Klikzink
Een gebogen dak, zoals een tongewelf of een ronde kap op een schuur of loods, is voor gewone zonnepanelen altijd een gedoe geweest. Panelen zijn plat en een gebogen vlak is dat niet, dus worden ze in kleine stukken opgedeeld en op oplopende beugels gezet om de kromming te volgen. Onder elk van die stukken ontstaat een eigen driehoekje van lucht, met aan de randen net genoeg opening voor een duif of kauw om erin te komen. Op een recht dak is dat al een terugkerende klacht; op een gebogen dak, waar de beugels per rij van hoogte verschillen, is het patroon van kieren nog grilliger en dus nog makkelijker te vinden voor een vogel die op zoek is naar een droge, windvrije plek.
Bij een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen speelt dat probleem niet, en dat heeft niets te maken met de vorm van het dak maar met de manier waarop de opwekking in de baan zit. De cellen liggen in het vlak van de stalen baan zelf, niet erboven op een frame. Er is dus geen tweede laag die los van het dak staat en geen luchtspouw die ontstaat omdat een paneel nu eenmaal plat is en het dak niet. Of het onderliggende vlak recht is of gebogen, de baan volgt die vorm en de cel gaat mee. Zoals we ook beschrijven op de algemene pagina over of vogels eronder kunnen, is de afwezigheid van een tussenruimte het hele antwoord, en dat antwoord verandert niet zodra het dak een kromming krijgt.
Wat een kromming wel verandert, is niet of vogels een plek vinden, maar hoe de cellen de zon zien. Op een plat hellend dakvlak ligt elke baan onder dezelfde hoek ten opzichte van de zon. Op een gebogen dak verandert die hoek continu over de kromming: de banen boven op de welving vangen de zon anders dan de banen die verder naar de rand liggen en al een stuk weggedraaid zijn van de invalshoek. Het dakvlak is in feite opgedeeld in een reeks hoeken die geleidelijk in elkaar overlopen, in plaats van één vaste helling zoals bij een zadeldak of lessenaarsdak. Voor de opbrengst per baan betekent dit dat niet elke strook evenveel levert; de banen die het dichtst bij de optimale hoek liggen doen het beste werk, en de banen aan de randen van de welving minder. Hoeveel dat precies uitmaakt, hangt af van de straal van de kromming, van de richting waarin het dak gebogen is ten opzichte van zuid, en van de plaats op het dakvlak, en dat rekenen we uit op tekening in plaats van er hier een vast getal aan te plakken.
De overgang tussen banen op een gebogen dak verloopt via dezelfde klikfels als op een recht vlak, met de fels haaks omhoog en de klem verborgen onder de rand. Dat detail is op een gebogen dak eigenlijk belangrijker dan op een recht dak, omdat een gebogen vlak van nature meer overgangen en meer plekken heeft waar water zich anders gedraagt dan op een rechte helling. Een klassieke waterkerende overlap zoals bij een dakpan is daar minder geschikt voor; de opstaande fels is dat wel, want die keert water onafhankelijk van de plek op de kromming. Hoe die overgang precies werkt bij een bocht in het dakvlak, staat beschreven bij de aansluiting op de nok, en dat principe verandert niet wanneer de fels over een welving loopt in plaats van over een rechte lijn.
Er is een praktische grens aan hoe scherp een felsbaan gebogen kan worden zonder dat de cel of de coating eronder lijdt. Bij een flauwe, brede welving, zoals bij een ronde loodskap met een grote straal, is dat geen probleem: de baan volgt de kromming soepel en de cel merkt er weinig van. Bij een kleine straal, zoals een strak gebogen koepeltje of een scherpe knik in het profiel, wordt het lastiger om de cel zonder spanning mee te laten buigen, en dan is er een punt waarop wij aangeven dat een deel van het dak beter met gewone stalen banen zonder cel uitgevoerd wordt, of dat een plat aansluitend vlak elders op het gebouw de opwekking overneemt. Dat is geen kwestie van principe maar van wat de plaat en de cel fysiek toelaten, en dat verschilt per uitvoering, dus meten wij dat op basis van de tekening van het specifieke dak.
Voor de vogelvraag zelf maakt die straal weinig uit. Of de kromming flauw is of vrij scherp, de baan blijft in alle gevallen strak tegen de ondergrond liggen zonder luchtspouw erboven, en dat is de eigenschap die duiven en kauwen buitensluit, niet de mate van welving. Bij een zeer scherpe kromming waarbij toch voor gewone banen zonder cel gekozen wordt, verandert er niets aan dat principe: ook een felsbaan zonder cel ligt zonder tussenruimte op het dak. Het enige scenario waarin een gebogen dak weer wél een schuilplek voor vogels zou opleveren, is wanneer er op dat gebogen vlak toch losse platte panelen op een frame gemonteerd worden om de kromming heen, zoals bij een felsdak met panelen erop wel gebeurt. Zodra er een plat element op een gebogen ondergrond gezet wordt, ontstaat er vrijwel automatisch een driehoekige opening aan een van de randen, en die opening is precies waar een vogel intrekt.
In de praktijk komt een volledig gebogen dakvlak met geïntegreerde opwekking het vaakst voor bij nieuwbouw van een loods, een tongewelfde bedrijfshal of een architectonisch vormgegeven kap waarbij de vorm van het gebouw vooropstaat en de opwekking daarin meegenomen wordt vanaf de eerste schets. Bij een bestaand gebogen dak dat aan vervanging toe is, ligt het net zo: de kromming wordt opnieuw ingemeten en de banen worden op maat gewalst voor die specifieke straal. Zoals bij elk dakvlak met deze opwekking geldt dat het vooral loont wanneer de dakbedekking sowieso vervangen wordt of wanneer er nieuw gebouwd wordt, want dan betaal je één keer voor het dak en de stroom samen in plaats van twee aparte investeringen na elkaar.
Wie een gebogen dak overweegt en wil weten of de kromming binnen de mogelijkheden valt, stuurt de tekening of de maatvoering van de welving naar Klikzink, Boylestraat 22, 6718 XM Ede. Wij rekenen dan uit welke straal haalbaar is met de cel erin, wat dat betekent voor de opbrengst per baan over de kromming, en of het hele vlak met geïntegreerde banen uitgevoerd kan worden of dat een deel beter met gewone banen zonder cel loopt. Dat meedenken op basis van de tekening kost niets.