Klikzink
Een dak met geïntegreerde zonnecellen levert stroom zolang er licht op valt. Dat is precies waarom er een voorziening moet zijn waarmee het hele vlak spanningsloos gemaakt kan worden, ook als de zon nog schijnt. Bij brand, bij onderhoud aan het dak, of gewoon omdat een monteur veilig moet kunnen werken. Die voorziening heet de veiligheidsschakelaar, en bij een school ligt de plek en het gebruik ervan net iets anders dan bij een kantoor of een loods.
De schakelaar zit niet op het dak, maar in de technische ruimte waar ook de omvormer staat. Bij een school is dat meestal een meterkast, een cv-ruimte of een apart hok bij de hoofdaansluiting, vaak op de begane grond en dicht bij de plek waar de brandweer bij binnenkomst toch al moet zijn. De schakelaar onderbreekt de stroom tussen het dakvlak en de rest van de installatie, zodat de kabels het gebouw in dood zijn zodra hij om is. Dat is nodig omdat je bij geïntegreerde zonnecellen niet, zoals bij paneeltjes op een frame, één paneel van het dak kunt tillen om het spanningsloos te maken. De felsbaan is het dak. De schakelaar is dus de enige manier om het vlak in één handeling uit te zetten.
Bij een basisschool in een nieuwbouwwijk betekent dit concreet dat de installateur de schakelaar naast de hoofdverdeler zet, met een duidelijk label erop, zodat een monteur die over een jaar aan de ventilatie moet werken niet eerst het schema hoeft te bestuderen. Bij een school met meerdere bouwdelen, zoals een hoofdgebouw met een aparte gymzaal, wordt er per dakvlak gekeken of er één schakelaar volstaat of dat ieder dakdeel zijn eigen uitschakelpunt krijgt. Dat is geen vaste regel, dat rekenen we uit op tekening.
De schakelaar is niet voor leerlingen, niet voor de conciërge die 's ochtends de deuren opent, en ook niet voor de meeste onderhoudsmensen. Hij is voor de brandweer bij een incident, en voor de installateur of elektricien die aan het dak of aan de leidingen werkt. Bij een school ligt hier iets extra: schoolgebouwen hebben meestal een ontruimingsplan en een BHV-organisatie, en de plek van de schakelaar hoort daar standaard in te staan, net als de plek van de hoofdgasafsluiter. Een conciërge of facilitair beheerder weet dan waar hij is, ook als hij hem zelf nooit bedient.
Een school heeft een verbruikspatroon dat niet overal hetzelfde is. Overdag, als de kinderen er zijn, wordt er stroom gebruikt voor verlichting, computers, keukens en ventilatie. Dat valt aardig samen met de uren waarop een dak met zonnecellen stroom levert. Maar een school staat ook een groot deel van de zomer leeg, precies in de periode dat de dagen het langst zijn en een dakvlak het meest oplevert. Dat betekent niet dat de schakelaar dan iets anders doet, hij blijft gewoon aan zolang er niemand aan het dak werkt, maar het is wel een gegeven waarmee de installateur rekening houdt bij het ontwerp van de aansluiting op het net. Bij een school met een zomervakantie van zes weken wordt er in die weken relatief veel stroom terug het net op gestuurd in plaats van in het gebouw verbruikt. Dat is een vraag voor de elektrotechnisch adviseur en de netbeheerder, niet voor de schakelaar zelf, maar het is wel de reden waarom een schoolgebouw op dit punt anders wordt doorgerekend dan een kantoor dat doordeweeks vol zit en in de zomer ook nog draait op airco.
Bij een basisschool, een kinderdagverblijf of een gymzaal geldt een simpele regel die niets met elektriciteit te maken heeft, maar wel met de schakelaar samenhangt: er loopt in de praktijk niemand zomaar over het dak terwijl er onder dat dak kinderen zitten. Bij een kantoorpand kan een onderhoudsploeg soms even wachten tot de laatste medewerker weg is en dan aan de slag, bij een school ligt dat gevoeliger omdat er vaak geen moment is waarop het gebouw helemaal leeg is behalve in het weekend of de vakantie. Dat betekent dat onderhoud aan het dakvlak, of dat nu de felsbaan zelf is of de bekabeling die eronder loopt, meestal wordt gepland op een moment dat er geen les is. De schakelaar wordt dan als eerste stap omgezet, zodat de monteur op een dood vlak werkt, ook al is er op dat moment weinig risico omdat er niemand op het schoolplein staat.
Bij een schooldak met paneeltjes op een montageframe is er in de praktijk vaak een schakelaar per string of per rij panelen, en kun je bij een defect of bij onderhoud een deel van het dak spanningsloos maken terwijl de rest doorwerkt. Bij een dak waarvan de felsbanen zelf de zonnecellen zijn, ligt de knip minder fijnmazig: het hele vlak, of een duidelijk afgebakend dakdeel, gaat samen uit en aan. Dat is geen nadeel op zich, het is een andere manier van ontwerpen, maar het is wel iets waarmee een school rekening houdt bij het plannen van onderhoud. Waar een facilitair beheerder bij paneeltjes op een dak misschien nog denkt in een paar rijen die uit kunnen, denkt hij bij een geïntegreerd dak in het hele vlak, of in de bouwdelen die apart zijn uitgevoerd.
De schakelaar werkt samen met de omvormer, die meestal net naast of vlak bij de hoofdschakelaar staat opgesteld, in dezelfde technische ruimte. Bij een school wordt die ruimte vaak gedeeld met andere installaties zoals de ventilatie-unit of de verwarmingsketel, en daar wordt in het ontwerp al rekening mee gehouden zodat er straks niemand met een ladder tussen de leidingen door moet klimmen om bij de schakelaar te komen.
Voor een opdrachtgever of aannemer die een schoolgebouw ontwerpt of verbouwt, betekent dit dat de veiligheidsschakelaar geen bijzaak is die achteraf ergens wordt ingepropt, maar een onderdeel dat meegenomen wordt in de plek van de technische ruimte, in het onderhoudsplan van de school en in de afspraken met de BHV-organisatie. Bij Klikzink kijken we daarom op tekening mee naar waar de schakelaar het handigst zit voor dit specifieke gebouw, of dat nu een school met één bouwlaag is of een school met een aparte gymzaal en een los dakvlak boven de fietsenstalling. Dat meedenken kost niets en scheelt achteraf een hoop gedoe.