Klikzink
Op een noordvlak speelt de vraag of vogels eronder kunnen eigenlijk pas nadat er een andere vraag beantwoord is: waarom zou je hier cellen leggen. Een dakvlak op het noorden krijgt weinig directe zon. De opbrengst van cellen op die ligging is laag, en dat blijft zo ongeacht welk product je erop legt. De vraag naar vogels onder het paneel is dus eigenlijk een vraag die je pas stelt als je al besloten hebt om daar toch te investeren in opwekking, en die beslissing is op een noordvlak meestal niet de voor de hand liggende.
Daarom eerst dit. Bij gewone panelen op beugels ontstaat er ruimte tussen het dakvlak en de onderkant van het paneel. Die ruimte is droog, uit de wind en moeilijk bereikbaar voor een mens met een ladder, en dat maakt hem aantrekkelijk voor duiven en kauwen om te nestelen. Op een dak op het zuiden of oost en west is dat een bekende klacht, en dat probleem geldt voor elke ligging, ook het noorden: een spouw onder een paneel trekt vogels aan onafhankelijk van de zoninval. Bij een felsbaan met de cellen in het vlak zelf ligt de baan strak in het dakvlak, op dezelfde hoogte als de banen ernaast, zonder tussenruimte. Er is dus nergens een holte waar een vogel in kan komen, ook niet op een dak dat naar het noorden ligt.
Wie op zoek is naar de reden waarom vogels eronder kunnen niet aan de orde is bij deze uitvoering, komt dus uit bij de bevestiging, niet bij de windrichting. De fels is 35 mm hoog en staat haaks, de klemmen liggen onder de fels, en de baan is blind bevestigd zonder doorboring van het dakvlak. Dat verandert niet met de ligging van het dak. Een noordvlak met deze felsbaan heeft precies dezelfde afwezigheid van nestruimte als een zuidvlak met deze felsbaan. Het verschil zit niet in de vogels, het zit in de zin om daar cellen te leggen.
Stel dat een architect een schuur ontwerpt met een zadeldak waarvan het ene vlak op het zuiden ligt en het andere op het noorden. Op het zuidvlak is de keuze voor cellen in de felsbaan logisch: veel zoninval, geen nestruimte, één afwerking over de volle lengte van het dak. Op het noordvlak ligt dat anders. De opbrengst van dat vlak is laag, soms zo laag dat de meerprijs voor cellen zich niet rechtvaardigt vanuit de opwekking alleen. Dan is de vraag niet of vogels eronder kunnen, want dat antwoord is op elk vlak met deze felsbaan hetzelfde: nee, er is geen ruimte. De vraag is of je dat noordvlak dan wel met cellen uitvoert, of dat je daar een gewone baan zonder cellen legt.
Een baan zonder cellen ziet er hetzelfde uit als een baan met cellen. Zelfde matte kleur, zelfde felshoogte, zelfde lijn in het dakvlak. Op afstand is niet te zien welke banen wel en welke geen cellen hebben. Dat betekent dat een opdrachtgever op een noordvlak kan kiezen voor uitsluitend gewone felsbanen, zonder dat het dak daardoor anders oogt dan het zuidvlak ernaast dat wel cellen heeft. De vogelvrije eigenschap van het dak, die uit de bevestigingswijze komt en niet uit de cellen, blijft in dat geval hoe dan ook behouden. Je verliest dus niets aan dat opzicht door op het noordvlak geen cellen te leggen; je bespaart alleen op een investering die daar weinig teruggeeft.
Er zijn situaties waarin een noordvlak toch met cellen wordt uitgevoerd, en dan is de reden meestal niet de opbrengst per vierkante meter maar het totaalbeeld van het gebouw. Bij een vrijstaand object waarbij het dak van alle kanten zichtbaar is, zoals een paviljoen of een vrijstaande woning op een kavel, wil een opdrachtgever soms dat alle dakvlakken er identiek uitzien, ook al presteert het noordvlak minder. Ook bij een flauwe kap waarbij het onderscheid tussen noord en zuid minder uitgesproken is dan bij een steile kap, kan de opbrengst op het noordvlak dichter bij die van de andere vlakken liggen dan je zou verwachten, en wordt de afweging anders. In beide gevallen blijft de vogelvrije eigenschap van de felsbaan gewoon gelden, die verandert niet met de reden waarom je voor cellen kiest.
Omgekeerd is er ook een praktische situatie waarin een noordvlak zonder cellen toch de voorkeur krijgt boven een oplossing met spouw, juist vanwege de vogels. Een boerderij met bijgebouwen op het noorden krijgt regelmatig te maken met duiven die de kruipruimte onder bestaande panelen op beugels gebruiken. Als het dak toch vervangen wordt, is de overstap naar felsbanen zonder cellen op dat noordvlak al genoeg om die nestruimte weg te nemen, zonder dat er voor de opwekking wordt gekozen. De investering in cellen komt dan alleen op de vlakken waar de zon wel voldoende komt, en het noordvlak wordt gewoon dichtgemaakt met de standaard felsbaan.
Op een noordvlak is de vraag of vogels eronder kunnen dus eigenlijk al beantwoord voordat de zoninval ter sprake komt: bij deze felsbaan kunnen ze nergens onder, op geen enkele ligging. Wat overblijft is een rekenvraag over opbrengst, en die beantwoorden we het liefst op tekening, met de werkelijke hoek, oriëntatie en omliggende bebouwing erbij, niet met een algemeen getal dat voor elk dak anders uitvalt. Voor een dakvlak op het noorden is het goed denkbaar dat het antwoord is: leg daar gewone banen zonder cellen, en bewaar de opwekking voor de vlakken waar de zon wel komt. Dat is geen concessie aan het dak, want het beeld blijft gelijk over de volle lengte van de kap.
Wie twijfelt of een noordvlak de moeite waard is voor cellen, kan de tekening van het dak aan Klikzink voorleggen. Het meedenken op tekening kost niets, en dan wordt per vlak duidelijk waar cellen wel renderen en waar een gewone baan zonder cellen het verstandiger antwoord is.