Klikzink
Een school die verduurzaamt, doet dat meestal in stappen. Eerst de kozijnen, want tocht en enkel glas zijn het makkelijkst te verkopen aan een schoolbestuur en een gemeenteraad. Dan de isolatie van gevels en vloeren, want daar zit de winst in het energielabel. Het dak komt vaak als laatste, en vaak alleen omdat het lek is of omdat de verzekeraar erover valt. Zonnepanelen worden dan als apart project ernaast gezet, los van de dakrenovatie, op een moment dat er net weer een nieuwe dakbedekking ligt waar liever niemand meer aan wil zitten.
Die volgorde is te begrijpen, maar hij is niet de goedkoopste. Een dak dat toch open moet voor isolatie, is het moment waarop opwekking vrijwel niets extra kost aan arbeid: de steiger staat er al, de aannemer is er al, de gymles is toch al verplaatst. Wie het dak eerst vervangt en er twee jaar later panelen op laat leggen, betaalt twee keer voor stellingen, twee keer voor het ontruimen van het schoolplein en twee keer voor de aansluiting op de bestaande installatie. Bij een felsdak met geïntegreerde cellen is dat verschil nog groter, omdat de bevestiging van het dak en de bevestiging van de opwekking hetzelfde werk zijn. Er is geen tweede handeling die achteraf nog moet gebeuren.
Daarom is de eerlijke vraag niet of een school zonnestroom uit het dak wil, maar wanneer het dak zelf aan de beurt is. Ligt er nog een dakbedekking die twintig jaar meegaat, dan is het verstandiger te wachten en in de tussentijd gewoon panelen op beugels te laten plaatsen op het bestaande dak. Moet het dak binnen een paar jaar toch vervangen worden, bijvoorbeeld omdat het isolatieniveau niet meer voldoet of omdat er al vocht binnenkomt langs de dakranden, dan is dat het moment om dak en opwekking in één bestek te zetten.
Een school heeft een verbruikspatroon dat voor zonnestroom eigenlijk ideaal is en tegelijk lastig: er wordt overdag gebruikt, precies wanneer de zon schijnt, maar de grootste vakantie van het jaar valt samen met de langste dagen en de hoogste opbrengst. In juli en augustus staan de lokalen leeg, de verlichting is uit, de ventilatie draait laag en toch blijft het dak stroom leveren. Wat daarmee gebeurt, verschil per school en per aansluiting op het net, en dat is precies waarom wij dat niet op deze pagina invullen met een getal. Het is wel een reden om bij de planning van een verduurzamingsproject vroeg te kijken naar de aansluitwaarde en naar wat de school met het gebouw doet buiten schooltijd: naschoolse opvang, verhuur van het gymlokaal, een kinderopvang in hetzelfde pand. Hoe meer verbruik er overdag en in de vakantie is, hoe minder stroom er ongebruikt het net op moet.
Dat is een rekenvraag voor de installateur en de energieadviseur, niet iets wat met het dak zelf te maken heeft. Wat wel met het dak te maken heeft, is dat een felsdak met geïntegreerde cellen niet meer oppervlak nodig heeft dan een gewoon dak: de cellen liggen in het vlak van de baan, niet erboven, dus er is geen aparte discussie over hoeveel dakoppervlak vrij moet blijven voor bevestigingsrails of servicepaden. Bij nieuwbouw of bij een volledige dakvervanging kan het hele hellende vlak meedoen, op de stukken na waar schaduw van bijvoorbeeld een naastgelegen gymzaal of een boom in de weg zit, zoals wij uitleggen bij [wat schaduw doet bij een school](/dakstroom/school/schaduw).
Schoolbesturen en facilitair beheerders noemen vaak dezelfde zorg: op het dak van een school met kinderen erin mag zo weinig mogelijk gelopen worden, en als er gelopen moet worden, dan liever kort en gepland. Dat speelt bij de bouw, bij onderhoud en bij een eventuele storing. Een dakdekker die drie dagen op het dak staat om paneelrails te monteren boven een klas waar veertig kinderen onder zitten, is voor een school een ander verhaal dan voor een loods of een kantoorpand.
Bij een felsdak met geïntegreerde cellen valt die aparte bouwfase weg: het dak wordt gelegd zoals elk felsdak gelegd wordt, in banen van 475 mm breed met een haaks opstaande fels van 35 mm, en de cellen zitten er al in bij levering. Er komt geen tweede aannemer op het dak die achteraf rails en klemmen bevestigt. Voor de school betekent dat één bouwperiode in plaats van twee, en dat is bij een gebruiksgebouw met kinderen niet een kwestie van gemak maar van planning: één keer een vervangend rooster, één keer hekken om het schoolplein, niet twee keer.
Dat geldt ook voor wat er later op het dak moet gebeuren. Onderhoud en schoonmaken worden aanzienlijk minder vaak nodig gemaakt door de aanwezigheid van losse kabels, klemmen en montagerails, simpelweg omdat die er niet zijn. Wat er dan nog wel periodiek moet gebeuren aan controle en reiniging, staat beschreven bij het onderhoud en het schoonmaken van dit daktype; voor een school is dat vooral relevant omdat elk bezoek aan het dak een planningsvraag is, geen technische.
De eerlijke conclusie is dat dit voor een school vrijwel alleen loont op het moment dat het dak sowieso vervangen wordt. Is het dak van een gebouw uit de jaren tachtig nog dicht en ongeïsoleerd, maar functioneert het nog, dan is de verstandige route eerst de kozijnen en de gevelisolatie, en het dak pas meenemen als het echt aan vervanging toe is, of als er sowieso een verbouwing gepland staat waarbij het dakvlak toch openligt. Losse zonnepanelen op het bestaande dak zijn in die tussentijd een prima oplossing, en goedkoper per wattpiek dan een geïntegreerd systeem.
Staat de dakvervanging al op de meerjarenplanning, of wordt er nieuw gebouwd, dan is dit het moment om dak en opwekking in één bestek te zetten en in één keer te betalen voor beide. Wat dat concreet kost en oplevert voor een specifiek schoolgebouw, met zijn eigen dakvlak, hellingshoek en oriëntatie, rekenen wij uit op tekening. Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, denkt daarin mee zonder dat dat iets kost, en heeft de eigen walsmachines om een dak op maat te leveren in plaats van uit een standaardassortiment te kiezen.