Klikzink
Deze pagina gaat over een vergelijking die zich eigenlijk vanzelf oplost zodra je naar het dak kijkt. Een plat dak met een ballastsysteem en een hellend dak met een felsbaan waarin de zonnecellen zijn verwerkt, zijn geen twee opties voor hetzelfde dakvlak. Het zijn twee oplossingen voor twee verschillende daken. Toch krijgen we de vraag regelmatig, vooral bij gebouwen met een plat en een hellend deel op hetzelfde perceel, of bij een opdrachtgever die net een offerte voor ballast heeft gezien en wil weten of onze oplossing dat kan vervangen.
Op een plat dak worden panelen meestal op een frame gezet dat op zijn plaats blijft door gewicht: tegels, grind of betonblokken op de poten van het frame, zonder dat er een gat in de dakbedekking komt. Het paneel staat schuin, meestal tien tot vijftien graden, zodat het beter naar de zon kijkt dan een vlak dakvlak zou doen en zodat regenwater eraf kan lopen. Dat is een bewezen manier van werken op bitumen of EPDM en het is precies waarom het zo vaak wordt toegepast: geen doorboring, relatief snel te plaatsen, en achteraf te verwijderen zonder sporen op het dakvlak achter te laten.
Die oplossing bestaat niet op een hellend dak. Een frame met ballast heeft een min of meer horizontaal vlak nodig om op te rusten en gewicht te verdelen. Op een dakhelling van dertig graden schuift dat naar de dakvoet, of je moet het gaan verankeren, en dan ben je alle voordelen van een ballastsysteem alweer kwijt. Op een hellend dak werk je dus met een systeem dat bevestigd wordt aan de dakconstructie, of dat, zoals bij onze felsbaan, de bevestiging van het dak zelf gebruikt.
Onze oplossing is een felsbaan waarin de zonnecellen in het vlak van de baan zijn verwerkt, met dezelfde klemmen onder de fels die ook een gewone stalen dakbaan vasthouden. Geen beugels, geen frame, geen doorboring voor de bevestiging: de fels die het dak dicht houdt, houdt ook de opwekking op zijn plaats. Dat is precies waarom het alleen op een hellend dakvlak werkt en niet op een plat dak. De haakse fels van 35 mm heeft een dakhelling nodig om water af te voeren en om de klikverbinding zijn werk te laten doen zoals bedoeld. Leg je datzelfde profiel vlak, dan houdt het geen water tegen en dan is er ook geen reden meer om voor deze uitvoering te kiezen in plaats van voor een gewoon paneel.
Daarom is de vergelijking met ballast in de praktijk meestal snel gemaakt: heb je een plat dak, dan is de felsbaan geen kandidaat en kijk je naar panelen op een frame, eventueel met een oplossing zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op een flauwe helling](/dakstroom/wanneer-gewone-panelen/flauwe-helling) als het dak net iets afwijkt van helemaal vlak. Heb je een hellend dak dat toch vervangen wordt, dan is de felsbaan wel een serieuze optie, en dan wordt de vraag niet meer ballast versus fels, maar felsbaan met zonnecellen versus een gewoon paneel op beugels op dat nieuwe dak, zoals we uitwerken op de pagina over [panelen op beugels](/dakstroom/wanneer-gewone-panelen/tegenover-panelen-op-beugels).
Er is een reden dat ballastsystemen op platte daken zo gangbaar zijn geworden, en die reden geldt onverkort ook als je met ons in zee zou willen: een plat dak met een goede, jonge dakbedekking is precies het soort dak waar je liever niet in gaat boren. Ballast lost dat op zonder concessies aan de levensduur van het dak. Een dakdekker legt de tegels of blokken op de vooraf berekende posities, het frame staat, klaar. Geen coating die opnieuw moet worden aangebracht, geen doorvoeren die extra aandacht vragen bij de volgende dakinspectie. Voor een bedrijfshal met een plat dak van vijf of tien jaar oud is dit vaak nog steeds de verstandigste keuze, en dat zullen wij ook zo zeggen als iemand ons daarnaar vraagt voor zo'n dak.
Een tweede punt waarin ballast het beter doet: de hoek. Op een plat dak sta je op nul graden en heb je zelf geen keuze in oriëntatie of hellingshoek, tot je een frame neerzet. Een ballastsysteem geeft je die vrijheid alsnog: je kiest de hoek en de richting van het frame, onafhankelijk van hoe het dak zelf ligt. Bij een felsbaan volgt de opwekking altijd het dakvlak zoals het er al ligt. Op het zuiden is dat vaak precies goed, op oost-west levert het een ander profiel op dat we bespreken bij [de opbrengst op oost en west](/dakstroom/wanneer-gewone-panelen/oost-west), maar de keuze in hoek heb je bij een felsbaan niet. Bij ballast wel.
De vergelijking draait om als het dak zelf aan de beurt is. Zodra een hellend dak toe is aan vervanging, of bij nieuwbouw waar het dak nog niet bestaat, betaal je voor de dakbedekking en de opwekking niet meer twee keer apart. De felsbaan met zonnecellen is dan de dakbedekking; er komt geen tweede laag boven op een dak dat je al aan het aanbrengen was. Dat is ook precies waarom we hier eerlijk over zijn: koop je een felsbaan met zonnecellen bovenop een dak dat verder prima is, dan betaal je voor iets dat je niet nodig had, namelijk een nieuwe dakbedekking die je al had.
Bij een plat dak ligt dat eigenlijk nooit zo, want een ballastsysteem heeft geen nieuwe dakbedekking nodig; het staat er los boven op. Dat is een structureel verschil tussen de twee situaties en de reden dat we deze vergelijking niet als een gelijke afweging willen verkopen. Op een plat dak met een dak dat nog jaren meegaat, is ballast bijna altijd de logische route. Op een hellend dak dat toch vervangen wordt, verdient de felsbaan een plek in de afweging naast een gewoon paneel op beugels.
Bij gebouwen met zowel een plat als een hellend dakdeel, wat regelmatig voorkomt bij bedrijfspanden met een kantoorstrook en een hoge hal ernaast, is het antwoord vaak: beide. Het platte deel krijgt een ballastsysteem omdat dat daar het beste werkt en niets aan de dakopbouw verandert. Het hellende deel, als dat toch vervangen wordt, kan de felsbaan met zonnecellen krijgen, zodat het aanzicht van dat dakvlak rustig blijft zonder opstaande frames. Dat is geen compromis, het is gewoon het juiste systeem op het juiste dakvlak toepassen.
Ondersteboven van deze vergelijking staat één rekenvraag die we niet los kunnen beantwoorden zonder de tekening te zien: wat een felsbaan met zonnecellen kost per vierkante meter, wat het rendement is en hoeveel het dakvlak in het geheel oplevert, verschilt per uitvoering, per dakhelling en per oriëntatie. Dat rekenen we uit op tekening, net zoals we dat zouden doen voor een dakdeel waar ballast de aangewezen route is. Klikzink is gevestigd aan de Boylestraat 22 in Ede en heeft eigen walsmachines om de felsbaan op maat te leveren; meedenken op een concrete tekening, inclusief het benoemen van het dakdeel waar een ander systeem beter past, kost niets.