Klikzink
Een gebogen dak is geen vlak, ook al lijkt het er op tekening soms wel op. De felsbanen lopen over de kromming heen en elke baan staat op een net iets andere hoek naar de zon dan de baan ernaast. Bij een recht dakvlak is die hoek overal gelijk. Bij een gekromd vlak, zoals een tongewelf, een golvend dak boven een sporthal of een gebogen kap op een woonhuis, verschuift de hoek geleidelijk van de ene rand naar de andere.
Dat is voor een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen geen probleem van vorm. De baan wordt gewoon gewalst op de kromming die het dak vraagt, met de cellen in het vlak, en de fels blijft haaks staan zoals bij elke andere solarfels. Het probleem zit in wat de kromming doet met de opbrengst per baan, en daarmee in de vraag of de investering in de moeite waard is.
Elke baan die anders gebogen ligt dan zijn buurbanen, vangt op een gegeven moment van de dag een ander deel van het licht. Op het midden van een bolle kap staat een baan misschien vlak in de zon, terwijl een baan dichter bij de rand van dat vlak al een stuk schuiner staat en dus minder opbrengt op hetzelfde moment. Bij gewone platte daken is dat verschil er niet, en dat is precies waarom we bij een plat dak juist andere afwegingen behandelen, zoals bij de vergelijking met panelen op ballast. Op een gebogen dak is de spreiding in opbrengst per baan een gegeven waar je niet omheen kunt, en dat gegeven werkt door in het rendement van de hele installatie.
Hier ligt het praktische verschil met een recht schuin dak. Op een zadeldak met twee vlakken die niet gelijk oplopen is de vraag welk vlak je gebruikt en welk vlak je laat liggen, zoals we uitleggen bij gewone panelen of felsbaan op een zadeldak. Op een gebogen dak speelt die vraag binnen één en hetzelfde vlak: de kromming zelf verdeelt het dakvlak al in een gunstiger en een minder gunstig deel, zonder dat er een aparte dakhelft aan te wijzen is.
De felsbaan is een stalen product en kan gewalst worden op een kromming, maar er is een praktische grens. Bij een ruime straal, zoals je ziet bij een licht gebogen kap op een woonhuis of een golvend dak met een flauwe boog, verschilt de hoek van de ene naar de andere kant van het dakvlak nauwelijks. De cellen liggen dan feitelijk nog vrijwel als op een recht vlak, en het verlies aan opbrengst door de kromming is klein. Bij een krappe straal, zoals een tongewelf met een uitgesproken ronding of een dakvorm die meer een kwartcirkel benadert dan een licht gebogen vlak, wordt het verschil in hoek van baan tot baan groot genoeg om serieus mee te wegen. Waar precies de grens ligt tussen die twee situaties hangt af van de vorm van het specifieke dak, en dat rekenen wij uit op tekening. Een algemene straal waaronder het wel en waarboven het niet meer loont, bestaat niet; elk gebogen dakvlak heeft zijn eigen kromming en dus zijn eigen antwoord.
Een felsbaan met zonnecellen kost meer per wattpiek dan een gewoon paneel op beugels. Dat verschil wordt op een gebogen dak niet kleiner, en het argument dat het gaat om één betaling voor dak en opwekking samen geldt hier onverkort. Ligt er op een gebogen dak al een goede dakbedekking van tien jaar oud, dan is er geen reden om die eraf te halen voor solarfels. Gewone panelen op een montagesysteem dat zich aanpast aan de kromming zijn dan de logische keuze, en soms is de eenvoudigste oplossing om het dak voorlopig te laten liggen zoals het ligt, een afweging die op zichzelf ook het overwegen waard is.
Wordt het dak toch vervangen, of gaat het om nieuwbouw met een gebogen kap, dan verschuift de vergelijking. Je betaalt dan voor het stalen dakvlak zelf, of dat vlak nu met of zonder cellen wordt uitgevoerd, en de vraag wordt of het opbrengstverlies door de kromming opweegt tegen het voordeel van een dak dat in één keer wordt neergelegd en waterdicht is zonder doorboringen voor beugels. Dat is bij een gebogen dak een net iets ander gesprek dan bij een recht dakvlak, omdat de kromming zelf al een stukje van het rendement kost voordat de vraag over wel of niet vervangen aan de orde komt.
Er is nog een praktisch punt dat bij een gebogen dak zwaarder telt dan bij een recht vlak. Op een recht dak dat toch al voor gewone panelen gaat, is de bekabeling relatief simpel: rechte strengen, vaste rijen, een overzichtelijke aansluiting richting de meterkast. Op een gebogen dakvlak lopen de banen zelf al in een boog, en de bekabeling van een felsbaan met cellen volgt die boog binnendoor, onder de banen, zonder kabelgoten op het dakvlak zelf. Voor een gewoon paneel op beugels op een gebogen ondergrond moet het montagesysteem zich naar de kromming voegen en de kabels moeten daaromheen gelegd worden, wat bij een uitgesproken bolling meer werk is dan bij een vlak dak. Wie zich afvraagt hoe die bekabeling er in de praktijk uitziend bij een gewoon woonhuis, vindt dat uitgewerkt op de pagina over hoe de stroom naar binnen komt bij een woonhuis, en dat principe van kabels die binnendoor lopen in plaats van over het dakvlak geldt voor de felsbaan ook op een gebogen kap.
Op een gebogen dak is de eerste vraag niet of de felsbaan gewalst kan worden op de kromming, want dat kan bij de meeste voorkomende dakvormen. De vraag is hoeveel opbrengst de kromming kost ten opzichte van een vergelijkbaar plat vlak, en of dat verlies past bij een uitvoering die toch al duurder is per wattpiek dan een gewoon paneel. Bij een ruime, flauwe boog is dat verlies meestal beperkt en blijft de vergelijking met een recht dak grotendeels overeind: het loont bij vervanging of nieuwbouw, niet als reden om een goed liggend dak eraf te halen. Bij een krappe boog met een uitgesproken ronding is het verlies groter, en dan is de vraag scherper of de esthetische winst van een vlak zonder opstaande panelen opweegt tegen het verschil in opbrengst. Dat is per dakvorm anders, en daarom rekenen we het uit op tekening in plaats van er hier een vaste grens aan te plakken. Stuur de vorm van het dakvlak en de straal van de kromming, en je krijgt een concreet antwoord voor die specifieke kap.