Klikzink
Een sporthal heeft meestal een groot dakvlak zonder tussensteunpunten, opgebouwd uit lange, doorgaande banen. Dat maakt de vraag wat er gebeurt als één baan stuk raakt anders dan bij een woonhuis met een paar rijen op een schuin dak. Hier gaat het om een oppervlak van honderden vierkante meters, waar één beschadigde baan in principe op zichzelf staat, maar waar de gevolgen voor beheer en planning groter zijn omdat de hal vaak 's avonds draait, net als het eigen stroomverbruik.
Elke felsbaan met zonnecellen is een zelfstandig element. De cellen zitten verwerkt in het stalen profiel van die ene baan en zijn niet doorverbonden met het onderliggende dak of met de constructie. Raakt een baan beschadigd, door een val van gereedschap tijdens onderhoud aan installaties op het dak, door een tak die van een naburige boom afbreekt, of door slijtage na jaren, dan valt de opwekking van die specifieke strook uit. De rest van het dakvlak blijft gewoon stroom leveren. Er is geen kortsluiting die zich uitbreidt naar de banen ernaast en geen reden om voorzorgshalve een groter deel van het dak uit te schakelen.
De waterdichtheid van een felsdak zit in de fels zelf, de opstaande naad waarmee de banen in elkaar grijpen. Die functie is onafhankelijk van de zonnecel die in het vlak van de baan ligt. Een beschadigde cel betekent niet automatisch een lek. Pas als de schade dieper gaat, en het stalen felsprofiel zelf beschadigd is, ontstaat er een risico op waterdoorslag. Bij een sporthal met een grote, doorgaande dakvlakte en een houten of stalen dakconstructie daaronder, met vaak een sporthal vol apparatuur, vloeren en soms een bovenverdieping met kantines of kleedruimtes, is dat een reden om schade aan een baan niet op de lange baan te schuiven. Hoe de waterdichtheid precies is opgebouwd, leggen we uit op de pagina over waterdicht blijven bij een sporthal.
Omdat elke baan blind bevestigd is met klemmen onder de fels, zonder doorlopende schroeven of beugels die door meerdere banen heen het dakvlak in gaan, is een enkele baan in principe los te maken van zijn buren. In de praktijk betekent dit dat een dakdekker de fels aan beide zijden van de beschadigde baan openmaakt, de klemmen vrijmaakt en de baan in zijn geheel vervangt door een nieuwe, op maat gewalste baan met dezelfde werkende breedte van 475 millimeter. Bij een sporthal is de belangrijkste praktische vraag niet hoe de baan technisch los komt, maar hoe je er veilig bij komt. Een groot overspannend dak zonder tussensteunpunten vraagt om valbeveiliging en een aanpak die past bij de afmetingen van de hal: ankerpunten, ladders of een hoogwerker, en soms een beperkte periode waarin een deel van het dak niet gebruikt kan worden voor iets anders, zoals onderhoud aan luchtbehandeling.
De bekabeling van de vervangen baan moet weer worden aangesloten op de rest van de string. Hoe die bekabeling van het dakvlak naar binnen loopt, en waar in het gebouw de omvormer staat waar de opgewekte stroom samenkomt, staat beschreven bij waar de omvormer komt bij een sporthal. Voor een sporthal met een piek in het avondverbruik, door verlichting, douches en ventilatie tijdens trainingen en wedstrijden, is het niet ongebruikelijk dat de vervanging van een baan overdag gebeurt, wanneer de hal minder belast is en er meer ruimte is voor tijdelijke afzettingen op het dak of eronder.
Een uitgevallen baan is voor de gebruikers van de sporthal in de praktijk onzichtbaar. De verlichting in de hal komt van het elektriciteitsnet, aangevuld met wat het dak op dat moment levert, en een deel van de opgewekte stroom valt weg zonder dat er iets merkbaar verandert aan het functioneren van het gebouw. Wie precies wil weten welke baan minder presteert dan de rest, kan dat aflezen als het dak is uitgerust met bewaking per string of per baan; dat staat toegelicht op de pagina over of je per baan kunt zien wat hij doet bij een sporthal. Zonder die bewaking valt een enkele beschadigde baan vaak pas op bij de jaarlijkse inspectie, of wanneer een dakdekker om een andere reden op het dak is.
Bij een sporthal met een fors dakvlak en relatief weinig obstakels, zoals installaties, lichtkoepels of hemelwaterafvoeren die het dak doorbreken, is het aantal plekken waar schade kan ontstaan beperkt. Dat betekent niet dat een dak zonder onderhoud kan. Wat er periodiek gecontroleerd moet worden, staat op de pagina over wat er aan onderhoud nodig is bij een sporthal. Voor het beoordelen of schade aan één baan gevolgen heeft voor de rest van het dak of voor de verzekering van het gebouw, is het goed te weten wat er over brandveiligheid en verzekering is afgesproken; dat wordt behandeld op de pagina's over brandveiligheid en over wat de verzekeraar ervan vindt bij een sporthal.
Wat een vervangen baan kost, en hoeveel opwekking je mist in de tijd dat hij vervangen wordt, verschilt per dakvlak: de grootte van de hal, het aantal banen in een string, de hoogte van het dak en de bereikbaarheid spelen allemaal een rol. Wij rekenen dat uit op tekening, voor het specifieke dak van de sporthal waar het om gaat, in plaats van een getal te noemen dat voor het volgende gebouw toch weer anders uitpakt.
Omdat Klikzink de felsbanen op eigen walsmachines maakt, is een vervangende baan geen standaardonderdeel uit een magazijn maar een baan op maat, in dezelfde werkende breedte en dezelfde matte, donkere kleur als de rest van het dak. Dat betekent dat een herstelde plek na vervanging in principe niet afwijkt van de rest van het dakvlak, ook niet na jaren wanneer de coating van de oudere banen iets is verweerd. Voor een sporthal, waar het dak vaak goed zichtbaar is vanaf de omgeving door de hoogte en omvang van het gebouw, is dat meer dan een esthetische kwestie: het voorkomt een lappendeken van verschillende tinten na een reparatie.
Wie voor een sporthal overweegt het dak zelf te laten opwekken in plaats van panelen op beugels te plaatsen, kan de tekening van het gebouw naar Klikzink in Ede sturen. Wij denken mee over de indeling van de banen, de plek van de omvormer en de aanpak bij eventueel toekomstig herstel, zonder dat daar in dit stadium kosten aan verbonden zijn.