Klikzink
Een zadeldak heeft geen enkel dakvlak, het heeft er twee, met de nok als knik ertussen. Dat is de kern van wat er met sneeuw gebeurt op dit type dak: alles wat er op valt, kiest een kant. Sneeuw op de linkerhelft glijdt naar de linkergoot, sneeuw op de rechterhelft naar de rechtergoot. Er is geen laag punt in het midden waar het blijft liggen, zoals bij een plat dak, en er is ook geen enkele hoekkeper die alle sneeuw naar één punt trekt, zoals bij een schilddak. De nok verdeelt het dakvlak in tweeën en die verdeling loopt door in alles wat erna gebeurt: hoe de sneeuw ligt, hoe ze eraf komt en hoe je de opwekking regelt.
Op een felsbaan met zonnecellen ligt het oppervlak vlak door, van nok tot goot, zonder rand die iets vasthoudt. Sneeuw die begint te schuiven, blijft schuiven tot de goot. Bij een paneel op beugels ligt dat anders: de onderrand van het frame en de ruimte onder het paneel vormen een drempel waar een restje kan blijven liggen, ook als de rest al weg is. Op een zadeldak met twee steile vlakken is dat verschil meestal beperkt, want de helling doet het meeste werk. Bij een flauwe kap kan het wel meespelen, en dat is precies waar wij het apart over hebben bij [sneeuw op een flauwe helling](/dakstroom/sneeuw/flauwe-helling): hoe vlakker het dakvlak, hoe meer een rand of frame ertoe doet.
Omdat een zadeldak in twee vlakken uiteenvalt, is de nok ook de plek waar de bekabeling vaak samenkomt. De kabels van de banen op het linkervlak en die van het rechtervlak kunnen beide naar de nok toe lopen en daar de dakdoorvoer bereiken, in plaats van dat je aan weerskanten apart naar de gevel of de goot moet. Dat is een praktisch voordeel dat een lessenaarsdak niet heeft: daar is maar één vlak en één richting, zoals we beschrijven bij [sneeuw op een lessenaarsdak](/dakstroom/sneeuw/lessenaarsdak), en dus ook maar één plek waar de kabel het dak verlaat. Bij een zadeldak ligt die keuze anders: de doorvoer bij de nok houdt de kabel weg van de plek waar de sneeuw juist het dikst ligt en het langst blijft liggen, namelijk onderaan bij de goot.
Die scheiding bij de nok betekent ook dat de twee vlakken elektrisch los van elkaar geschakeld kunnen worden. Dat is niet zomaar een technisch detail. Een zadeldak ligt bijna altijd met de ene kant naar het zuiden en de andere naar het noorden, of naar het oosten en westen. De twee vlakken vangen dus niet dezelfde hoeveelheid zon, en ze raken ook niet op hetzelfde moment sneeuwvrij. Het zuidvlak warmt sneller op en verliest zijn sneeuwlaag eerder; het noordvlak kan nog wit zijn terwijl de andere kant al weer stroom levert. Als je de vlakken apart schakelt, hangt de opbrengst van het ene vlak niet af van wat er op het andere vlak nog ligt. Schakel je ze in serie door elkaar heen, dan trekt het langzaamste vlak de rest naar beneden. Bij nieuwbouw of een dakvervanging is dit een van de eerste dingen die wij met de aannemer doornemen: niet omdat het altijd verschil maakt, maar omdat het bij een zadeldak vaak wél verschil maakt en het niets extra kost om het goed te schakelen.
Niet elk zadeldak heeft twee gelijke vlakken. Bij een asymmetrische kap is het ene vlak lang en flauw en het andere kort en steil, met de nok niet in het midden maar naar één kant verschoven. Dat verandert waar de sneeuw het langst blijft liggen: op het lange, flauwe vlak duurt het eerder langer voordat alles is afgegleden, terwijl het korte steile vlak al snel vrij is. De twee goten onder zo'n dak krijgen dus niet gelijktijdig te maken met de sneeuwval, en dat is een reden om ook de afwatering en de plek van de dakdoorvoer per vlak te bekijken in plaats van uit te gaan van een symmetrisch beeld. Op tekening is dat eenvoudig te zien; op een dak dat er van de grond af symmetrisch uitziet, is het verschil in helling soms moeilijker te schatten dan je denkt.
De nok is de hoogste lijn van het dak en meestal de plek waar het minste sneeuw blijft liggen, simpelweg omdat daar de minste massa op kan komen: alles wat erop valt, glijdt naar een van de twee kanten weg. Dat maakt de nok een gunstige plek voor de doorvoer, maar het is niet de plek waar je de opwekking het meest verwacht. Direct onder de nok, aan beide zijden, ligt vaak de eerste baan die zonnevrij raakt na een sneeuwval, terwijl de onderste banen bij de goot het langst bedekt blijven. Bij een dak met een lange helling kan dat verschil behoorlijk oplopen: de baan naast de nok is al weken zonder sneeuw terwijl de onderste rij nog wit is na een koude periode. Voor de opwekking als geheel maakt dat weinig uit zolang de vlakken los geschakeld zijn, maar het is wel de reden dat je bij twijfel niet uitgaat van één gemiddeld beeld voor het hele dakvlak.
Al deze aannames gaan uit van een gewoon symmetrisch of licht asymmetrisch zadeldak met een redelijke hellingshoek, zeg vanaf een graad of dertig. Bij een flauwere kap wordt het gedrag van de sneeuw grilliger en gaat de vergelijking met een frame op beugels weer meer opgaan, zoals bij de flauwe helling. Bij een dak dat zwaar overschaduwd wordt door bomen of een naastgelegen gebouw kan één vlak structureel langer wit blijven dan het andere, ongeacht de richting, en dan is apart schakelen niet iets om over te twijfelen maar gewoon de uitkomst. Andersom geldt: bij een klein zadeldak op een garage of aanbouw, met twee korte vlakken en weinig oppervlak, is het verschil tussen apart of gezamenlijk schakelen vaak te klein om de moeite waard te zijn, en is een simpele oplossing goedkoper zonder dat het iets kost aan de uitkomst.
Wat dit in de praktijk betekent, hangt af van de exacte hellingshoek, de richting van de twee vlakken en waar precies de nok ligt ten opzichte van het midden. Dat rekenen wij door op tekening, met de looplijnen van de sneeuw en de plek van de doorvoer erbij, zodat je vooraf weet wat er met elk vlak apart gebeurt in plaats van achteraf.