Klikzink
Een sporthal wordt zelden in één keer verduurzaamd. Meestal begint het bij de ledverlichting, dan volgen de kozijnen, dan de ventilatie, en pas jaren later komt iemand op het idee om ook naar het dak te kijken. Dat is de volgorde die de meeste gemeenten en verenigingen aanhouden, en het is precies de verkeerde kant op. Het dak is het grootste vlak van het gebouw en het enige onderdeel waar je opwekking en isolatie tegelijk kunt regelen. Als het dak pas als laatste aan de beurt komt, heb je vaak net een nieuw dakbedekkingssysteem laten aanleggen voordat iemand met een voorstel voor zonnepanelen komt. Dan begin je alsnog een tweede project op een dak dat net klaar was.
Bij een sporthal is dat extra zonde, omdat het dak van een sporthal een uitzonderlijk geval is binnen de gebouwenvoorraad. Een sporthal heeft meestal een dakvlak dat in één keer overspant, zonder tussenliggende steunpunten, spanten van twintig tot dertig meter die de speelvloer vrij van kolommen houden. Dat betekent dat het hele dakvlak in één ononderbroken oppervlak beschikbaar is voor opwekking, zonder de versnippering die je op een woonhuis met dakkapellen en schoorstenen wel hebt. Het betekent ook dat een dakvervanging bij een sporthal een groter en duurder project is dan bij een gewoon gebouw, en dat je dat maar één keer wilt doen.
Daarom is de volgorde bij een sporthal belangrijker dan bij de meeste andere gebouwen. Isolatie, kozijnen en opwekking horen in één traject te zitten, niet in drie. Als de gemeente besluit dat de sporthal een nieuwe dakisolatie krijgt omdat de huidige waarde niet meer voldoet, is dat het moment om ook de opwekking mee te nemen. Wordt het dak vervangen zonder dat er over zonnepanelen wordt nagedacht, dan ligt er over vijf jaar een nieuw dak dat alsnog doorboord moet worden voor beugels, of erger, dan blijkt de resterende levensduur van de bestaande dakbedekking te kort om nog een garantie op paneelmontage te krijgen. Wij zien dat geregeld: een dakdekker die eerlijk zegt dat het bestaande dak nog acht jaar meegaat, en een installateur die zegt dat hij liever een dak van minstens vijftien jaar heeft voordat hij er panelen op zet. Dan staat het project stil, of er wordt een compromis gesloten dat niemand echt wil.
De felsbaan met geïntegreerde zonnecellen omzeilt dat probleem niet door slimmer te zijn, maar door het dak en de opwekking hetzelfde project te maken. Er is geen dak dat eerst af moet zijn voordat de panelen erop kunnen, en geen tweede aannemer die met een boormachine over een net gelegd dakvlak loopt. De stalen baan met de cellen erin is de dakbedekking. Wie het dak vervangt, vervangt daarmee ook de opwekking, in één bestelling, op één tekening, met één partij die verantwoordelijk is voor het geheel.
Een tweede reden waarom dit bij een sporthal een ander verhaal is dan bij een kantoor of een school, zit in het verbruik. Een sporthal draait vooral 's avonds: trainingen na schooltijd, wedstrijden in het weekend, verlichting en ventilatie die pas goed aanslaan als de zon al onder is. Dat is een ongemakkelijk gegeven voor iedereen die dakstroom aanprijst als iets dat het verbruik één op één dekt. Overdag, als het dak vol staat te leveren, is er in veel sporthallen bijna niemand aanwezig. 's Avonds, als de tribune vol zit en de verlichting aan moet, levert het dak niets meer.
Dat betekent niet dat opwekking op het dak van een sporthal zinloos is, maar het betekent wel dat je het niet moet verkopen als een oplossing die het probleem van avondverbruik oplost. Wat er overdag wordt opgewekt, gaat via de aansluiting het net op, of wordt gebruikt door andere delen van het gebouwencomplex als de sporthal onderdeel is van een breder schoolterrein met overdag wel activiteit. De business case voor een sporthal hangt dus sterker af van de aansluiting op het net en van eventuele opslag dan bij een gebouw dat overdag zijn eigen stroom verbruikt. Wat het net ermee doet als een sporthal zelf stroom gaat opwekken, hangt af van de capaciteit van de aansluiting, en dat reken je uit voordat je een dakvlak vol legt, niet erna.
Bij verduurzaming van een sporthal loopt het traject meestal via een aanbesteding, en aanbestedingen hebben de neiging om onderdelen los van elkaar te specificeren omdat dat administratief overzichtelijker is: één post voor isolatie, één voor kozijnen, één voor installaties, één voor dakbedekking. Zodra dakbedekking en opwekking als aparte posten in het bestek staan, ontstaat vanzelf de verkeerde volgorde, want de dakdekker levert een dicht dak op en de installateur monteert daarna iets erbovenop. Dat is precies het model waar de felsbaan met geïntegreerde cellen geen antwoord op geeft als je het niet vanaf het begin meeneemt. Het werkt alleen als het bestek het dak en de opwekking als één post beschrijft, met één partij die de fels levert en plaatst, inclusief cellen.
Wie een sporthal verduurzaamt en het dak nog niet aan de beurt heeft laten komen, kan er verstandig aan doen om de dakvervanging naar voren te halen in plaats van hem te laten wachten tot het laatste moment van de meerjarenplanning. Dat klinkt tegen de gebruikelijke volgorde in, waarin je eerst de goedkope maatregelen doet en het dure dak voor het laatst bewaart, maar bij een sporthal met een dak dat toch over een aantal jaar aan vervanging toe is, is het vaak voordeliger om dat moment te vervroegen en met de opwekking te combineren dan twee aparte projecten te doen die allebei stagnatie en meerkosten kunnen opleveren.
Het eerlijke antwoord blijft dat dit alleen loont als het dak van de sporthal daadwerkelijk aan vervanging toe is, of als er nieuwbouw gepland staat. Ligt er een dak dat nog vijftien jaar meegaat en in prima staat verkeert, dan is een paneel op beugels de goedkopere weg, ook al ontkom je dan niet aan de doorvoeren en de montagepunten die bij een sporthaldak met een grote overspanning nauwkeurig op de spanten moeten aansluiten, zoals wij uitleggen bij [de kabeldoorvoer die maar één keer gebeurt](/dakstroom/sporthal/kabeldoorvoer). Een felsbaan met geïntegreerde cellen is per wattpiek duurder dan een regulier paneel, en dat verschil betaal je alleen effectief terug als je toch al voor de kosten van een nieuw dak stond.
Wie twijfelt of het dak van de sporthal al aan vervanging toe is, laat dat het beste eerst objectief vaststellen door een dakinspecteur, los van elk voorstel voor zonnecellen. Blijkt het dak nog jaren mee te kunnen, dan is een gewoon paneel op beugels de logische stap, en dat kan ook op een dak dat nog niet aan het einde van zijn levensduur is. Blijkt vervanging wel aan de orde, dan is dat het moment om isolatie, kozijnen en opwekking in één tekening te laten samenkomen. Wij rekenen dat door op basis van de bestaande dakconstructie en het verbruikspatroon van de sporthal, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn.