Klikzink
Er ligt een dak van tien jaar oud. Het staal is goed, de coating heeft nog jaren te gaan, er mankeert niets aan. De vraag is dan niet welk dakbedekkingssysteem het beste is, want dat dak wordt niet vervangen. De vraag is hoe je er het snelst en het goedkoopst stroom van krijgt. Het antwoord is bijna altijd: panelen op beugels.
Dat is de kern van deze vergelijking. Een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen is een dakbedekkingsproduct. Je koopt het als je toch een nieuw dak nodig hebt, bij vervanging of bij nieuwbouw, en dan betaal je in één keer voor het dak en voor de opwekking samen. Ligt er al een dak dat nog jaren mee kan, dan sla je met een felsbaan met zonnecellen geld weg dat er niet hoeft te liggen. Je vervangt iets dat niet aan vervanging toe is, om iets te krijgen dat je ook boven op dat dak had kunnen zetten.
Panelen op beugels zijn goedkoper per wattpiek. Dat komt niet doordat de cellen zelf anders zijn, het komt door de manier van bouwen. Een paneel op een beugel is een los, vervangbaar onderdeel op een dak dat zijn eigen werk al doet: water afvoeren en de constructie beschermen. De opwekking en de dakbedekking zijn twee gescheiden systemen, elk gebouwd voor hun eigen taak, en dat maakt allebei goedkoper om te maken. Bij een felsbaan met zonnecellen liggen die twee taken in één plaat, wat vraagt om precisiewerk in de fabricage dat je niet terugziet in een gewoon paneel.
Dat verschil in opbouw werkt ook door in de planning. Een monteur legt in een dag een substantieel aantal panelen op een bestaand dak, meet de dakhaken uit, bevestigt de rails en klikt de panelen erin. Er is geen dak dat open moet, geen oude bedekking die eraf moet, geen nieuwe onderconstructie. Bij een dak dat toch al goed is, is dat de snelste weg naar stroom op het net.
Een derde punt waar de standaardoplossing wint: reparatie en uitbreiding. Gaat een paneel stuk, dan wissel je het paneel. Wil de eigenaar er later meer bij, dan is er ruimte op de rail en een nieuwe kabel erbij. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen zit de opwekking vast aan de dakbedekking zelf; uitbreiden betekent nieuwe banen leggen, niet een paneel erbij schuiven.
De bevestiging van panelen op beugels gaat via dakhaken, en die dakhaken moeten ergens aan vast. Op een schuin stalen dak betekent dat meestal een doorboring van de dakplaat, met een pakking en een kraag om die doorboring waterdicht te houden. Dat werkt, decennialang, mits de montage goed is uitgevoerd en onderhouden. Maar het is een doorboring, en een doorboring is een plek waar iets kan gaan lekken als de pakking na jaren verhardt of de klem verschuift. Bij solarfels gaat er geen schroef door het dakvlak; de klemmen zitten onder de fels, dezelfde bevestiging die de baan al waterdicht en windvast maakt. Er is geen aparte doorboring voor de opwekking, want die is er ook niet voor de dakbedekking.
Het aanzien is het tweede punt. Panelen op beugels liggen een paar centimeter boven het dakvlak, met een schaduwrand eronder en een rand kabelgoot of bevestigingsprofiel aan de zijkant. Op een schuin dak dat van de straat af zichtbaar is, zie je dat: een tweede laag boven het dak, met een eigen richting en een eigen belijning die niet altijd samenvalt met de dakranden. Bij een felsbaan liggen de cellen in het vlak zelf, mat en donker, op precies dezelfde lijn als de banen zonder cellen ernaast. Voor een architect die het dak als één vlak wil laten zien, zonder opbouw, is dat een reëel verschil, niet alleen esthetisch maar ook in onderhoud: geen ruimte onder de panelen waar bladeren en vuil zich verzamelen.
Windbelasting is het derde punt. Panelen op beugels steken boven het dakvlak uit en vangen dus wind die het dakvlak zelf niet vangt. Bij hogere daken of blootgestelde locaties loopt de benodigde ballast of het aantal bevestigingspunten op, wat weer kosten en gewicht toevoegt. Een felsbaan met geïntegreerde cellen heeft dat probleem niet, omdat er niets boven het vlak uitsteekt om aan te grijpen.
Een aannemer die een bestaand kantoorpand van pakweg tien jaar oud verduurzaamt, kiest voor panelen op beugels, en dat is de juiste keuze. Het dak is goed, de opwekking moet er zo snel en zo goedkoop mogelijk bij, en niemand vraagt om een dak dat er anders uitziet dan het al deed. Diezelfde aannemer, gevraagd voor een nieuwbouwproject waar het dak nog ontworpen moet worden, staat voor een andere afweging: hij betaalt toch voor een felsdak, dus de vraag wordt of hij er de opwekking gelijk in wil hebben liggen in plaats van er later een tweede systeem op te zetten.
Een woningcorporatie die een verouderd bitumen dak vervangt door een stalen felsdak, zonder dat er nu al een besluit ligt over zonnepanelen, doet er goed aan om bij de aanbesteding beide varianten naast elkaar te leggen. Ligt de wens er om op termijn toch panelen te plaatsen, dan is het de moeite waard om te kijken wat het verschil in investering is tussen nu een felsbaan met geïntegreerde cellen leggen, of straks een gewoon felsdak met panelen erop zetten. Dat is precies waar het antwoord niet vanzelf spreekt en waar het loont om het voor de eigen situatie te laten uitrekenen.
Een eigenaar van een monumentaal pand waar panelen op het zicht vanaf de straat niet worden toegestaan, maar waar het dak op enig moment toch vervangen moet worden, is een derde geval waarin de vergelijking anders uitvalt dan bij het kantoorpand. Daar wegen zichtbaarheid en het feit dat het dak toch aangepakt wordt allebei mee in dezelfde richting.
Het eerlijke antwoord op de vraag wanneer gewone panelen beter zijn dan een felsbaan met geïntegreerde cellen, is dus: bijna altijd, als het dak zelf nog goed is. De uitzondering is het geval waarin het dak sowieso vervangen wordt of nog gebouwd moet worden, en de eigenaar niet twee keer wil betalen voor twee systemen die na elkaar aangelegd worden.
Wie twijfelt tussen beide, doet er goed aan de vraag niet in algemene termen te beantwoorden maar op tekening. De kosten van een felsdak met losse panelen erop, tegenover een felsbaan met geïntegreerde cellen, verschillen per dakvlak, per hoek, per aantal doorvoeren en aansluitpunten. Klikzink rekent dat door zonder kosten, op basis van de tekening van het project, zodat de keuze op cijfers voor die ene situatie gemaakt wordt in plaats van op een vuistregel die voor het volgende dak weer anders uitvalt.