Klikzink
Een schuur heeft meestal een simpel dakvlak. Twee schuine vlakken, misschien een enkele doorvoer voor een ontluchting, geen dakkapel, geen ingewikkelde hoeken. Precies dat soort dak is interessant om te laten meewerken aan de stroomopwekking, want er is weinig dat in de weg zit en weinig dat aan het uiterlijk hoeft te voldoen. Maar een simpel dak is niet automatisch een schoon dak. Mos, algen en gewoon vuil van de omgeving zoeken zich een weg naar elke plek waar ze houvast krijgen, en dat gebeurt op een schuurdak net zo goed als ergens anders.
Mos heeft twee dingen nodig om te groeien: vocht dat blijft staan, en een rand of naad waar sporen zich kunnen settelen. Op een dak met opliggende panelen op beugels is dat volop aanwezig. Onder elk paneel blijft een luchtspleet over waarin vocht condenseert en nauwelijks wegkomt. De randen van de beugels, de kabelgoten en de overgangen tussen paneel en dakbedekking zijn precies de plekken waar vuil zich verzamelt en mos vervolgens wortelt. Bij een schuur die aan bosrand of onder bomen staat, of gewoon op het platteland waar meer vocht en minder wind is, is dat na een paar jaar goed te zien: een groene waas op de schaduwzijde, meestal onderaan het paneel waar het water het langst blijft staan.
Een felsbaan met de zonnecellen erin verwerkt heeft die spleten niet. Het vlak is één doorlopend geheel van baan tot baan, met alleen de opstaande fels als naad, en die naad staat rechtop en voert water juist af in plaats van het vast te houden. Er is geen ruimte onder de cellen waar vocht kan blijven hangen, en er is geen rand van een beugel waar sporen zich kunnen nestelen. Dat betekent niet dat er nooit mos op zo'n dak komt. Op een dakvlak dat weinig zon krijgt, bijvoorbeeld de noordzijde van een schuur die dicht tegen hoge begroeiing aan staat, kan zich op de langere termijn nog altijd een dun laagje vuil en algengroei vormen, simpelweg omdat het vlak nooit helemaal droog wordt. Maar het zet zich dan vast op het gladde, vlakke oppervlak zelf, niet in een spleet, en dat is een wezenlijk ander soort vervuiling: een egale waas over het hele vlak in plaats van geconcentreerde groene randen.
Hier moeten we duidelijk zijn over wat we weten en wat we niet weten. Een laag mos of vuil op een cel houdt licht tegen, en minder licht betekent minder opbrengst op die plek. Hoeveel dat precies scheelt in wattpiek, hangt af van hoe dik de laag is, hoe groot het oppervlak is dat het treft en hoelang het daar blijft liggen voor iemand het opmerkt of het wegregent. Dat verschilt per dak, per ligging en per seizoen, en we plakken daar geen getal op dat we niet kunnen onderbouwen. Wat we wel kunnen zeggen: bij een gladder, vlakker oppervlak zonder opstaande randen spoelt regen vuil makkelijker in zijn geheel weg, terwijl het bij een paneel op beugels blijft liggen tegen de onderrand en daar een permanente schaduwstrook vormt die niet wegspoelt met de eerstvolgende regenbui.
Bij een schuur speelt dat des te meer omdat schuurdaken vaak minder vaak geïnspecteerd worden dan een dak op een woonhuis. Niemand klimt jaarlijks op het dak van de bergschuur om te kijken of het schoon is. Een vervuiling die zich geleidelijk opbouwt, valt daardoor makkelijker een paar seizoenen lang niet op. Dat is een argument om te kiezen voor een oppervlak dat zichzelf makkelijker schoonspoelt, niet omdat het dan nooit vuil wordt, maar omdat de vervuiling die er komt minder snel vastzit en minder snel oploopt tot iets dat echt merkbaar is.
Een schuurdak is typisch het vlak in een project waar de rekensom er anders uitziet dan bij het hoofdgebouw. Er zijn geen dakramen, geen schoorsteen, geen ingewikkelde doorvoeren, en er is meestal weinig eis aan het uiterlijk vanaf de straatzijde. Dat maakt het vaak het goedkoopste vlak om te vervangen als het dak toch aan de beurt is, en tegelijk vaak het vlak met de beste ligging voor opwekking, omdat een schuur nogal eens los en vrij staat zonder schaduw van de rest van het gebouw. Wie toch al bezig is met het dak van de schuur, kijkt dan logischerwijs naar wat er verder nog te winnen is, en een oppervlak dat minder moeite kost om schoon te houden weegt daarin mee, ook al is het niet de doorslaggevende factor.
Het is de moeite waard om hier scherp te blijven over wat wel en niet klopt. Deze oplossing kost per wattpiek meer dan een gewoon paneel op beugels, en dat verschil wordt niet automatisch goedgemaakt door minder onderhoud aan mos en vuil. Het rendeert vooral op het moment dat je toch al een nieuwe dakbedekking legt of nieuwbouwt, zodat je in feite één keer betaalt voor dak en opwekking samen in plaats van twee keer voor twee losse dingen op elkaar. Bij een bestaande schuur met een dak dat nog jaren meekan, is een regulier paneel op beugels vaak de logischere keuze, en dat verandert niet doordat het gevoelige oppervlak op zo'n dak iets meer mosgevoelig is.
Een ander punt om mee te nemen is de kleur. Op een schuur wordt vaak niet gekeken naar wat het dak esthetisch doet, maar de matte, donkere uitstraling van de cellen in het vlak zorgt er wel voor dat een lichte waas van stof of pollen minder snel opvalt dan op een glimmend paneel dat contrasteert met een donkere dakbedekking. Dat is een bijkomstigheid, geen argument op zich, maar het scheelt in de praktijk hoe snel iemand het gaat schoonmaken uit puur esthetisch ongemak in plaats van uit noodzaak voor de opbrengst.
Wat we niet doen is een getal plakken op hoeveel opbrengst een schuur in een bosrijke omgeving verliest door vervuiling, of hoeveel sneller dat terugverdiend is met minder onderhoud. Dat verschilt te veel per dak, per ligging en per uitvoering om in algemene termen te vangen. Wat we wel doen is op tekening kijken naar de oriëntatie van het dakvlak, de omgeving van de schuur en de vorm van het dak, en op basis daarvan een reëel beeld geven van wat te verwachten is. Dat rekenen kost niets en geeft een eerlijker antwoord dan een vuistregel die voor het ene dak wel klopt en voor het andere niet.