zoals we uitgebreider behandelen op de pagina over wat schaduw in het algemeen doet. Maar het aantal plekken waar iets los kan raken, kan corroderen of kan uitvallen blijft even klein als op een dakvlak zonder schaduw. Minder onderdelen is minder kans op iets dat kapot gaat, en dat telt harder mee op een dak waar toch al een schaduwrand overheen schuift.
Daar staat een reëel voordeel van zonnedakpannen tegenover, en dat is de reden dat deze pagina niet eindigt met een simpel 'dit is beter'. Omdat elke pan een eigen klein paneel met eigen elektronica is, kan een dakvlak met zonnedakpannen op paneelniveau, of soms zelfs op celniveau, geoptimaliseerd worden voor schaduw. Een pan die in de schaduw van een dakkapel ligt, hoeft de opbrengst van de pannen ernaast niet omlaag te trekken, als het systeem daarop is ingericht. Bij een felsbaan werkt dat anders: de cellen liggen in serie in dezelfde baan, dus een schaduw op een deel van de baan raakt in meer of mindere mate de hele baan waarin die cellen liggen, wat we verder uitwerken bij wat schaduw doet op oost en west. Wie een dak heeft met een lastige, onregelmatige schaduwval, van bijvoorbeeld een naburig gebouw dat 's middags een schuine rand over het dak legt, kan met losse pannen dat probleem preciezer aanpakken dan met banen die van de nok naar de goot doorlopen.
Het beeld van het dak is het andere punt waarop de twee oplossingen echt verschillen, en dat weegt voor sommige opdrachtgevers net zo zwaar als de opbrengst. Zonnedakpannen zijn ontworpen om te lijken op de dakbedekking waar ze tussen liggen, maar het blijven losse eenheden met een eigen rand en een eigen richting, en op sommige daken is dat verschil met het blote oog te zien, vooral als de schaduw van een boom of schoorsteen er 's middags overheen valt en de pannen in de zon er net iets anders uitzien dan de pannen in de schaduw. Bij een felsbaan liggen de cellen in het vlak van de baan, in dezelfde matte donkere kleur en op dezelfde lijn als de banen zonder cellen. Een schaduw die overheen schuift is dan gewoon een schaduw op een dak, niet een schaduw die over een lappendeken van kleine panelen valt. Voor een dak dat vanaf de straat of vanuit de tuin goed te zien is, en dat is bij een dakkapel of een schoorsteen bijna per definitie het geval, telt dat mee.
Waterdichtheid is een derde verschil dat met schaduw weinig te maken heeft maar er wel bij hoort als je de twee systemen naast elkaar zet. Zonnedakpannen zijn vaak bevestigd met schroeven die door de dakbedekking gaan, met de bijbehorende afdichting rond elk doorvoerpunt. Bij een felsbaan gaat er geen schroef of beugel door het dakvlak; de klemmen zitten onder de fels, en die fels is dezelfde die het dak al waterdicht maakt zonder de cellen. Hoe minder doorvoerpunten een dak heeft, hoe minder plekken waar een schaduwrand die vocht langer laat liggen ooit een rol kan spelen bij lekkage. Dat is een praktisch argument, geen esthetisch, en het geldt onafhankelijk van of het dak plat, hellend, of van een ingewikkelde vorm is zoals bij een schilddak of een gebogen dak.
Onderhoud sluit op deze twee punten aan. Een dak met tientallen losse zonnedakpannen heeft ook tientallen randjes waar vuil, mos of bladeren van een overhangende boom kunnen blijven liggen, en dat is precies de plek waar een boom die toch al schaduw geeft ook nog rommel achterlaat. Bij een felsbaan met een doorlopende, gladde baan heeft vuil minder aangrijpingspunten en spoelt regenwater makkelijker door. Dat scheelt niet de opbrengst zelf, maar wel het werk om die opbrengst op peil te houden op een dak dat door een schoorsteen of boom al kwetsbaarder is voor schaduw en vervuiling dan een vrij liggend zuiddak.
De conclusie die uit deze vergelijking volgt is niet dat het één systeem het andere zonder voorbehoud verslaat. Op een dak met een grillige, onregelmatige schaduwval kunnen losse zonnedakpannen met paneelniveau-optimalisatie de opbrengst preciezer op peil houden dan een doorlopende baan. Op een dak waar het aantal aansluitingen, het onderhoud en het beeld van het dakvlak zwaarder wegen, is een felsbaan met geïntegreerde cellen het eenvoudigere antwoord. Wie twijfelt over welke van de twee bij een specifiek dak past, met zijn eigen schoorsteen, boom of dakkapel, kan de tekening naar Klikzink sturen, Boylestraat 22 in Ede: meedenken over wat een concreet dakvlak nodig heeft kost niets, en pas dan wordt duidelijk welke oplossing op dat dak de minste last van schaduw heeft.