Klikzink
Een loodsdak ligt er meestal lang en met weinig aandacht bij. Er komt niemand op het dak lopen om een dakpan recht te leggen, er is geen schoorsteen die om de zoveel jaar wordt nagekeken, en het dakvlak zelf is groot en vlak. Precies daardoor is dit een goede plek om te kijken wat mos en vervuiling echt doen, en wat dat voor een dakvlak met geïntegreerde zonnecellen betekent.
Mos heeft vocht en houvast nodig. Op een pannendak is dat houvast er in overvloed: elke overlap, elke voeg, elke ruwe rand is een plek waar sporen kunnen blijven zitten en waar water lang blijft staan. Een stalen felsbaan heeft dat houvast niet. De baan is glad, de fels staat haaks op het vlak en er is geen ruwe textuur waar een spore zich in kan nestelen. Regen spoelt over het vlak weg in plaats van dat hij in een voeg blijft hangen. Dat betekent niet dat mos hier nooit groeit, het betekent dat het zich moet vestigen op de plek waar het wél kan: in de fels zelf, aan de randen van het dakvlak, of op plekken waar het dak in de schaduw van een dakrand, klimaatunit of hemelwaterafvoer ligt en langer vochtig blijft. Bij een loods met een groot aaneengesloten dakvlak en relatief weinig opstakels is dat vaak een beperkt aantal plekken, in plaats van het hele dak.
Vervuiling is een ander verhaal dan mos, en bij een loods is dat verhaal vaak groter dan bij een woonhuis. Een loods staat regelmatig aan de rand van een bedrijventerrein, naast een weg met veel verkeer, of in de buurt van landbouw, en dat brengt fijn stof, roet en soms een laag pollen of gewasresten met zich mee. Dat slaat neer op het hele dakvlak, ook op het deel zonder cellen. Op een gladde stalen baan spoelt het grootste deel daarvan weg bij regen, net als bij mos. Wat blijft liggen is meestal een dunne, gelijkmatige waas, geen dikke korst. Die waas beperkt hoeveel licht de cel bereikt, maar hij doet dat over het hele dakvlak ongeveer gelijk, in plaats van dat één vervuilde plek er sterk uitspringt.
Dat is het punt waar dit voor een loods anders werkt dan voor een huis met een schuin dak op ooghoogte vanaf de straat. Een loodsdak wordt zelden bekeken. Niemand staat er ’s ochtends met de auto naast en ziet een groene rand op de dakgoot. De vraag is dan niet of er wat mos of stof op het dak zit, dat is vrijwel zeker, maar wat dat betekent voor het vermogen dat het dak levert. Bij een gelijkmatige waas over het hele vlak is het antwoord meestal: een klein en geleidelijk verlies, dat meebeweegt met de seizoenen en met regen vanzelf weer afneemt. Bij een geconcentreerde plek mos of een dikkere laag vuil op één stuk dak ligt dat anders, en dat is precies waarom de plek van vervuiling belangrijker is dan de hoeveelheid.
Voor het gebouw zelf maakt het verbruik dit onderwerp scherper dan bij woningbouw. Een loods is meestal groot, open en vaak zonder verwarming; het verbruik zit in machines, verlichting en soms koeling, en dat gebeurt overdag, tijdens bedrijfstijd. Dat sluit aan bij het moment waarop de zon staat: het dak levert stroom precies wanneer de loods hem gebruikt. Een laag stof die het rendement een paar procent drukt, valt in die context minder zwaar dan bij een installatie die afhankelijk is van teruglevering op een gunstig moment van de dag. Het is dus niet zo dat vervuiling er niet toe doet, maar de context van een loods maakt een klein verlies minder ingrijpend dan op een dak waar elke kilowattuur op een specifiek moment moet vallen.
Onderhoud is bij een loods vaak een praktische vraag: wie komt er ooit op dit dak, en waarom. Bij een groot plat of licht hellend loodsdak is dat doorgaans niemand, tenzij er een storing is of een dakvlak wordt geïnspecteerd. Dat is meteen de reden waarom een gladde, naadloze baan hier de voorkeur heeft boven een systeem met beugels en een luchtspouw onder de panelen. Onder een paneel op beugels ontstaat een donkere, vochtige ruimte waar blad, mos en vogelnesten zich kunnen settelen, buiten het zicht van iedereen. Bij een felsbaan met de cellen in het vlak is die ruimte er niet. Wat er op het dak gebeurt, gebeurt zichtbaar op het oppervlak, in de volle regen en volle zon, in plaats van verscholen onder een tweede laag.
Dat verandert niets aan hoe je met een verdachte plek omgaat als hij er toch is. Een geconcentreerde mosplek in een dalkeel of onder een dakdoorvoer verdwijnt niet vanzelf door regen alleen, en op zo’n plek is een gerichte controle op zijn plaats. Hoe dat schoonmaken er in de praktijk uitziet, van het middel tot de manier van werken op een groot vlak dak, staat uitgewerkt op de pagina over [zonnecellen in de felsbaan schoonmaken bij een loods](/dakstroom/loods/schoonmaken). Wat hier vooral telt is de vraag waar dat vuil zich verzamelt en waarom, niet hoe je het wegkrijgt.
Er is nog een verband met de opbouw van het dak zelf. Omdat de cellen op één lijn liggen met de banen zonder cellen en niet boven het vlak uitsteken, ontstaat er geen schaduwrand van een paneelframe die vocht en vuil op een vaste plek vasthoudt. Dat sluit aan bij wat er gebeurt met schaduw op een dak in dit type gebouw, waar juist opstakels als liftschachten of klimaatunits de bepalende factor zijn en niet het montagesysteem zelf. Voor mos en vervuiling geldt hetzelfde principe: de plekken waar het dak fysiek iets vasthoudt, een overstek, een randafwerking, een inwendige hoek, zijn de plekken om in het oog te houden. De rest van het vlak, het grootste deel van het dak, redt zichzelf grotendeels met regen en wind.
Wat dit voor een specifiek dakvlak in de praktijk oplevert aan opbrengstverlies door vervuiling, hangt af van de hellingshoek, de ligging ten opzichte van de wind, de omgeving en het type dakvlak. Dat is niet iets om in algemene termen te beantwoorden; dat rekenen wij uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering. Wie wil weten hoe dat voor een concreet loodsdak uitpakt, kan bij Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, een tekening laten beoordelen zonder dat daar kosten aan vastzitten.