Klikzink
Een schooldak staat er dertig, veertig jaar. In die tijd waait er van alles overheen: blad van de bomen langs het schoolplein, stuifmeel in het voorjaar, roet en fijnstof van de weg ernaast, en op een gegeven moment mos. Bij een gewoon paneel op beugels is dat vooral een kwestie van waar het mos houvast vindt. Bij een dak waar de opwekking in het dakvlak zelf zit, is de vraag iets anders: waar zet het zich vast, en wat doet dat met de cellen die daar liggen.
Mos heeft vocht en stilstaand water nodig om te beginnen, en het begint bijna altijd op een plek waar water blijft staan of waar een naad, kier of rand voldoende beschutting geeft. Panelen op beugels hangen een paar centimeter boven het dakvlak. Onder die paar centimeter staat de lucht stil, er valt schaduw, er verzamelt zich blad en stof, en precies daar, aan de randen van de beugels en onder de panelen, is de plek waar mos op een schooldak meestal begint. Bij een felsbaan met de cellen erin ligt er niets boven het dak. Het vlak is glad, er staat geen rand, er is geen luwte onder een constructie. Mos krijgt er minder aanknopingspunten. Dat betekent niet dat het nooit voorkomt. Bij de fels zelf, waar twee banen in elkaar klikken, kan zich over jaren een dun laagje vuil ophopen, en op een dakvlak met weinig helling of met veel schaduw van bomen kan daar iets ontstaan. Maar het is een andere orde dan de mosgroei die je bij bevestigingsbeugels ziet.
Wat vervuiling met de opbrengst doet, hangt af van waar het zit. Een laagje stof over het hele oppervlak, zoals je bij een school langs een drukke weg krijgt, verlaagt de opbrengst van het hele dakvlak een beetje, gelijkmatig. Dat is vervelend maar niet ingewikkeld: het spoelt voor een deel weg met regen, en voor de rest is het een kwestie van schoonmaken op een ritme dat wij, samen met de school, op tekening bepalen. Vervelender is lokale vervuiling: een tak die is blijven liggen, een berg blad in een dakgoot die overloopt op het dakvlak, een mosplek die dikker wordt. Dat is niet alleen vuil, het is ook schaduw op een deel van de cellen, en schaduw op een deel van een dakvlak kan de opbrengst van een groter stuk beïnvloeden dan je op het eerste gezicht zou denken. Hoeveel dat scheelt, per dakvlak, per hellingshoek, per omgeving, durven wij niet in een getal te vangen zonder de situatie te kennen; dat rekenen wij uit op tekening, niet op deze pagina.
Bij een school komt daar een praktisch punt bij dat bij een woonhuis of een kantoor niet speelt: er mag hier niemand zomaar op het dak. Een conciërge die eens per jaar met een ladder klimt om de dakgoot uit te vegen, is op veel plekken al een uitzondering, laat staan iemand die het hele dakvlak nakijkt op mosplekken. Dat is precies waarom een dak dat van zichzelf minder aanleiding geeft tot mosgroei, hier meer waard is dan bij een gebouw waar onderhoud makkelijker te regelen is. Hoe vaak en hoe grondig een school dat dak laat nakijken en schoonmaken, leggen wij uit bij [onderhoud van solarfels op een school](/dakstroom/school/onderhoud) en bij [schoonmaken van solarfels op een school](/dakstroom/school/schoonmaken); die twee pagina's gaan over het ritme en de aanpak. Deze pagina gaat over de vraag waarom dat ritme bij dit type dak anders ligt dan bij panelen op beugels: minder aangrijpingspunten voor mos betekent niet dat er nooit gekeken hoeft te worden, het betekent dat de school minder vaak hoeft in te grijpen om hetzelfde resultaat te houden.
Er is nog een reden waarom vervuiling bij een schoolgebouw net iets anders werkt dan bij een kantoor of een woonhuis, en die zit niet in het dak maar in het gebruik. Een school verbruikt de meeste stroom overdag, op lesdagen, wanneer er wordt gekookt, gerekend, geventileerd en verlicht. Maar juist in de zomer, wanneer de zon het langst en het felst schijnt en de opbrengst van een dak het hoogst zou kunnen zijn, staat een schoolgebouw vaak grotendeels leeg. Dat heeft niets met mos of vuil te maken, maar het raakt wel aan dezelfde vraag: wat een dakvlak feitelijk oplevert, is niet alleen een kwestie van hoe schoon het blijft, maar ook van wanneer het gebouw de stroom kan gebruiken en wat er gebeurt met wat er overblijft. Wat er met die overtollige zomerstroom gebeurt, staat uitgelegd bij [wat het net doet met zonnestroom van een school](/dakstroom/school/het-net). Voor deze pagina is de conclusie eenvoudiger: een schoon dakvlak is een voorwaarde voor een goede opbrengst, maar niet de enige factor, en wij rekenen liever een heel gebouw door dan dat wij op deze pagina een getal noemen dat voor uw dak toch niet klopt.
Eén ding dat overal hetzelfde is, of het nu om mos, blad of stof gaat: het gladde, felsloze oppervlak van dit dak maakt het simpelweg makkelijker om te laten afspoelen wat erop valt. Een schuin dakvlak zonder opstaande randen, zonder beugels en zonder ruimte eronder geeft water de kans om mee te nemen wat los zit, in plaats van het vast te houden op plekken waar het kan blijven liggen. Dat werkt in het voordeel van een schooldak dat, zoals gezegd, niet elk seizoen bezocht wordt door iemand die het nakijkt. Het is geen garantie dat het dak zichzelf schoonhoudt, en het scheelt niet evenveel op elk dakvlak: een plat hellend dak onder een rij bomen gedraagt zich anders dan een steil dak op een vrijstaand gebouw. Dat verschil bepalen wij liever op tekening dan dat wij het hier generaliseren.
Waar dit wel toe leidt, is een andere afweging voor een school dan voor een gebouw waar onderhoud makkelijk te plannen is. Een school die toch het dak moet vervangen, of die nieuw gebouwd wordt, kan ervoor kiezen om een dakvlak neer te leggen dat van zichzelf minder werk vraagt om schoon te blijven, wetend dat het personeel dat er werkt geen dakonderhoudsploeg is en dat niemand daar met enige regelmaat het dak op mag. Dat is geen belofte over opbrengst, dat is een constatering over wat het dak zelf al doet voordat er iemand naar hoeft te kijken. Voor een precies beeld van wat dat voor een specifiek schoolgebouw betekent, in vervuilingsgraad, hellingshoek en beschaduwing, rekenen wij het uit op basis van de tekening van het dak.